ଦୁଃଖାନଲୈର୍ଵିଵିଧମୋହମଯୈଃ ସୁଧୂମୈଃ ଶୋକୈର୍ଵିଯୋଗମରଣାଂତିକ ସନ୍ନିଭୈଶ୍ଚ । ଦଗ୍ଧୋସ୍ମି କୃଷ୍ଣ ସତତଂ ମମ ଦେହି ମୋକ୍ଷଂ ଜ୍ଞାନାଂବୁଦୈଃ ସମଭିଷିଂଚ ସଦୈଵ ମାଂ ତ୍ଵମ୍
ହେ କୃଷ୍ଣ, ବିଭିନ୍ନ ଦୁଃଖର ଆଗ୍ନି, ମୋହର ଘନ ଧୂଆଁ, ବିୟୋଗ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଶୋକରେ ସଦା ଜଳୁଛି; ମୋତେ ମୁକ୍ତି ଦିଅ, ଜ୍ଞାନର ଜଳରେ ସଦା ମୋତେ ସ୍ନାନ କରାଅ।
ଘୋରାଂଧକାରପଟଲେ ମହତୀଵ ଗର୍ତେ ସଂସାରନାମ୍ନିପତିତଂ ସତତଂ ହି କୃଷ୍ଣ । ତ୍ଵଂ ସତ୍କୃପୋ ମମ ହି ଦୀନଭଯାତୁରସ୍ଯ ତସ୍ମାଦ୍ଵିରଜ୍ଯଶରଣଂ ତଵ ଆଗତୋସ୍ମି
ହେ କୃଷ୍ଣ, ଘୋର ଅନ୍ଧକାରର ଚାଦର ଢାକିଥିବା, ସଂସାର ନାମକ ବଡ଼ ଗଡ଼ିକୁ ମୁଁ ପଡ଼ିଯାଇଛି; ତୁମେ ଦୁଃଖୀ ଓ ଭୟଭିତଙ୍କ ପ୍ରତି ସତ୍ୟ ସହାନୁଭୂତିଶୀଳ; ତେଣୁ ସବୁକିଛି ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛି।
ତ୍ଵାମେଵ ଯେ ନିଯତମାନସଭାଵଯୁକ୍ତା ଧ୍ଯାଯଂତି ଜ୍ଞାନମନସା ପଦଵୀଂ ଲଭଂତେ । ନତ୍ଵୈଵ ପାଦଯୁଗଲଂ ଚ ମହାସୁପୁଣ୍ଯଂ ଯଦ୍ଦେଵକିନ୍ନରଗଣାଃ ପରିଚିଂତଯଂତି
ଯେମାନେ ନିରନ୍ତର ମନ ଏବଂ ଭାବନାରେ ତୁମକୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ମନରେ ତୁମକୁ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁମ ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଦେବତା ଓ କିନ୍ନରମାନେ ମଧ୍ୟ ନିତ୍ୟ ତୁମ ପବିତ୍ର ପଦପଦ୍ମକୁ ବନ୍ଦନା କରନ୍ତି।
ନାନ୍ଯଂ ଵଦାମି ନ ଭଜାମି ନ ଚିଂତଯାମି ତ୍ଵତ୍ପାଦପଦ୍ମଯୁଗଲଂ ସତତଂ ନମାମି । କାମଂ ତ୍ଵମେଵ ମମ ପୂରଯ ମେଦ୍ଯ କୃଷ୍ଣ ଦୂରେଣ ଯାତୁ ମମ ପାତକସଂଚଯସ୍ତେ
ମୁଁ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ କହେନି, ଭଜେନି, ଚିନ୍ତା କରେନି; ମୁଁ ସଦା ତୁମର ପଦପଦ୍ମକୁ ନମସ୍କାର କରେ; ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର; ମୋର ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂରେ ଯାଉ।
ଦାସୋସ୍ମି ଦେଵ ତଵ କିଂକରଜନ୍ମଜନ୍ମ ତ୍ଵତ୍ପାଦପଦ୍ମଯୁଗଲଂ ସତତଂ ସ୍ମରାମି
ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ତୁମର ଦାସ, ପୁନଃପୁନି ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ; ମୁଁ ସଦା ତୁମର ପଦପଦ୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରେ।
ଯଦି କୃଷ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନୋସି ଦେହି ମେ ସୁଵରଂ ପ୍ରଭୋ । ମନ୍ମାତାପିତରୌ କୃଷ୍ଣ ସକାଯୌ ମଂଦିରେ ନଯ
ହେ କୃଷ୍ଣ, ଯଦି ତୁମେ ଖୁସି ଅଛ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ ଦିଅ; ମୋର ମା, ବାପା ଓ ପରିବାରକୁ ତୁମ ମନ୍ଦିରକୁ ନେଇଯାଅ।
ଆତ୍ମନଶ୍ଚ ମହାଦେଵ ମଯାସହ ନ ସଂଶଯଃ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ତେ ପରମଂ କାର୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ହେ ମହାଦେବ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମେ ଏବଂ ମୁଁ ଏହି ଲାଭ କରିବୁ; ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ—ତୁମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଇଚ୍ଛା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୂରଣ ହେବ।
ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋ ହୃଷୀକେଶୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ତସ୍ଯ ପ୍ରତୋଷିତଃ । ପ୍ରଯାତୌ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଲୋକଂ ଦାହପ୍ରଲଯଵର୍ଜିତୌ
ତାଙ୍କର ଭକ୍ତିରେ ହୃଷୀକେଶ ଖୁସି ହେଲେ; ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଦାହ ଓ ପ୍ରଳୟ ରହିତ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ସୁଵ୍ରତେନ ସମଂ ତୌ ଦ୍ଵୌ ସୁମନା ସୋମଶର୍ମକୌ । ଯାଵତ୍କଲ୍ପଦ୍ଵଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତାଵତ୍ସ ସୁଵ୍ରତୋ ଦ୍ଵିଜଃ
ସୁବ୍ରତଙ୍କ ସହିତ ସୁମନା ଓ ସୋମଶର୍ମା ଦୁଇଜଣ ଦୁଇ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠି ରହିଲେ; ସେତେ ସମୟ ଦ୍ୱିଜ ସୁବ୍ରତ ତାହାଁରେ ବାସ କଲେ।
ବୁଭୁଜେ ବୁଭୁଜେ ଦିଵ୍ଯାଁଲ୍ଲୋକାଂଶ୍ଚୈଵ ମହାମତେ । ଦେଵକାର୍ଯାର୍ଥମତ୍ରୈଵ କାଶ୍ଯପସ୍ଯ ଗୃହଂ ପୁନଃ
ସେ ଦିବ୍ୟ ଲୋକର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ, ହେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ, ଦେବମାନେ ଯେଉଁ କାମ ପାଇଁ ଚାହିଁଥିଲେ, ସେ ପୁଣି କାଶ୍ୟପଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଅଵତୀର୍ଣୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଵଚନାତ୍ତସ୍ଯ ଚକ୍ରିଣଃ । ଐଂଦ୍ରଂ ପଦଂ ହି ଯୋ ଭୁଂକ୍ତେ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରସାଦତଃ
ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ଏଠାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପାରେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ପଦ ଉପଭୋଗ କଲେ।
ଵସୁଦତ୍ତେତି ଵିଖ୍ଯାତଃ ସର୍ଵଦେଵୈର୍ନମସ୍କୃତଃ । ଐଂଦ୍ରଂ ପଦଂ ହି ଯୋ ଭୁଂକ୍ତେ ସାଂପ୍ରତଂ ଵାସଵୋ ଦିଵି
ବସୁଦତ୍ତ ନାମରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରଣାମ ପାଇଥିବା, ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦିବ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର ପଦ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ସୃଷ୍ଟିସଂବଂଧକାରଣମ୍ । ଅନ୍ଯଦେଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଦେଵ ପରିପୃଚ୍ଛସି
ତୁମକୁ ସମସ୍ତ କଥା, ସୃଷ୍ଟି ସମ୍ବନ୍ଧର କାରଣ କୁହିଦେଲି; ଏବେ ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିବ, ମୁଁ ସେଥିରେ ଅଧିକ କହିବି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଧର୍ମାଙ୍ଗଦୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ରୁକ୍ମାଙ୍ଗଦସୁତୋ ବଲୀ । ଆଦ୍ଯେ କୃତଯୁଗେ ଜାତଃ ସୃଷ୍ଟିକାଲେ ସ ଵାସଵଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଧର୍ମାଙ୍ଗଦ, ରୁକ୍ମାଙ୍ଗଦଙ୍କ ପୁଅ, ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ଓ ବଳଶାଳୀ, ପ୍ରଥମ କୃତୟୁଗରେ, ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ତତ୍କଥଂ ଦେଵଦେଵେଶ ଅନ୍ଯୋ ଧର୍ମାଙ୍ଗଦୋ ଭୁଵି । ଅନ୍ଯୋ ରୁକ୍ମାଂଙ୍ଗଦୋ ରାଜା କିଂ ଚାଯଂ ତ୍ରିଦଶାଧିପଃ
ହେ ଦେବଦେବ, କିପରି ଏକ ଧର୍ମାଙ୍ଗଦ ପୃଥିବୀରେ, ଅନ୍ୟ ରୁକ୍ମାଙ୍ଗଦ ରାଜା ଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର ଏବେ ତ୍ରିଦଶାଧିପତି?
ଏତନ୍ମେ ସଂଶଯଂ ଜାତଂ ତଦ୍ଭଵାନ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହତି । ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ- ହଂତ ତେ କଥଯିଷ୍ଯାମି ସର୍ଵସଂଦେହନାଶନମ୍
ଏହି ସନ୍ଦେହ ମୋର ମନରେ ଉପଜିଛି; ଦୟାକରି ଏହା ଖୋଲାସା କର। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଶୁଣ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିଦେବି।
ଦେଵସ୍ଯ ଲୀଲାସୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥେ ଵର୍ତତେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ଯଥା ଵାରାଶ୍ଚ ପକ୍ଷାଶ୍ଚ ମାସାଶ୍ଚ ଋତଵୋ ଯଥା
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ କିଛି ଭଗବାନଙ୍କର ଲୀଳା ପାଇଁ ଅଛି, ଯେପରି ଦିନ, ପକ୍ଷ, ମାସ ଓ ଋତୁମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ସଂଵତ୍ସରାଶ୍ଚ ମନଵସ୍ତଥା ଯାଂତି ଯୁଗାଃ ପୁନଃ । ପଶ୍ଚାତ୍କଲ୍ପଃ ସମାଯାତି ଵ୍ରଜାମ୍ଯେଵଂ ଜନାର୍ଦନମ୍
ବର୍ଷ, ମନୁମାନେ ଓ ଯୁଗମାନେ ଏଭଳି ଯାଉଛନ୍ତି; ପରେ କଳ୍ପ ଆସେ, ଏଭଳି ମୁଁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଏ।
ଅହମେଵ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ମଯି ଯାଂତି ଚରାଚରାଃ । ପୁନଃ ସୃଜତି ଯୋଗାତ୍ମା ପୂର୍ଵଵଦ୍ଵିଶ୍ଵମେଵ ହି
ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜୀବମାନେ ମୋ ଭିତରକୁ ଯାଆନ୍ତି; ପୁଣି ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ପୂର୍ବବତ୍ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ପୁନରହଂ ପୁନର୍ଵେଦାଃ ପୁନସ୍ତେ ଦେଵତା ଦ୍ଵିଜାଃ । ତଥା ଭୂପାଶ୍ଚ ତେ ସର୍ଵେ ସ୍ଵଚରିତ୍ରସମାଵିଲାଃ
ପୁଣି ମୁଁ, ପୁଣି ବେଦ, ପୁଣି ତୁମେ ଦେବତା ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ; ଏଭଳି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କର ନିଜ ଚରିତ୍ର ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି।
ପ୍ରଭଵଂତି ମହାଭାଗ ଵିଦ୍ଵାଂସ୍ତତ୍ର ନ ମୁହ୍ଯତି । ପୂର୍ଵକଲ୍ପେ ମହାଭାଗୋ ଯଥା ରୁକ୍ମାଂଗଦୋ ନୃପଃ
ହେ ମହାଭାଗ, ସେମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସେଠାରେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ଯେପରି ରୁକ୍ମାଙ୍ଗଦ ରାଜା ଥିଲେ।
ତଥା ଧର୍ମାଂଗଦଶ୍ଚାଯଂ ସଂଜାତଃ ଖ୍ଯାତିମାନ୍ଦ୍ଵିଜଃ । ରାମାଦଯୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞା ଯଯାତିର୍ନହୁଷସ୍ତଥା
ଏଭଳି ଧର୍ମାଙ୍ଗଦ ନାମକ ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦ୍ୱିଜ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି; ରାମ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାପ୍ରଜ୍ଞମାନେ, ଏବଂ ଯୟାତି, ନହୁଷ ମଧ୍ୟ।
ମନ୍ଵାଦଯୋ ମହାତ୍ମାନଃ ପ୍ରଭଵଂତି ଲଯଂତି ଚ । ଐଂଦ୍ରଂ ପଦଂ ପ୍ରଭୁଂଜଂତି ରାଜାନୋ ଧର୍ମତତ୍ପରାଃ
ମନୁ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାତ୍ମାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଓ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି; ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖୁଥିବା ରାଜାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ପଦକୁ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଯଥା ଧର୍ମାଂଗଦୋ ଵୀରଃ ପ୍ରଭୁଂଜତି ମହତ୍ପଦମ୍ । ଏଵଂ ଵେଦାଶ୍ଚ ଦେଵାଶ୍ଚ ପୁରାଣାଃ ସ୍ମୃତିପୂର୍ଵକାଃ
ଯେପରି ଧର୍ମାଙ୍ଗଦ ବୀର ମହତ୍ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ସେପରି ବେଦ, ଦେବତା ଓ ପୁରାତନ ସ୍ମୃତିମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଏତତ୍ତୁ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ତଵାଗ୍ରେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ଚରିତଂ ସୁଵ୍ରତସ୍ଯାଥ ପୁଣ୍ଯଂ ସୁଗତିଦାଯକମ୍
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମ ପାଖରେ କହିଦେଲି; ସୁବ୍ରତଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ, ଯାହା ଶୁଭ ଗତି ଦେଇଥାଏ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତଂ ତୁ ମହାଭାଗ ପ୍ରବ୍ରଵୀମି ତଵାଗ୍ରତଃ
ହେ ମହାଭାଗ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ କହିବି।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ- ଵିଚିତ୍ରେଯଂ କଥା ପୁଣ୍ଯା ଧନ୍ଯା ଯଶୋଵିଧାଯିନୀ । ସର୍ଵପାପହରା ପ୍ରୋକ୍ତା ଭଵତା ଵଦତାଂ ଵର
ଋଷିମାନେ କହିଲେ— ଏହି କଥା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ, ପବିତ୍ର, ଧନ୍ୟ ଓ କୀର୍ତ୍ତିଦାୟକ; ଆପଣ ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି, ଏହା ଆମକୁ କହିଛନ୍ତି।
ସୃଷ୍ଟିସଂବଂଧମେତନ୍ନସ୍ତଦ୍ଭଵାନ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହତି । ପୂର୍ଵମେଵ ଯଥାସୃଷ୍ଟିର୍ଵିସ୍ତରାତ୍ସୂତନଂଦନ
ଏହି ସୃଷ୍ଟି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କଥା ଆମକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହିବେ; ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା, ସେଥିରେ ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଵିସ୍ତରେଣ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସୃଷ୍ଟିସଂହାରକାରଣମ୍ । ଶ୍ରୁତମାତ୍ରେଣ ଯସ୍ଯାପି ନରଃ ସର୍ଵଜ୍ଞତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ସୂତ କହିଲେ— ମୁଁ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର କାରଣ ବିସ୍ତାରରେ କହିବି; ଏହା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରେ।
ହିରଣ୍ଯକଶ୍ଯପେନାପି ଵ୍ଯାପିତଂ ଭୁଵନତ୍ରଯମ୍ । ତପସାରାଧ୍ଯ ପ୍ରବହ୍ମାଣଂ ଵରଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍
ହିରଣ୍ୟକଶ୍ୟପ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଦୁର୍ଲଭ ବର ପାଇଥିଲେ ଓ ତିନି ଲୋକରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାର କରିଥିଲେ।