ସ୍ଵର୍ଣଭାରସହସ୍ରେଣ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରଵିଗ୍ରହେ । ଯତ୍ଫଲଂ ଲଭତେ ମାଘେ ଵେଣ୍ଯାଃ ସ୍ନାନାଦ୍ଦିନେ ଦିନେ
ମାଘ ମାସରେ ବେଣୀରେ ପ୍ରତିଦିନ ସ୍ନାନ କଲେ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ହଜାର ଭାର ସୁନା ଦାନ କରିଥିବା ପରି ଫଳ ମିଳେ।
ରାଜସୂଯସହସ୍ରସ୍ଯ ରାଜନ୍ନଵିକଲଂ ଫଲମ୍ । ସିତାସିତେ ତୁ ମାଘେ ଚ ସ୍ନାନାନାଂ ଭଵତି ଧ୍ରୁଵମ୍
ମାଘ ମାସରେ ଧଳା କଳା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ହଜାର ଫଳ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ଭାବେ ନିଶ୍ଚିତ ମିଳେ।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ପୁର୍ଯଃ ସପ୍ତ ଚ ଯାଃ ପୁନଃ । ଵେଣ୍ଯାଂ ସ୍ନାତୁଂ ସମାଯାଂତି ମାଘେମାସି ନୃପୋତ୍ତମ
ହେ ରାଜା, ପୃଥିବୀରେ ଯେତେ ତୀର୍ଥ ଅଛି ଏବଂ ସାତଟି ପୁର, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମାଘ ମାସରେ ବେଣୀ ତୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଆସନ୍ତି।
ସର୍ଵତୀର୍ଥାନି କୃଷ୍ଣାନି ପାପିନାଂ ସଂଗଦୋଷତଃ । ଭଵଂତି ଶୁକ୍ଲଵର୍ଣାନି ପ୍ରଯାଗେ ମାଘମଜ୍ଜନାତ୍
ପାପୀମାନଙ୍କ ସଂଗରେ ଥିବାରୁ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଜଳ କଳା ହୋଇଯାଏ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରୟାଗରେ ମାଘ ମାସରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସେମାନେ ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଆକଲ୍ପସଂଚିତଂ ପାପଂ ଜନ୍ମଭିର୍ଯନ୍ନରୈର୍ନୃପ । ତଦ୍ଭଵେଦ୍ଭସ୍ମସାନ୍ମାଘେ ସ୍ନାତାନାଂ ଚ ସିତାସିତେ
ହେ ରାଜା, ଅନେକ ଜନ୍ମ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ କାଳରେ ସଂଚିତ ପାପ ମାଘ ମାସରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କର, ସେମାନେ ଦେଉଁ କି ଶ୍ୟାମ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପାପ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଏ।
ଵାଙ୍ମନଃକାଯଜଂ ପାପଂ ନରସ୍ଯ ଵିଲଯଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ପ୍ରଯାଗେ ମାଘମାସେ ତୁ ତ୍ର୍ଯହସ୍ନାତସ୍ଯ ନିଶ୍ଚିତମ୍
ମନ, ଶରୀର ଏବଂ ମୁଁହରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପ ପ୍ରୟାଗରେ ମାଘ ମାସରେ ତିନି ଦିନ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କର ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ପ୍ରଯାଗେ ମାଘମାସେ ଯସ୍ତ୍ର୍ଯହଂ ସ୍ନାତି ଚ ମାନଵଃ । ପାପଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦିଵଂ ଯାତି ଜୀର୍ଣାଂ ତ୍ଵଚମିଵୋରଗଃ
ଏକ ମାନବ ପ୍ରୟାଗରେ ମାଘ ମାସରେ ତିନି ଦିନ ସ୍ନାନ କରି, ପାପକୁ ଛାଡି, ସର୍ପ ଜଣେ ଜରା ଚମରା ଫେଲାଇବା ପରି ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଯାଏ।
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରସମା ଗଂଗା ଯତ୍ରକୁତ୍ରାଵଗାହିତା । ତସ୍ମାଦ୍ଦଶଗୁଣା ପୁଣ୍ଯା ଯତ୍ର ଵିଂଧ୍ଯେନ ସଂଗତା
ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ଲୋକ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେଠି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ସମାନ ମାନାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ସହିତ ମିଶିଯାଏ, ସେଠି ଦଶଗୁଣା ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ତସ୍ମାଚ୍ଛତଗୁଣା ଗଂଗା କାଶ୍ଯାମୁତ୍ତରଵାହିନୀ । କାଶ୍ଯାଃ ଶତଗୁଣାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଗଂଗାଯାମୁନସଂଗମେ
କାଶୀରେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ବହୁଥିବା ଗଙ୍ଗା ଶତଗୁଣା ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ; ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ଯମୁନା ମିଶିଥିବା ସଂଗମରେ କାଶୀ ଶତଗୁଣା ଅଧିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ରଖିଛି।
ସା ସହସ୍ରଗୁଣା ତାସାଂ ଭଵେତ୍ପଶ୍ଚିମଵାହିନୀ । ଯା ରାଜନ୍ଦର୍ଶନାଦେଵ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାପହାରିଣୀ
ସମସ୍ତ ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟରେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ବହୁଥିବା ଗଙ୍ଗା ହଜାରଗୁଣା ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ହେ ରାଜା, କାରଣ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମାନ୍ୟ ହତ୍ୟାର ପାପ ମିଟିଯାଏ।
ଯା ପଶ୍ଚାଦ୍ଵାହିନୀ ଗଂଗା କାଲିଂଦ୍ଯା ସହ ସଂଗତା । ହଂତି କୋଟିକୃତଂ ପାପଂ ସା ମାଘେ ନୃପ ଦୁର୍ଲଭା 6.127.
ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ବହୁଥିବା ଗଙ୍ଗା କାଳିନ୍ଦୀ ସହିତ ମିଶି ଦଶ ମିଳିଅନ୍ ପାପ ନଷ୍ଟ କରେ, ହେ ରାଜା, କିନ୍ତୁ ମାଘ ମାସରେ ଏହା ଦୁର୍ଲଭ।
ଯତ୍କଥ୍ଯତେଽମୃତଂ ରାଜନ୍ସା ଵେଣୀ ଭୁଵି କୀର୍ତିତା । ତସ୍ଯାଂ ମାଘେ ମୁହୂର୍ତଂ ତୁ ଦେଵାନାମପି ଦୁର୍ଲଭମ୍
ଯାହାକୁ ଅମୃତ ଭାବରେ କହାଯାଏ, ହେ ରାଜା, ସେହି ବେଣୀ ଭୂମିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ମାଘ ମାସରେ ଏଠାରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରହିବା ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।
ବ୍ରହ୍ମାଵିଷ୍ଣୁର୍ମହାଦେଵୋ ରୁଦ୍ରାଦିତ୍ଯମରୁଦ୍ଗଣାଃ । ଗଂଧର୍ଵା ଲୋକପାଲାଶ୍ଚ ଯକ୍ଷକିନ୍ନରପନ୍ନଗାଃ
ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହାଦେବ, ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟମାନେ, ମାରୁଦ୍ଗଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଲୋକପାଳ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର ଏବଂ ନାଗମାନେ,
ଅଣିମାଦିଗୁଣୈଃ ସିଦ୍ଧା ଯେ ଚାନ୍ଯେ ତତ୍ତ୍ଵଵାଦିନଃ । ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ପାର୍ଵତୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ଶଚୀ ମେନାଦିତିର୍ଦିତିଃ
ଅଣିମା ଆଦି ଶକ୍ତି ଥିବା ସିଦ୍ଧମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱବାଦୀ, ବ୍ରହ୍ମାଣୀ, ପାର୍ବତୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଶଚୀ, ମେନା, ଅଦିତି ଏବଂ ଦିତି,
ସର୍ଵାସ୍ତା ଦେଵପତ୍ନ୍ଯଶ୍ଚ ତଥା ନାଗାଂଗନା ନୃପ । ଘୃତାଚୀ ମେନକା ରଂଭା ଉର୍ଵଶୀ ଚ ତିଲୋତ୍ତମା
ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ, ଦେବତାଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେ ଏବଂ ନାଗଙ୍ଗନାମାନେ, ହେ ରାଜା, ଘୃତାଚୀ, ମେନକା, ରମ୍ଭା, ଉର୍ବଶୀ ଏବଂ ତିଲୋତ୍ତମା,
ଗଣା ହ୍ଯପ୍ସରସାଂ ସର୍ଵେ ପିତୄଣାଂ ଚ ଗଣାସ୍ତଥା । ସ୍ନାତୁମାଯାଂତି ତେ ସର୍ଵେ ମାଘେ ଵେଣ୍ଯାଂ ନରାଧିପ
ସମସ୍ତ ଅପ୍ସରାଗଣ ଏବଂ ପିତୃଗଣ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତେ ମାଘ ମାସରେ ବେଣୀ ତୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଆସନ୍ତି, ହେ ନରାଧିପ।
କୃତେ ଯୁଗେ ସ୍ଵରୂପେଣ କଲୌ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନରୂପିଣଃ । ପ୍ରଯାଗେ ମାଘମାସେ ତୁ ତ୍ର୍ଯହସ୍ନାନସ୍ଯ ଯତ୍ଫଲମ୍
କୃତ ଯୁଗରେ ସେମାନେ ନିଜ ରୂପରେ ଆସନ୍ତି, କଳି ଯୁଗରେ ଲୁଚିତ ରୂପରେ; ପ୍ରୟାଗରେ ମାଘ ମାସରେ ତିନି ଦିନ ସ୍ନାନର ଫଳ—
ନାଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରେଣ ତତ୍ଫଲଂ ଲଭତେ ଭୁଵି । ତ୍ର୍ଯହସ୍ନାନଫଲଂ ମାଘେ ପୁରା କାଂଚନମାଲିନୀ
ସେ ଫଳ ପୃଥିବୀରେ ଏକ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମିଳେନାହିଁ; ପୁର୍ବକାଳରେ କାଞ୍ଚନମାଳିନୀ ମାଘ ମାସରେ ତିନି ଦିନ ସ୍ନାନର ଫଳ ଦେଇଥିଲେ—
ରାକ୍ଷସାଯ ଦଦୌ ଭୂପ ତେନ ମୁକ୍ତଃ ସ ପାପକୃତ୍ । କାର୍ତଵୀର୍ଯ ଉଵାଚ । ଭଗଵନ୍ରାକ୍ଷସଃ କୋଽସୌ ସା କା କାଂଚନମାଲିନୀ
ସେ ଏହା ଏକ ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଇଥିଲେ, ହେ ଭୂପ, ଏହିପରି ଭାବେ ସେ ପାପୀ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ: ଭଗବନ୍, ସେ ରାକ୍ଷସ କିଏ, ଏବଂ କାଞ୍ଚନମାଳିନୀ କିଏ?
କଥଂ ଦତ୍ତଵତୀ ଧର୍ମଂ କଥଂ ଵା ତସ୍ଯ ସଦ୍ଗତିଃ । ଏତତ୍କଥଯ ଯୋଗୀଂଦ୍ର ଅତ୍ରିସଂତାନଭାସ୍କର । ଯଦି ତ୍ଵଂ ମନ୍ଯସେ ଶ୍ରାଵ୍ଯଂ ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ମେ
ସେ କିପରି ଧର୍ମ ଦେଇଥିଲେ, କିପରି ସେ ସଦ୍ଗତି ପାଇଲେ? ଏହି କଥା ମୋତେ କହ, ହେ ଯୋଗୀମାନ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅତ୍ରି ବଂଶର ଭାସ୍କର; ଯଦି ତୁମେ ଶୁଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ଭାବିବା, କାରଣ ମୋର ବହୁତ ଉତ୍ସୁକତା ଅଛି।
ଦତ୍ତାତ୍ରେଯ ଉଵାଚ। ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ଵିଚିତ୍ରଂ ତ୍ଵମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ । ଯସ୍ଯ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେଣ ଵାଜପେଯଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ କହିଲେ: ରାଜା, ତୁମେ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ପୁରାତନ କଥା ଶୁଣ। ଏହାକୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳିଯାଏ।
ଅପ୍ସରାରୂପସଂପନ୍ନା ନାମ୍ନା କାଂଚନମାଲିନୀ । ପ୍ରଯାଗେ ମାଘମାସେ ସା ସ୍ନାତ୍ଵା ଯାତି ହରାଲଯମ୍
ଏକ ଅପ୍ସରା ଥିଲା, ଯାହାର ନାମ କାଞ୍ଚନମାଳିନୀ, ଅତି ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଥିଲା। ସେ ମାଘ ମାସରେ ପ୍ରୟାଗରେ ସ୍ନାନ କରି, ହରଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଇଥିଲା।
ନିକୁଂଜେ ଗିରିରାଜସ୍ଯ ତିଷ୍ଠତା ଗିରିରୂପିଣା । ଦୃଷ୍ଟା ଗଗନମାରୂଢା ତେନ ଵୃଦ୍ଧେନ ରକ୍ଷସା
ଗିରିରାଜଙ୍କ ଏକ କୁଞ୍ଜରେ ଥିବାବେଳେ, ଏକ ବୃଦ୍ଧ ରାକ୍ଷସ ଯେଉଁଥିକି ପାହାଡ଼ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲା, ସେ ଅପ୍ସରାକୁ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଯିବା ଦେଖିଲା।
ତେଜସ୍ଵିନୀ ସୁହେମାଭା ସୁଶ୍ରୋଣୀ ଦୀର୍ଘଲୋଚନା । ଚଂଦ୍ରାନନା ସୁକେଶୀ ଚ ପୀନୋନ୍ନତପଯୋଧରା
ସେ ଅପ୍ସରା ତେଜସ୍ବିନୀ, ସୁନା ରଙ୍ଗର, ସୁନ୍ଦର କଟି, ଦୀର୍ଘ ଚକ୍ଷୁ, ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ, ଲମ୍ବା କେଶ, ଉତ୍ତଳ ଉଚ୍ଚ ସ୍ତନ ଥିଲା।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୂପସଂପନ୍ନାମୁଵାଚ ରାକ୍ଷସସ୍ତଦା । କା ତ୍ଵଂ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷି କୁତ ଆଗମ୍ଯତେ ତ୍ଵଯା
ସେହି ସୁନ୍ଦର ଅପ୍ସରାକୁ ଦେଖି ରାକ୍ଷସ ପଚାରିଲା: କେ ତୁମେ, କମଳପତ୍ର ନୟନୀ? କେଉଁଠୁ ଆସିଛ?
ଆର୍ଦ୍ରଂ ଚ ଵସନଂ କସ୍ମାତ୍ସାର୍ଦ୍ରା ତେ କବରୀ କୁତଃ । କୁତ୍ର ଆଗମ୍ଯତେ ଭୀରୁ କୁତସ୍ତେ ଖେଚରୀ ଗତିଃ
ତୁମର ପୋଷାକ କାହିଁକି ଭିଜା, କେଶ କାହିଁକି ଆର୍ଦ୍ର? କେଉଁଠୁ ଆସିଛ, ଭୟଭୀତା? କେଉଁପରି ଆକାଶରେ ଚଳିଛ?
କେନ ପୁଣ୍ଯେନ ଵା ଭଦ୍ରେ ତଵ ତେଜୋମଯଂ ଵପୁଃ । ଅତୀଵରୂପସଂପନ୍ନଂ ସଂଭୂତଂ ଚ ମନୋହରମ୍
ଓ ଭଦ୍ରା, କେଉଁ ପୁଣ୍ୟରେ ତୁମେ ଏତେ ତେଜସ୍ବୀ, ଅତି ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ମନୋହର ରୂପ ପାଇଛ?
ତ୍ଵଦ୍ଵସ୍ତ୍ରବିଂଦୁପାତେନ ମମ ମୂର୍ଧ୍ନି ସୁଲୋଚନେ । କ୍ଷଣେନ ହ୍ଯଗମଚ୍ଛାଂତିଂ କ୍ରୂରଂ ମେ ମାନସଂ ସଦା
ଓ ଦୀପ୍ତିମୟ ନୟନୀ, ତୁମର ପୋଷାକର ଜଳବିନ୍ଦୁ ମୋ ମୁଣ୍ଡରେ ପଡ଼ିବା ସହିତ, ମୋର ସଦା ଦୁଷ୍ଟ ମନ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଶାନ୍ତ ହେଇଗଲା।
ନୀରସ୍ଯ ମହିମା କୋଽଯମେତଦ୍ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି । ତ୍ଵଂ ମେ ଶୀଲଵତୀ ଭାସି ନାକୃତିର୍ନିର୍ଗୁଣା ଭଵେତ୍
ଏହି ରସହୀନ ଜଳର ଏତେ ମହିମା କାହିଁକି? ଏହା ମୋତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର। ତୁମେ ଶୀଳବତୀ ଲାଗୁଛ, ଗୁଣ ଛଡ଼ା ରୂପ ହୁଏନା।
ଅପ୍ସରା ଉଵାଚ। ଶ୍ରୂଯତାମପ୍ସରାଶ୍ଚାହଂ ଭୋ ରକ୍ଷଃ କାମରୂପିଣୀ । ପ୍ରଯାଗତଶ୍ଚାଗତାଽହଂ ନାମ୍ନା କାଂଚନମାଲିନୀ
ଅପ୍ସରା କହିଲେ: ରାକ୍ଷସ, ଶୁଣ, ମୁଁ ଅପ୍ସରା, ଚାହିଁଲେ ଯେଉଁ ରୂପ ନେଇପାରିବି। ପ୍ରୟାଗକୁ ଆସିଛି, ମୋର ନାମ କାଞ୍ଚନମାଳିନୀ।