ଜଲେନାନେନ ପୁଣ୍ଯେନ ତୃପ୍ତିମାଯାତୁ କେଶଵଃ । ତାଂବୂଲଚଂଦନୈର୍ଗଂଧୈରେଭିଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ମନୋହରୈଃ
'ଏହି ପବିତ୍ର ଜଳ ଦ୍ୱାରା କେଶବ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ; ଏହି ସୁଗନ୍ଧି ତାମ୍ବୁଳ, ଚନ୍ଦନ, ଏବଂ ମନୋହର ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ।'
ଆତ୍ମସ୍ଵରୂପେଣ ତୃପ୍ତସ୍ତୃପ୍ତିମାଯାତୁ କେଶଵଃ । ଶଯନେ ଯାତି ଧର୍ମାତ୍ମା ତଦା କୃଷ୍ଣଂ ପ୍ରଚିଂତଯେତ୍
'ଆତ୍ମ ସ୍ଵରୂପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, କେଶବ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉ।' ଶୟନ କରିବାବେଳେ, ଧର୍ମିକ ବ୍ୟକ୍ତି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରେ।
ଯୋଗନିଦ୍ରାନ୍ଵିତଂ କୃଷ୍ଣଂ ତମହଂ ଶରଣଂ ଗତଃ । ଭୋଜନାଚ୍ଛାଦନେଷ୍ଵେଵମାସନେ ଶଯନେ ଦ୍ଵିଜଃ
'ଯୋଗ ନିଦ୍ରା ସହିତ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଇଛି।' ଏଭଳି, ଭୋଜନ, ପୋଷାକ, ଆସନ, ଶୟନରେ ଦ୍ୱିଜ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ।
ଚିଂତଯେଦ୍ଵାସୁଦେଵଂ ତଂ ତସ୍ମୈ ସର୍ଵଂ ପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍ । ତାରୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମା କାମଭୋଗାନ୍ଵିହାଯ ଵୈ
ସେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ଏବଂ ସମସ୍ତ କିଛି ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ଧର୍ମିକ ବ୍ୟକ୍ତି କାମ ଭୋଗକୁ ଛାଡି ଦିଏ।
ସ ଯୁକ୍ତଃ କେଶଵଧ୍ଯାନେ ଵୈଡୂର୍ଯପର୍ଵତୋତ୍ତମେ । ଯତ୍ର ସିଦ୍ଧେଶ୍ଵରଂ ଲିଂଗଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ପାପନାଶନମ୍
କେଶବ ଧ୍ୟାନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ଉତ୍ତମ ବୈଡୂର୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ, ଯେଉଁଠି ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ, ଅପରାଧ ନାଶକ ଭାବରେ ବୈଷ୍ଣବ ଚିହ୍ନ ରୂପେ ଅଛି।
ରୁଦ୍ରମୋଂକାରସଂଜ୍ଞଂ ଚ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଚୈଵ ମହେଶ୍ଵରମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣା ଵର୍ଦ୍ଧିତଂ ଦେଵଂ ନର୍ମଦାଦକ୍ଷିଣେ ତଟେ
ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଓଁକାର ନାମରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିବା ଦେବତାକୁ, ନର୍ମଦା ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ।
ସିଦ୍ଧେଶ୍ଵରଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତପୋଭାଵଂ ଵ୍ଯଚିଂତଯତ୍
ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ସେ ତପସ୍ଵ ଭାବକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ପ୍ରଶ୍ନମେକଂ ମହାଭାଗ କରିଷ୍ଯେ ସାଂପ୍ରତଂ ଵଦ । ତ୍ଵଯୈଵ ପୂର୍ଵମୁକ୍ତଂ ହି ସୁଵ୍ରତଂ ଚ ପ୍ରତୀଶ୍ଵରମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— 'ଓ ମହାଭାଗ, ମୁଁ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବି; କୃପା କରି କହ। ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ସୁବ୍ରତ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ।'
ପୂର୍ଵାଭ୍ଯାସେନ ସଂଧ୍ଯାଯନ୍ନାରାଯଣମନାମଯମ୍ । କସ୍ଯାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଯାଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ସୁଵ୍ରତଃ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି
ପୂର୍ବ ଅଭ୍ୟାସରେ, ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ନିର୍ମଳ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ସୁବ୍ରତ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ କେଉଁ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ?
ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ ସାଂପ୍ରତଂ ବ୍ରୂହି କଥମାରାଧିତୋ ହରିଃ । ଅନେନାପି ସ ଦେଵେଶ କୋଯଂ ପୁଣ୍ଯସମାଵିଲଃ
ଏହି କଥା ଏବେ ମୋତେ କହ; ସେ କିପରି ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ? ଦେବତାଙ୍କର ନାଥ, ଏହି ପୁଣ୍ୟବାନ କିଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏପରି ପୁଣ୍ୟ ହୋଇଛି?
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ- ଵୈଦିଶେ ନଗରେ ପୁଣ୍ଯେ ସର୍ଵଋଦ୍ଧିସମାକୁଲେ । ତତ୍ର ରାଜା ମହାତେଜା ଋତଧ୍ଵଜସୁତୋ ବଲୀ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ — ବୈଦିଶ ନଗର ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେଠାରେ ଋତଧ୍ୱଜଙ୍କର ପୁତ୍ର, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାଶାଳୀ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ।
ତସ୍ଯାତ୍ମଜୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ରୁକ୍ମଭୂଷଣଵିଶ୍ରୁତଃ । ସଂଧ୍ଯାଵଲୀ ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଯଶସ୍ଵିନୀ
ସେଇ ରାଜାଙ୍କର ପୁଅ ବହୁତ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ସୁନାର ଗହନା ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ସେଠି ସେଉଁଠି ସନ୍ଧ୍ୟାବଳୀ ନାମକ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ଧର୍ମପରାୟଣ ଏବଂ ଖ୍ୟାତିଶାଳି ଥିଲେ।
ତସ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରଂ ସମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ସ ଆତ୍ମସଦୃଶଂ ତତଃ । ତସ୍ଯ ଧର୍ମାଂଗଦଂ ନାମ ଚକାର ନୃପନଂଦନଃ
ସେଉଁଠି ସନ୍ଧ୍ୟାବଳୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ତାଙ୍କ ନିଜ ପରି ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ନାମ ଧର୍ମାଙ୍ଗଦ ରଖାଯାଇଥିଲା।
ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂପନ୍ନଃ ପିତୃଭକ୍ତିପରାଯଣଃ । ରୁକ୍ମାଂଗଦସ୍ଯ ତନଯୋ ଯୋଯଂ ଭଗଵତାଂ ଵରଃ
ସେ ଧର୍ମାଙ୍ଗଦ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଭରପୂର ଏବଂ ପିତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ। ରୁକ୍ମାଙ୍ଗଦଙ୍କର ଏହି ପୁଅ ଭଗବତ୍ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ।
ପିତୁଃ ସୌଖ୍ଯାଯ ଯେନାପି ମୋହିନ୍ଯୈ ତୁ ଶିରୋ ଦଦେ । ଵୈଷ୍ଣଵେନ ଚ ଧର୍ମେଣ ପିତୃଭକ୍ତ୍ଯା ତୁ ତସ୍ଯ ହି
ପିତାଙ୍କ ସୁଖ ପାଇଁ ସେ ମୋହିନୀଙ୍କୁ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମ ଓ ପିତୃଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା,
ସୁପ୍ରସନ୍ନୋ ହୃଷୀକେଶଃ ସକାଯୋ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ପଦମ୍ । ନୀତସ୍ତୁ ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞୋ ଵୈଷ୍ଣଵଃ ସାତ୍ଵତାଂ ଵରଃ
ହୃଷୀକେଶ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମାଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ନେଇଗଲେ।
ଧର୍ମାଂଗଦୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରଜ୍ଞାଜ୍ଞାନଵିଶାରଦଃ । ତତ୍ରସ୍ଥୋ ଵୈ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଧର୍ମୋସୌ ଧର୍ମଭୂଷଣଃ
ଧର୍ମାଙ୍ଗଦ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେଠି ରହିଲେ। ସେ ଧର୍ମରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଏକ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଥିଲେ।
ଦିଵ୍ଯାନ୍ମନୋନୁଗାନ୍ଭୋଗାନ୍ମୋଦମାନଃ ପ୍ରଭୁଂଜତି । ପୂର୍ଣେ ଯୁଗସହସ୍ରାଂତେ ଧର୍ମୋ ଵୈ ଧର୍ମଭୂଷଣଃ
ସେଠି ସେ ଦେବତା ସ୍ୱରୂପ ଧର୍ମାଙ୍ଗଦ ଦିବ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରୁଥିଲେ। ହଜାର ଯୁଗ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ଏହି ଧର୍ମର ଅଲଙ୍କାର,
ତସ୍ମାତ୍ପଦାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟୋ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରସାଦତଃ । ସୁଵ୍ରତୋ ନାମ ମେଧାଵୀ ସୁମନାନଂଦଵର୍ଦ୍ଧନଃ
ସେଠାରୁ ପଡ଼ିଯାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କୃପାରେ ସୁବ୍ରତ ନାମକ ମେଧାବୀ ଏବଂ ସୁମନାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ସୋମଶର୍ମସ୍ଯ ତନଯଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଭଗଵତାଂ ଵରଃ । ତପଶ୍ଚଚାର ମେଧାଵୀ ଵିଷ୍ଣୁଧ୍ଯାନପରୋଭଵତ୍
ସେ, ସୋମଶର୍ମାଙ୍କର ସ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ଏବଂ ଭଗବତ୍ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରମୁଖ, ତପସ୍ୟା କଲେ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ରହିଲେ।
କାମକ୍ରୋଧାଦିକାନ୍ଦୋଷାନ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ସଂଯମ୍ଯଚୈନ୍ଦ୍ରିଯଂ ଵର୍ଗଂ ତପସ୍ତେପେ ନିରଂତରମ୍
କାମ, କ୍ରୋଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଯମ କରି ଅବିରତ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ଵୈଡୂର୍ଯପର୍ଵତଶ୍ରେଷ୍ଠେ ସିଦ୍ଧେଶ୍ଵରସ୍ଯ ସନ୍ନିଧୌ । ଏକୀକୃତ୍ଯ ମନଶ୍ଚାଯଂ ସଂଯୋଜ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁନା ସହ
ବୈଡୂର୍ୟ ପର୍ବତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିଖରରେ, ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ, ସେ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି ବିଷ୍ଣୁ ସହିତ ଯୋଗ କଲେ।
ଏଵଂ ଵର୍ଷଶତଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଧ୍ଯାନେନାସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ସୁପ୍ରସନ୍ନୋ ଜଗନ୍ନାଥଃ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରଃ
ଏପରି ଭାବେ ଶତବର୍ଷ ଧରି ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ରହିଲେ। ତେବେ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
ତସ୍ମୈ ଵରଂ ଦଦାଵନ୍ଯଂ ସଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସହ କେଶଵଃ । ଭୋଭୋଃ ସୁଵ୍ରତ ଧର୍ମାତ୍ମନ୍ବୁଧ୍ଯସ୍ଵ ଵିବୁଧାଂଵର
ତାଙ୍କୁ କେଶବ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ଆଉ ଏକ ବର ଦେଲେ — 'ହେ ସୁବ୍ରତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଦେବମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଜାଗ୍ରତ ହେଅ।'
ଵରଂ ଵରଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ କୃଷ୍ଣୋଽହଂ ତେ ସମାଗତଃ । ଏଵମାକର୍ଣ୍ଯ ମେଧାଵୀ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵାକ୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍
'ବର ଚାହିଁ, ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ। ମୁଁ କୃଷ୍ଣ, ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି।' ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ସେ ମେଧାବୀ,
ହର୍ଷେଣ ମହତାଵିଷ୍ଟୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵଂ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ବଦ୍ଧାଂଜଲିପୁଟୋ ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରଣାମମକରୋତ୍ତଦା
ଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଦେଖି ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ। ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କରିଲେ।
ସୁଵ୍ରତ ଉଵାଚ- ସଂସାରସାଗରମତୀଵ ମହାସୁଦୁଃଖଜାଲୋର୍ମିଭିର୍ଵିଵିଧମୋହଚଯୈସ୍ତରଂଗୈଃ । ସଂପୂର୍ଣମସ୍ତି ନିଜଦୋଷଗୁଣୈସ୍ତୁ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତସ୍ମାତ୍ସମୁଦ୍ଧର ଜନାର୍ଦନମାଶୁଦୀନମ୍
ସୁବ୍ରତ କହିଲେ — 'ଏହି ସଂସାର ସାଗର ବଡ଼ ଦୁଃଖର ତରଙ୍ଗ ଓ ମୋହର ଲହରୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହା ମୋ ଦୋଷ ଓ ଗୁଣରେ ଭରିଛି। ତେଣୁ, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଏହି ଦୁଃଖିକୁ ଶୀଘ୍ର ଉଦ୍ଧାର କର।'
କର୍ମାଂବୁଦେ ମହତି ଗର୍ଜତିଵର୍ଷତୀଵ ଵିଦ୍ଯୁଲ୍ଲତୋଲ୍ଲସତିପାତକସଂଚଯୈର୍ମେ । ମୋହାଂଧକାରପଟଲୈର୍ମମ ନାସ୍ତି ଦୃଷ୍ଟିର୍ଦୀନସ୍ଯ ତସ୍ଯ ମଧୁସୂଦନ ଦେହି ହସ୍ତମ୍
'କର୍ମର ବଡ଼ ସାଗରରେ ବଜ୍ରପାତ ଓ ବର୍ଷା ଭଳି, ପାପର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚମକ ରହିଛି। ମୋହର ଅନ୍ଧକାରରେ ମୁଁ ଅନ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି, ମୋ ପାଖରେ ଦୃଷ୍ଟି ନାହିଁ। ହେ ମଧୁସୂଦନ, ଏହି ଦୁଃଖିକୁ ତୁମ ହାତ ଦିଅ।'
ସଂସାରକାନନଘନଂ ବହୁଦୁଃଖଵୃକ୍ଷୈଃ ସଂସେଵ୍ଯମାନମପି ମୋହମଯୈଶ୍ଚ ସିଂହୈଃ । ସଂଦୀପ୍ତମସ୍ତି କରୁଣାବହୁଵହ୍ନିତେଜଃ ସଂତପ୍ଯମାନମନିଶଂ ପରିପାହି କୃଷ୍ଣ
ହେ କୃଷ୍ଣ, ଏହି ସଂସାରର ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଦୁଃଖର ଗଛ ଅଛି, ମୋହର ସିଂହମାନେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅନେକ ଦୟାହୀନ ଆଗ୍ନିରେ ଦିନରାତି ଜଳୁଛି, ଏମିତି ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।
ସଂସାରଵୃକ୍ଷମତିଜୀର୍ଣମପୀହ ଉଚ୍ଚଂ ମାଯାସୁକଂଦକରୁଣା ବହୁଦୁଃଖଶାଖମ୍ । ଜାଯାଦିସଂଗଚ୍ଛଦନଂ ଫଲିତଂ ମୁରାରେ ତତ୍ରାଧିରୂଢପତିତଂ ଭଗଵନ୍ହି ରକ୍ଷ
ହେ ମୁରାରି, ଏହି ପୁରୁଣା ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ସଂସାର ଗଛରେ, ଯାହାର ଶାଖା ଅନେକ ଦୁଃଖ, ଗଠି ମାୟା ଓ ଇଚ୍ଛା, ଏବଂ ଫଳ ପରିବାର ବନ୍ଧନ, ସେଠାରେ ଚଢ଼ି ଏବଂ ପଡ଼ିଯାଇଛି, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।