କାମକ୍ରୋଧାଦିକାନ୍ଦୋଷାନ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ସଂଯମ୍ଯଚୈନ୍ଦ୍ରିଯଂ ଵର୍ଗଂ ତପସ୍ତେପେ ନିରଂତରମ୍
କାମ, କ୍ରୋଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଯମ କରି ଅବିରତ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ଵୈଡୂର୍ଯପର୍ଵତଶ୍ରେଷ୍ଠେ ସିଦ୍ଧେଶ୍ଵରସ୍ଯ ସନ୍ନିଧୌ । ଏକୀକୃତ୍ଯ ମନଶ୍ଚାଯଂ ସଂଯୋଜ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁନା ସହ
ବୈଡୂର୍ୟ ପର୍ବତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିଖରରେ, ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ, ସେ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି ବିଷ୍ଣୁ ସହିତ ଯୋଗ କଲେ।
ଏଵଂ ଵର୍ଷଶତଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଧ୍ଯାନେନାସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ସୁପ୍ରସନ୍ନୋ ଜଗନ୍ନାଥଃ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରଃ
ଏପରି ଭାବେ ଶତବର୍ଷ ଧରି ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ରହିଲେ। ତେବେ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
ତସ୍ମୈ ଵରଂ ଦଦାଵନ୍ଯଂ ସଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସହ କେଶଵଃ । ଭୋଭୋଃ ସୁଵ୍ରତ ଧର୍ମାତ୍ମନ୍ବୁଧ୍ଯସ୍ଵ ଵିବୁଧାଂଵର
ତାଙ୍କୁ କେଶବ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ଆଉ ଏକ ବର ଦେଲେ — 'ହେ ସୁବ୍ରତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଦେବମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଜାଗ୍ରତ ହେଅ।'
ଵରଂ ଵରଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ କୃଷ୍ଣୋଽହଂ ତେ ସମାଗତଃ । ଏଵମାକର୍ଣ୍ଯ ମେଧାଵୀ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵାକ୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍
'ବର ଚାହିଁ, ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ। ମୁଁ କୃଷ୍ଣ, ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି।' ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ସେ ମେଧାବୀ,
ହର୍ଷେଣ ମହତାଵିଷ୍ଟୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵଂ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ବଦ୍ଧାଂଜଲିପୁଟୋ ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରଣାମମକରୋତ୍ତଦା
ଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଦେଖି ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ। ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କରିଲେ।
ସୁଵ୍ରତ ଉଵାଚ- ସଂସାରସାଗରମତୀଵ ମହାସୁଦୁଃଖଜାଲୋର୍ମିଭିର୍ଵିଵିଧମୋହଚଯୈସ୍ତରଂଗୈଃ । ସଂପୂର୍ଣମସ୍ତି ନିଜଦୋଷଗୁଣୈସ୍ତୁ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତସ୍ମାତ୍ସମୁଦ୍ଧର ଜନାର୍ଦନମାଶୁଦୀନମ୍
ସୁବ୍ରତ କହିଲେ — 'ଏହି ସଂସାର ସାଗର ବଡ଼ ଦୁଃଖର ତରଙ୍ଗ ଓ ମୋହର ଲହରୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହା ମୋ ଦୋଷ ଓ ଗୁଣରେ ଭରିଛି। ତେଣୁ, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଏହି ଦୁଃଖିକୁ ଶୀଘ୍ର ଉଦ୍ଧାର କର।'
କର୍ମାଂବୁଦେ ମହତି ଗର୍ଜତିଵର୍ଷତୀଵ ଵିଦ୍ଯୁଲ୍ଲତୋଲ୍ଲସତିପାତକସଂଚଯୈର୍ମେ । ମୋହାଂଧକାରପଟଲୈର୍ମମ ନାସ୍ତି ଦୃଷ୍ଟିର୍ଦୀନସ୍ଯ ତସ୍ଯ ମଧୁସୂଦନ ଦେହି ହସ୍ତମ୍
'କର୍ମର ବଡ଼ ସାଗରରେ ବଜ୍ରପାତ ଓ ବର୍ଷା ଭଳି, ପାପର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚମକ ରହିଛି। ମୋହର ଅନ୍ଧକାରରେ ମୁଁ ଅନ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି, ମୋ ପାଖରେ ଦୃଷ୍ଟି ନାହିଁ। ହେ ମଧୁସୂଦନ, ଏହି ଦୁଃଖିକୁ ତୁମ ହାତ ଦିଅ।'
ସଂସାରକାନନଘନଂ ବହୁଦୁଃଖଵୃକ୍ଷୈଃ ସଂସେଵ୍ଯମାନମପି ମୋହମଯୈଶ୍ଚ ସିଂହୈଃ । ସଂଦୀପ୍ତମସ୍ତି କରୁଣାବହୁଵହ୍ନିତେଜଃ ସଂତପ୍ଯମାନମନିଶଂ ପରିପାହି କୃଷ୍ଣ
ହେ କୃଷ୍ଣ, ଏହି ସଂସାରର ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଦୁଃଖର ଗଛ ଅଛି, ମୋହର ସିଂହମାନେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅନେକ ଦୟାହୀନ ଆଗ୍ନିରେ ଦିନରାତି ଜଳୁଛି, ଏମିତି ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।
ସଂସାରଵୃକ୍ଷମତିଜୀର୍ଣମପୀହ ଉଚ୍ଚଂ ମାଯାସୁକଂଦକରୁଣା ବହୁଦୁଃଖଶାଖମ୍ । ଜାଯାଦିସଂଗଚ୍ଛଦନଂ ଫଲିତଂ ମୁରାରେ ତତ୍ରାଧିରୂଢପତିତଂ ଭଗଵନ୍ହି ରକ୍ଷ
ହେ ମୁରାରି, ଏହି ପୁରୁଣା ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ସଂସାର ଗଛରେ, ଯାହାର ଶାଖା ଅନେକ ଦୁଃଖ, ଗଠି ମାୟା ଓ ଇଚ୍ଛା, ଏବଂ ଫଳ ପରିବାର ବନ୍ଧନ, ସେଠାରେ ଚଢ଼ି ଏବଂ ପଡ଼ିଯାଇଛି, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।
ଦୁଃଖାନଲୈର୍ଵିଵିଧମୋହମଯୈଃ ସୁଧୂମୈଃ ଶୋକୈର୍ଵିଯୋଗମରଣାଂତିକ ସନ୍ନିଭୈଶ୍ଚ । ଦଗ୍ଧୋସ୍ମି କୃଷ୍ଣ ସତତଂ ମମ ଦେହି ମୋକ୍ଷଂ ଜ୍ଞାନାଂବୁଦୈଃ ସମଭିଷିଂଚ ସଦୈଵ ମାଂ ତ୍ଵମ୍
ହେ କୃଷ୍ଣ, ବିଭିନ୍ନ ଦୁଃଖର ଆଗ୍ନି, ମୋହର ଘନ ଧୂଆଁ, ବିୟୋଗ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଶୋକରେ ସଦା ଜଳୁଛି; ମୋତେ ମୁକ୍ତି ଦିଅ, ଜ୍ଞାନର ଜଳରେ ସଦା ମୋତେ ସ୍ନାନ କରାଅ।
ଘୋରାଂଧକାରପଟଲେ ମହତୀଵ ଗର୍ତେ ସଂସାରନାମ୍ନିପତିତଂ ସତତଂ ହି କୃଷ୍ଣ । ତ୍ଵଂ ସତ୍କୃପୋ ମମ ହି ଦୀନଭଯାତୁରସ୍ଯ ତସ୍ମାଦ୍ଵିରଜ୍ଯଶରଣଂ ତଵ ଆଗତୋସ୍ମି
ହେ କୃଷ୍ଣ, ଘୋର ଅନ୍ଧକାରର ଚାଦର ଢାକିଥିବା, ସଂସାର ନାମକ ବଡ଼ ଗଡ଼ିକୁ ମୁଁ ପଡ଼ିଯାଇଛି; ତୁମେ ଦୁଃଖୀ ଓ ଭୟଭିତଙ୍କ ପ୍ରତି ସତ୍ୟ ସହାନୁଭୂତିଶୀଳ; ତେଣୁ ସବୁକିଛି ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛି।
ତ୍ଵାମେଵ ଯେ ନିଯତମାନସଭାଵଯୁକ୍ତା ଧ୍ଯାଯଂତି ଜ୍ଞାନମନସା ପଦଵୀଂ ଲଭଂତେ । ନତ୍ଵୈଵ ପାଦଯୁଗଲଂ ଚ ମହାସୁପୁଣ୍ଯଂ ଯଦ୍ଦେଵକିନ୍ନରଗଣାଃ ପରିଚିଂତଯଂତି
ଯେମାନେ ନିରନ୍ତର ମନ ଏବଂ ଭାବନାରେ ତୁମକୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ମନରେ ତୁମକୁ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁମ ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଦେବତା ଓ କିନ୍ନରମାନେ ମଧ୍ୟ ନିତ୍ୟ ତୁମ ପବିତ୍ର ପଦପଦ୍ମକୁ ବନ୍ଦନା କରନ୍ତି।
ନାନ୍ଯଂ ଵଦାମି ନ ଭଜାମି ନ ଚିଂତଯାମି ତ୍ଵତ୍ପାଦପଦ୍ମଯୁଗଲଂ ସତତଂ ନମାମି । କାମଂ ତ୍ଵମେଵ ମମ ପୂରଯ ମେଦ୍ଯ କୃଷ୍ଣ ଦୂରେଣ ଯାତୁ ମମ ପାତକସଂଚଯସ୍ତେ
ମୁଁ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ କହେନି, ଭଜେନି, ଚିନ୍ତା କରେନି; ମୁଁ ସଦା ତୁମର ପଦପଦ୍ମକୁ ନମସ୍କାର କରେ; ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର; ମୋର ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂରେ ଯାଉ।
ଦାସୋସ୍ମି ଦେଵ ତଵ କିଂକରଜନ୍ମଜନ୍ମ ତ୍ଵତ୍ପାଦପଦ୍ମଯୁଗଲଂ ସତତଂ ସ୍ମରାମି
ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ତୁମର ଦାସ, ପୁନଃପୁନି ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ; ମୁଁ ସଦା ତୁମର ପଦପଦ୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରେ।
ଯଦି କୃଷ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନୋସି ଦେହି ମେ ସୁଵରଂ ପ୍ରଭୋ । ମନ୍ମାତାପିତରୌ କୃଷ୍ଣ ସକାଯୌ ମଂଦିରେ ନଯ
ହେ କୃଷ୍ଣ, ଯଦି ତୁମେ ଖୁସି ଅଛ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ ଦିଅ; ମୋର ମା, ବାପା ଓ ପରିବାରକୁ ତୁମ ମନ୍ଦିରକୁ ନେଇଯାଅ।
ଆତ୍ମନଶ୍ଚ ମହାଦେଵ ମଯାସହ ନ ସଂଶଯଃ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ତେ ପରମଂ କାର୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ହେ ମହାଦେବ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମେ ଏବଂ ମୁଁ ଏହି ଲାଭ କରିବୁ; ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ—ତୁମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଇଚ୍ଛା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୂରଣ ହେବ।
ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋ ହୃଷୀକେଶୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ତସ୍ଯ ପ୍ରତୋଷିତଃ । ପ୍ରଯାତୌ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଲୋକଂ ଦାହପ୍ରଲଯଵର୍ଜିତୌ
ତାଙ୍କର ଭକ୍ତିରେ ହୃଷୀକେଶ ଖୁସି ହେଲେ; ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଦାହ ଓ ପ୍ରଳୟ ରହିତ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ସୁଵ୍ରତେନ ସମଂ ତୌ ଦ୍ଵୌ ସୁମନା ସୋମଶର୍ମକୌ । ଯାଵତ୍କଲ୍ପଦ୍ଵଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତାଵତ୍ସ ସୁଵ୍ରତୋ ଦ୍ଵିଜଃ
ସୁବ୍ରତଙ୍କ ସହିତ ସୁମନା ଓ ସୋମଶର୍ମା ଦୁଇଜଣ ଦୁଇ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠି ରହିଲେ; ସେତେ ସମୟ ଦ୍ୱିଜ ସୁବ୍ରତ ତାହାଁରେ ବାସ କଲେ।
ବୁଭୁଜେ ବୁଭୁଜେ ଦିଵ୍ଯାଁଲ୍ଲୋକାଂଶ୍ଚୈଵ ମହାମତେ । ଦେଵକାର୍ଯାର୍ଥମତ୍ରୈଵ କାଶ୍ଯପସ୍ଯ ଗୃହଂ ପୁନଃ
ସେ ଦିବ୍ୟ ଲୋକର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ, ହେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ, ଦେବମାନେ ଯେଉଁ କାମ ପାଇଁ ଚାହିଁଥିଲେ, ସେ ପୁଣି କାଶ୍ୟପଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଅଵତୀର୍ଣୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଵଚନାତ୍ତସ୍ଯ ଚକ୍ରିଣଃ । ଐଂଦ୍ରଂ ପଦଂ ହି ଯୋ ଭୁଂକ୍ତେ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରସାଦତଃ
ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ଏଠାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପାରେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ପଦ ଉପଭୋଗ କଲେ।
ଵସୁଦତ୍ତେତି ଵିଖ୍ଯାତଃ ସର୍ଵଦେଵୈର୍ନମସ୍କୃତଃ । ଐଂଦ୍ରଂ ପଦଂ ହି ଯୋ ଭୁଂକ୍ତେ ସାଂପ୍ରତଂ ଵାସଵୋ ଦିଵି
ବସୁଦତ୍ତ ନାମରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରଣାମ ପାଇଥିବା, ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦିବ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର ପଦ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ସୃଷ୍ଟିସଂବଂଧକାରଣମ୍ । ଅନ୍ଯଦେଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଦେଵ ପରିପୃଚ୍ଛସି
ତୁମକୁ ସମସ୍ତ କଥା, ସୃଷ୍ଟି ସମ୍ବନ୍ଧର କାରଣ କୁହିଦେଲି; ଏବେ ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିବ, ମୁଁ ସେଥିରେ ଅଧିକ କହିବି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଧର୍ମାଙ୍ଗଦୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ରୁକ୍ମାଙ୍ଗଦସୁତୋ ବଲୀ । ଆଦ୍ଯେ କୃତଯୁଗେ ଜାତଃ ସୃଷ୍ଟିକାଲେ ସ ଵାସଵଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଧର୍ମାଙ୍ଗଦ, ରୁକ୍ମାଙ୍ଗଦଙ୍କ ପୁଅ, ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ଓ ବଳଶାଳୀ, ପ୍ରଥମ କୃତୟୁଗରେ, ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ତତ୍କଥଂ ଦେଵଦେଵେଶ ଅନ୍ଯୋ ଧର୍ମାଙ୍ଗଦୋ ଭୁଵି । ଅନ୍ଯୋ ରୁକ୍ମାଂଙ୍ଗଦୋ ରାଜା କିଂ ଚାଯଂ ତ୍ରିଦଶାଧିପଃ
ହେ ଦେବଦେବ, କିପରି ଏକ ଧର୍ମାଙ୍ଗଦ ପୃଥିବୀରେ, ଅନ୍ୟ ରୁକ୍ମାଙ୍ଗଦ ରାଜା ଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର ଏବେ ତ୍ରିଦଶାଧିପତି?
ଏତନ୍ମେ ସଂଶଯଂ ଜାତଂ ତଦ୍ଭଵାନ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହତି । ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ- ହଂତ ତେ କଥଯିଷ୍ଯାମି ସର୍ଵସଂଦେହନାଶନମ୍
ଏହି ସନ୍ଦେହ ମୋର ମନରେ ଉପଜିଛି; ଦୟାକରି ଏହା ଖୋଲାସା କର। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଶୁଣ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିଦେବି।
ଦେଵସ୍ଯ ଲୀଲାସୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥେ ଵର୍ତତେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ଯଥା ଵାରାଶ୍ଚ ପକ୍ଷାଶ୍ଚ ମାସାଶ୍ଚ ଋତଵୋ ଯଥା
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ କିଛି ଭଗବାନଙ୍କର ଲୀଳା ପାଇଁ ଅଛି, ଯେପରି ଦିନ, ପକ୍ଷ, ମାସ ଓ ଋତୁମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ସଂଵତ୍ସରାଶ୍ଚ ମନଵସ୍ତଥା ଯାଂତି ଯୁଗାଃ ପୁନଃ । ପଶ୍ଚାତ୍କଲ୍ପଃ ସମାଯାତି ଵ୍ରଜାମ୍ଯେଵଂ ଜନାର୍ଦନମ୍
ବର୍ଷ, ମନୁମାନେ ଓ ଯୁଗମାନେ ଏଭଳି ଯାଉଛନ୍ତି; ପରେ କଳ୍ପ ଆସେ, ଏଭଳି ମୁଁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଏ।
ଅହମେଵ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ମଯି ଯାଂତି ଚରାଚରାଃ । ପୁନଃ ସୃଜତି ଯୋଗାତ୍ମା ପୂର୍ଵଵଦ୍ଵିଶ୍ଵମେଵ ହି
ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜୀବମାନେ ମୋ ଭିତରକୁ ଯାଆନ୍ତି; ପୁଣି ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ପୂର୍ବବତ୍ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ପୁନରହଂ ପୁନର୍ଵେଦାଃ ପୁନସ୍ତେ ଦେଵତା ଦ୍ଵିଜାଃ । ତଥା ଭୂପାଶ୍ଚ ତେ ସର୍ଵେ ସ୍ଵଚରିତ୍ରସମାଵିଲାଃ
ପୁଣି ମୁଁ, ପୁଣି ବେଦ, ପୁଣି ତୁମେ ଦେବତା ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ; ଏଭଳି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କର ନିଜ ଚରିତ୍ର ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି।