କ୍ରୀଡନେ ପଠନେ ହାସ୍ଯେ ଶଯନେ ଗୀତପ୍ରେକ୍ଷଣେ । ଯାନେ ଚ ହ୍ଯାସନେ ଧ୍ଯାନେ ମଂତ୍ରେ ଜ୍ଞାନେ ସୁକର୍ମସୁ
ଖେଳିବା, ପାଠ କରିବା, ହସିବା, ଶୋଇବା, ଗୀତ ଦେଖିବା, ଯାତ୍ରା କରିବା, ବସିବା, ଧ୍ୟାନ କରିବା, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ, ଜ୍ଞାନ ଅଧ୍ୟୟନ, ଉତ୍ତମ କାମ କରିବା—
ପଶ୍ଯତ୍ଯେଵଂ ଵଦତ୍ଯେଵଂ ଜଗନ୍ନାଥଂ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ସ ଧ୍ଯାଯତେ ତମେକଂ ହି ଵିଶ୍ଵନାଥଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ଏପରି ଭାବରେ, ସେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଦେଖେ, କଥା କରେ; ସେ ଏକମାତ୍ର ବିଶ୍ୱନାଥ, ମହେଶ୍ବରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ।
ତୃଣେ କାଷ୍ଠେ ଚ ପାଷାଣେ ଶୁଷ୍କେ ସାର୍ଦ୍ରେ ହି କେଶଵମ୍ । ପଶ୍ଯତ୍ଯେଵଂ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ଗୋଵିଂଦଂ କମଲେକ୍ଷଣମ୍
ତୃଣ, କାଠ, ପାଷାଣ, ଶୁଷ୍କ କିମ୍ବା ଆର୍ଦ୍ର—ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା ସେଥିରେ କେଶବ, ଗୋବିନ୍ଦ, କମଳେକ୍ଷଣଙ୍କୁ ଦେଖେ।
ଆକାଶେ ଭୂମିମଧ୍ଯେ ତୁ ପର୍ଵତେଷୁ ଵନେଷୁ ଚ । ଜଲେ ସ୍ଥଲେ ଚ ପାଷାଣେ ଜୀଵେଷ୍ଵେଵ ମହାମତିଃ
ଆକାଶ, ଭୂମି, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ, ଜଳ, ସ୍ଥଳ, ପାଷାଣ, ଜୀବମାନେ—ଏସବୁରେ ମହାମତି ତାଙ୍କୁ ଦେଖେ।
ନୃସିଂହଂ ପଶ୍ଯତେ ଵିପ୍ରଃ ସୁଵ୍ରତଃ ସୁମନାସୁତଃ । ବାଲକ୍ରୀଡାଂ ସମାସାଦ୍ଯ ରମତ୍ଯେଵଂ ଦିନେଦିନେ
ସୁବ୍ରତ, ସୁମନାସୁତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୃସିଂହଙ୍କୁ ଦେଖେ; ଶିଶୁମାନଙ୍କ ଖେଳରେ ଯୋଗ ଦେଇ, ପ୍ରତିଦିନ ଏପରି ଭାବରେ ଆନନ୍ଦ କରେ।
ଗୀତୈଶ୍ଚ ଗାଯତେ କୃଷ୍ଣଂ ସୁରାଗୈର୍ମଧୁରାକ୍ଷରୈଃ । ତାଲୈର୍ଲଯସମାଯୁକ୍ତୈଃ ସୁସ୍ଵରୈର୍ମୂର୍ଚ୍ଛନାନ୍ଵିତୈଃ
ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଗୀତରେ ଗାଇଥାନ୍ତି, ମଧୁର ଶବ୍ଦ, ଭାବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାଳ ଓ ଲୟ ସହିତ, ସୁସ୍ୱର ଓ ମୂର୍ଚ୍ଛନା ଭରିଥିବା।
ସୁଵ୍ରତ ଉଵାଚ- ଧ୍ଯାଯଂତି ଵେଦଵିଦୁଷଃ ସତତଂ ସୁରାରିଂ ଯସ୍ଯାଂଗମଧ୍ଯେ ସକଲଂ ହି ଵିଶ୍ଵମ୍ । ଯୋଗେଶ୍ଵରଂ ସକଲପାପଵିନାଶନଂ ଚ ଵ୍ରଜାମି ଶରଣଂ ମଧୁସୂଦନସ୍ଯ
ସୁବ୍ରତ କହିଲେ—ବେଦ ଜଣା ଲୋକମାନେ ସଦା ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଦେହରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଅଛି। ମୁଁ ଯୋଗର ନାଥ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଛି।
ଲୋକେଷୁ ଯୋ ହି ସକଲେଷ୍ଵନୁଵର୍ତତେ ଯୋ ଲୋକାଶ୍ଚ ଯସ୍ମିନ୍ନିଵସଂତି ସର୍ଵେ । ଦୋଷୈର୍ଵିହୀନମଖିଲୈଃ ପରମେଶ୍ଵରଂ ତଂ ତସ୍ଯୈଵ ପାଦଯୁଗଲଂ ସତତଂ ନମାମି
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଯାହାରେ ବସିଛନ୍ତି; ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ, ପରମେଶ୍ବର—ତାଙ୍କର ଚରଣ ଦୁଇଟିକୁ ମୁଁ ସଦା ନମସ୍କାର କରେ।
ନାରାଯଣଂ ଗୁଣନିଧାନମନଂତଵୀର୍ଯଂ ଵେଦାଂତଶୁଦ୍ଧମତଯଃ ପ୍ରପଠଂତି ନିତ୍ଯମ୍ । ସଂସାରସାଗରମନଂତମଗାଧଦୁର୍ଗମୁତ୍ତାରଣାର୍ଥମଖିଲଂ ଶରଣଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ
ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ସଦା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଗୁଣର ଧାମ, ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତି, ବେଦର ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱରୂପ ଭାବରେ ପାଠ କରନ୍ତି। ସଂସାରର ଅନନ୍ତ, ଅଗାଧ, ଦୁର୍ଗମ ସାଗରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପାଇଁ, ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶରଣ ନେଉଛି।
ଯୋଗୀଂଦ୍ର ମାନସସରୋଵରରାଜହଂସଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଭାଵମଖିଲଂ ସତତଂ ହି ଯସ୍ଯ । ତସ୍ଯୈଵ ପାଦଯୁଗଲଂ ଵିମଲଂ ଵିଶାଲଂ ଦୀନସ୍ଯ ମେଽସୁରରିପୋ କୁରୁ ତସ୍ଯ ରକ୍ଷାମ୍
ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମନର ହ୍ରଦର ରାଜହଂସ, ସଦା ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରଭାବ ଯାହାର; ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ମୋ ଦୁଃଖୀ ଜୀବନକୁ ତୁମର ଶୁଦ୍ଧ, ବିଶାଳ ଚରଣ ଦୁଇଟିର ରକ୍ଷା ଯୋଗ୍ୟ କର।
ଧ୍ଯାଯେଽଖିଲସ୍ଯ ଭୁଵନଂ ସ୍ଵପତିଂ ଚ ଦେଵଂ ଦୁଃଖାଂଧକାରଦଲନାର୍ଥମିହୈଵ ଚଂଦ୍ରମ୍ । ଲୋକସ୍ଯ ପାଲନକୃତେ ପରିଣୀତଧର୍ମଂ ସତ୍ଯାନ୍ଵିତଂ ସକଲଲୋକଗୁରୁଂ ସୁରେଶମ୍
ମୁଁ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଭୁବନର ନାଥ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ; ଯିଏ ଦୁଃଖର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ଲୋକର ପାଳନ କରିବାକୁ ଧର୍ମରେ ନିଶ୍ଚିତ, ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ଗୁରୁ, ଦେବମାନଙ୍କ ନାଥ।
ଗାଯାମ୍ଯହଂ ସୁରସଗୀତକତାଲମାନୈଃ ଶ୍ରୀରଂଗମେକମନିଶଂ ଭୁଵନସ୍ଯ ଦେଵମ୍ । ଅଜ୍ଞାନନାଶକମଲଂ ଚ ଦିନେଶତୁଲ୍ଯମାନଂଦକଂଦମଖିଲଂ ମହିମା ସମେତମ୍
ମୁଁ ଦିନ ଓ ରାତି, ସୁର ଗୀତ, ତାଳ ଓ ମାନ ସହିତ, ଶ୍ରୀରଙ୍ଗର ଏକ ଦେବତାଙ୍କୁ ଗାଇଥାଉଛି; ଅଜ୍ଞାନ ନାଶ କରୁଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା, ଆନନ୍ଦର ଉତ୍ସ, ସମସ୍ତ ମହିମାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ସଂପୂର୍ଣମେଵମମୃତସ୍ଯକଲାନିଧାନଂ ତଂ ଗୀତକୌଶଲମନନ୍ଯରସୈଃ ପ୍ରଗାଯେ । ଯୁକ୍ତଂ ସ୍ଵଯୋଗକରଣୈଃ ପରମାର୍ଥଦୃଷ୍ଟିଂ ଵିଶ୍ଵଂ ସ ପଶ୍ଯତି ଚରାଚରମେଵ ନିତ୍ଯମ୍
ଏଭଳି ଅମୃତର ଏସେନ୍ସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଗୀତରେ ଦକ୍ଷତା ସହ ଗାଇ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରସରେ ଆସକ୍ତି ନ ରଖି, ନିଜ ଯୋଗ ଉପକରଣ ସହ ଯୋଗ ହୋଇ, ସେ ସର୍ବଦା ଚରାଚର ଜଗତକୁ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଥାଏ।
ପଶ୍ଯଂତି ନୈଵ ଯମିହାଥ ସୁପାପଲୋକାସ୍ତଂ କେଶଵଂ ଶରଣମେଵମୁପୈତି ନିତ୍ଯମ୍
ଏଠାରେ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ସେକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ତଥାପି ସେ ସର୍ବଦା କେଶବଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଥାଏ।
କରାଭ୍ଯାଂ ଵାଦ୍ଯମାନସ୍ତୁ ତାଲଂ ତାଲସମନ୍ଵିତମ୍ । ଗୀତେନଗାଯତେ କୃଷ୍ଣଂ ବାଲକୈଃ ସହ ମୋଦତେ
ହାତରେ ତାଲ ଦେଇ, ଠିକ୍ ସମୟରେ ସଙ୍ଗୀତ ହୋଇ, ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଗାଇଥାଏ ଏବଂ ଶିଶୁମାନେ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ।
ଏଵଂ କ୍ରୀଡାରତୋ ନିତ୍ଯଂ ବାଲଭାଵେନ ଵୈ ତଦା । ସୁଵ୍ରତଃ ସୁମନାପୁତ୍ରୋ ଵିଷ୍ଣୁଧ୍ଯାନପରାଯଣଃ
ଏଭଳି ସେ ସର୍ବଦା ଖେଳରେ ଆନନ୍ଦ ଉଠାଏ, ଶିଶୁ ସ୍ଵଭାବରେ ରହି, ସୁମନାଙ୍କର ଧର୍ମିକ ପୁଅ, ବିଷ୍ଣୁ ଧ୍ୟାନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ରହିଥିଲେ।
କ୍ରୀଡମାନଂ ପ୍ରାହ ମାତା ସୁଵ୍ରତଂ ଚାରୁଲକ୍ଷଣମ୍ । ଭୋଜନଂ କୁରୁ ମେ ଵତ୍ସ କ୍ଷୁଧା ତ୍ଵାଂ ପରିପୀଡଯେତ୍
ଖେଳୁଥିବା ସୁବ୍ରତଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ମାଆ ଉତ୍ତମ ଚିହ୍ନ ସହିତ ସୁବ୍ରତଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୋ ପୁଅ, ଖାଇବା ନିଅ, କାରଣ ଖୁଦା ତୁମକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେବ।'
ତାମୁଵାଚ ପୁନଃ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସୁମନା ମାତରଂ ପୁନଃ । ମହାମୃତେନ ତୃପ୍ତୋସ୍ମି ହରିଧ୍ଯାନରସେନ ଵୈ
ପୁନି, ସୁମନାଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ଞା ମନେ ମାଆକୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ ମହାଅମୃତରେ, ହରି ଧ୍ୟାନର ରସରେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି।'
ଭୋଜନାସନମାରୂଢୋ ମିଷ୍ଟମନ୍ନଂ ପ୍ରପଶ୍ଯତି । ଇଦମନ୍ନଂ ସ୍ଵଯଂ ଵିଷ୍ଣୁରାତ୍ମା ହ୍ଯନ୍ନଂ ସମାଶ୍ରିତଃ
ବିଶିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଦେଖି, ଭୋଜନ ଶାସନରେ ବସି, ସେ କହିଲେ: 'ଏହି ଖାଦ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ; ଆତ୍ମା ଏହି ଖାଦ୍ୟରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି।'
ଆତ୍ମରୂପେଣ ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁରନେନାନ୍ନେନ ତୃପ୍ଯତୁ । କ୍ଷୀରସାଗରସଂଵାସୋ ଯସ୍ଯୈଵ ପରିସଂସ୍ଥିତଃ
'ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମା ରୂପେ ବିଷ୍ଣୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ; ସେ ଯେଉଁଠି କ୍ଷୀର ସାଗରରେ ବସିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ତାଙ୍କରେ ବସିଛି।'
ଜଲେନାନେନ ପୁଣ୍ଯେନ ତୃପ୍ତିମାଯାତୁ କେଶଵଃ । ତାଂବୂଲଚଂଦନୈର୍ଗଂଧୈରେଭିଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ମନୋହରୈଃ
'ଏହି ପବିତ୍ର ଜଳ ଦ୍ୱାରା କେଶବ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ; ଏହି ସୁଗନ୍ଧି ତାମ୍ବୁଳ, ଚନ୍ଦନ, ଏବଂ ମନୋହର ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ।'
ଆତ୍ମସ୍ଵରୂପେଣ ତୃପ୍ତସ୍ତୃପ୍ତିମାଯାତୁ କେଶଵଃ । ଶଯନେ ଯାତି ଧର୍ମାତ୍ମା ତଦା କୃଷ୍ଣଂ ପ୍ରଚିଂତଯେତ୍
'ଆତ୍ମ ସ୍ଵରୂପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, କେଶବ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉ।' ଶୟନ କରିବାବେଳେ, ଧର୍ମିକ ବ୍ୟକ୍ତି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରେ।
ଯୋଗନିଦ୍ରାନ୍ଵିତଂ କୃଷ୍ଣଂ ତମହଂ ଶରଣଂ ଗତଃ । ଭୋଜନାଚ୍ଛାଦନେଷ୍ଵେଵମାସନେ ଶଯନେ ଦ୍ଵିଜଃ
'ଯୋଗ ନିଦ୍ରା ସହିତ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଇଛି।' ଏଭଳି, ଭୋଜନ, ପୋଷାକ, ଆସନ, ଶୟନରେ ଦ୍ୱିଜ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ।
ଚିଂତଯେଦ୍ଵାସୁଦେଵଂ ତଂ ତସ୍ମୈ ସର୍ଵଂ ପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍ । ତାରୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମା କାମଭୋଗାନ୍ଵିହାଯ ଵୈ
ସେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ଏବଂ ସମସ୍ତ କିଛି ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ଧର୍ମିକ ବ୍ୟକ୍ତି କାମ ଭୋଗକୁ ଛାଡି ଦିଏ।
ସ ଯୁକ୍ତଃ କେଶଵଧ୍ଯାନେ ଵୈଡୂର୍ଯପର୍ଵତୋତ୍ତମେ । ଯତ୍ର ସିଦ୍ଧେଶ୍ଵରଂ ଲିଂଗଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ପାପନାଶନମ୍
କେଶବ ଧ୍ୟାନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ଉତ୍ତମ ବୈଡୂର୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ, ଯେଉଁଠି ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ, ଅପରାଧ ନାଶକ ଭାବରେ ବୈଷ୍ଣବ ଚିହ୍ନ ରୂପେ ଅଛି।
ରୁଦ୍ରମୋଂକାରସଂଜ୍ଞଂ ଚ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଚୈଵ ମହେଶ୍ଵରମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣା ଵର୍ଦ୍ଧିତଂ ଦେଵଂ ନର୍ମଦାଦକ୍ଷିଣେ ତଟେ
ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଓଁକାର ନାମରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିବା ଦେବତାକୁ, ନର୍ମଦା ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ।
ସିଦ୍ଧେଶ୍ଵରଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତପୋଭାଵଂ ଵ୍ଯଚିଂତଯତ୍
ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ସେ ତପସ୍ଵ ଭାବକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ପ୍ରଶ୍ନମେକଂ ମହାଭାଗ କରିଷ୍ଯେ ସାଂପ୍ରତଂ ଵଦ । ତ୍ଵଯୈଵ ପୂର୍ଵମୁକ୍ତଂ ହି ସୁଵ୍ରତଂ ଚ ପ୍ରତୀଶ୍ଵରମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— 'ଓ ମହାଭାଗ, ମୁଁ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବି; କୃପା କରି କହ। ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ସୁବ୍ରତ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ।'
ପୂର୍ଵାଭ୍ଯାସେନ ସଂଧ୍ଯାଯନ୍ନାରାଯଣମନାମଯମ୍ । କସ୍ଯାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଯାଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ସୁଵ୍ରତଃ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି
ପୂର୍ବ ଅଭ୍ୟାସରେ, ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ନିର୍ମଳ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ସୁବ୍ରତ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ କେଉଁ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ?
ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ ସାଂପ୍ରତଂ ବ୍ରୂହି କଥମାରାଧିତୋ ହରିଃ । ଅନେନାପି ସ ଦେଵେଶ କୋଯଂ ପୁଣ୍ଯସମାଵିଲଃ
ଏହି କଥା ଏବେ ମୋତେ କହ; ସେ କିପରି ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ? ଦେବତାଙ୍କର ନାଥ, ଏହି ପୁଣ୍ୟବାନ କିଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏପରି ପୁଣ୍ୟ ହୋଇଛି?