ସଗଜଂ ସୁଂଦରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁରୁଷଂ ଦିଵ୍ଯଲକ୍ଷଣମ୍ । ଵ୍ଯତର୍କଯତ୍ସୋମଶର୍ମା ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟମାନସଃ
ସୁନ୍ଦର ହାତୀ ଓ ଦିବ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ପୁରୁଷକୁ ଦେଖି, ସୋମଶର୍ମାଙ୍କ ମନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲା ଏବଂ ସେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କୋଽଯଂ ପ୍ରଯାତି ଦିଵ୍ଯାଂଗଃ ପଂଥାନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁଵ୍ରତଃ । ଏଵଂ ଚିଂତଯତସ୍ତସ୍ଯ ଯାଵଦ୍ଗୃହଂ ସମାପ୍ତଵାନ୍
ଏହି ଦିବ୍ୟ ଆକୃତି ଥିବା ଏହି ନର କିଏ, ଏପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାବେ ପଥରେ ଯାଉଛନ୍ତି? ଏଭଳି ଭାବିବା ସମୟରେ ସେ ନିଜ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ପ୍ରଵିଶଂତଂ ଗୃହଦ୍ଵାରଂ ଦେଵରୂପଂ ମନୋହରମ୍ । ହର୍ଷେଣ ମହତାଵିଷ୍ଟଃ ସୋମଶର୍ମା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ଘର ଦ୍ୱାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବାବେଳେ, ସୋମଶର୍ମା, ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା ସଦୃଶ ମନୋହର ଆକୃତିକୁ ଦେଖି ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ସ୍ଵଗୃହଂ ପ୍ରତି ଧର୍ମାତ୍ମା ତ୍ଵରମାଣଃ ପ୍ରଯାତି ଚ । ଗୃହଦ୍ଵାରଂ ଗତୋ ଯାଵତ୍ତାଵତ୍ତଂ ତୁ ନ ପଶ୍ଯତି
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଉଥିଲେ। ଘର ଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚିବା ସମୟରେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
ପତିତାନ୍ଯେଵ ପୁଷ୍ପାଣି ସୌହୃଦ୍ଯାନି ମହାମତିଃ । ଦିଵ୍ଯାନି ଵାସଯୁକ୍ତାନି ପ୍ରାଂଗଣେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ
ଘର ଆଙ୍ଗଣରେ କେବଳ ଦିବ୍ୟ ଓ ସୁମନ ଫୁଲ, ସୁଗନ୍ଧି ଓ ଶୋଭାରେ ଭରିଥିବା ପୁଷ୍ପ ଛଡ଼ା କିଛି ଥିଲା ନାହିଁ।
ଚଂଦନୈଃ କୁଂକୁମୈଃ ପୁଣ୍ଯୈଃ ସୁଗଂଧୈସ୍ତୁ ଵିଲେପିତମ୍ । ସ୍ଵକୀଯଂ ପ୍ରାଂଗଣେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୂର୍ଵାକ୍ଷତସମନ୍ଵିତମ୍
ସେ ନିଜ ଆଙ୍ଗଣରେ ଚନ୍ଦନ, କୁଙ୍କୁମ ଓ ପବିତ୍ର ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ଦୂର୍ବା ଓ ଅକ୍ଷତ ସହିତ ଦେଖିଲେ।
ସ ଏଵଂ ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟଶ୍ଚିଂତଯାନଃ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଦଦର୍ଶ ସୁମନାଂ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଦିଵ୍ଯମଂଗଲସଂପଦମ୍
ଏଭଳି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ, ସେ ପୁନିପୁନି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ସୋମଶର୍ମା ଦିବ୍ୟ ମଙ୍ଗଳ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ଦେଖିଲେ।
ସୋମଶର୍ମୋଵାଚ- କେନ ଦତ୍ତାନି ଦିଵ୍ଯାନି ଏତାନ୍ଯାଭରଣାନି ଚ । ଶୃଂଗାରଂରୂପସୌଭାଗ୍ଯଂ ଵସ୍ତ୍ରାଲଂକାରଭୂଷଣମ୍
ସୋମଶର୍ମା କହିଲେ: କିଏ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣ ଦେଇଛି? ଏହି ଶୃଙ୍ଗାର, ରୂପ ଓ ଭାଗ୍ୟ ଭରା ବସ୍ତ୍ର ଆଲଙ୍କାର କିଏ ଦେଇଛି?
ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ କାରଣଂ ଭଦ୍ରେ କଥଯସ୍ଵାଵିଶଂକିତା । ଏଵଂ ସଂଭାଷ୍ଯତାଂ ଭାର୍ଯାଂ ଵିରରାମ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ଭଦ୍ରେ, ଦୟାକରି ଭୟ ଛାଡି ଏହାର କାରଣ କହ। ଏଭଳି ଭାବରେ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ କଥା ହେବା ପରେ, ସେ ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚୁପ ହେଲେ।
ସୁମନୋଵାଚ- ଶୃଣୁ କାଂତ ସମାଯାତଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଦେଵଵରୋତ୍ତମଃ । ଶ୍ଵେତନାଗସମାରୂଢୋ ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତଃ
ସୁମନା କହିଲେ— ଶୁଣ, ପ୍ରିୟ, ଏଠାକୁ ଏକ ଦେବତା ଆସିଥିଲେ, ସେ ଶ୍ୱେତ ହାତୀ ଉପରେ ବସିଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ଗହଣା ପିନ୍ଧି ଶୋଭିତ ଥିଲେ।
ଦିଵ୍ଯଗଂଧାନୁଲିପ୍ତାଂଗୋ ଦିଵ୍ଯାଶ୍ଚର୍ଯସମନ୍ଵିତଃ । ନ ଜାନେ କୋ ହି ଦେଵୋସୌ ଵିପ୍ରଗଂଧର୍ଵସେଵିତଃ
ତାଙ୍କ ଶରୀର ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଲଗାଯାଇଥିଲା, ଅଦ୍ଭୁତ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ; କିଏ ସେ ଦେବତା, ମୁଁ ଜାଣିନି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ସ୍ତୂଯମାନଃ ସମାଯାତୋ ଦେଵଗଂଧର୍ଵଚାରଣୈଃ । ଯୋଷିତଃ ପୁଣ୍ଯରୂପାଢ୍ଯା ରୂପଶୃଂଗାରସଂଯୁତାଃ
ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଚାରଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ବେଳେ ସେ ଆସିଥିଲେ; ଶୁଭ ରୂପ ଓ ଶ୍ରୁଙ୍ଗାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ଥିଲେ।
ସର୍ଵାଭରଣଶୋଭାଢ୍ଯାଃ ସର୍ଵାଃ ପୂର୍ଣମନୋରଥାଃ । ତାଭିଃ ସହ ସମକ୍ଷଂ ମେ ପୁରୁଷେଣ ମହାତ୍ମନା
ସମସ୍ତେ ଅନେକ ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଥିଲା; ସେ ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେ ଏବଂ ସେ ମହାତ୍ମା ପୁରୁଷ ସହିତ, ସେମାନେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଥିଲେ।
ଚତୁଷ୍କଂ ପୂରିତଂ ରତ୍ନୈଃ ସର୍ଵଶୋଭାସମନ୍ଵିତମ୍ । ତତ୍ରାହମାସନେ ପୁଣ୍ଯେ ସ୍ଥାପିତା ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ କିଲ
ଏଠାରେ ଚାରିକୋଣା ଏକ ଆସନ ରହିଥିଲା, ଯାହା ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶୋଭାରେ ଭରିଥିଲା; ସେହି ପୁଣ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଏହାକୁ ରଖିଥିଲେ।
ଵସ୍ତ୍ରାଲଂକାରଭୂଷାଂ ମେ ଦଦୁସ୍ତେ ସର୍ଵ ଏଵ ହି । ଵେଦମଂଗଲଗୀତୈସ୍ତୁ ଶାସ୍ତ୍ରଗୀତୈଶ୍ଚ ପୁଣ୍ଯଦୈଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମୋତେ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଗହନା ଦେଇଲେ; ଏବଂ ବେଦ ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଗୀତ ଗାଇଲେ।
ଅଭିଷିକ୍ତାସ୍ମି ତୈଃ ସର୍ଵୈରଂତର୍ଧାନଂ ପୁନର୍ଗତାଃ । ମାମେଵଂ ପରିତଃ ସର୍ଵେ ପୁନରୂଚୁର୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମୋତେ ଅଭିଷେକ କଲେ, ତାପରେ ସେମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ଏଭଳି ମୋ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ସମସ୍ତେ ପୁଣିଥରେ କହିଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ତଵ ଗେହଂ ଵଯଂ ସର୍ଵେ ଵସିଷ୍ଯାମଃ ସଦୈଵ ହି । ଶୁଚିର୍ଭଵ ସୁକଲ୍ଯାଣି ଭର୍ତ୍ରା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସଦୈଵ ହି
ଆମେ ସବୁବେଳେ ତୁମ ଘରେ ରହିବୁ। ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ସର୍ବଦା ପବିତ୍ର ରୁହ, ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହିତ ସଦା ଏକାସାଥି ରୁହ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଗତାଃ ସର୍ଵେ ଏଵଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ମଯୈଵ ହି । ତଯା ଯତ୍କଥିତଂ ଵୃତ୍ତଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ମହାମତିଃ
ଏଭଳି କହି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଚାଲିଗଲେ। ଏହା ସ୍ୱୟଂ ମୁଁ ଦେଖିଥିଲି। ସେ ଯାହା କହିଥିଲେ, ତାହା ଶୁଣି ଜ୍ଞାନୀ ଜଣେ—
ପୁନଶ୍ଚିଂତାଂ ପ୍ରପନ୍ନୋଽସୌ କିମିଦଂ ଦେଵନିର୍ମିତମ୍ । ଵିଚିନ୍ତଯିତ୍ଵାଥ ତଦା ସୋମଶର୍ମା ମହାମତିଃ
ପୁଣି ସେ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ—'ଏହା କ'ଣ ଦେବତାମାନେ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି?' ଏହିପରି ଭାବି, ସେ ସମୟରେ ସୋମଶର୍ମା ଜ୍ଞାନୀ ଜଣେ—
ବ୍ରହ୍ମକର୍ମଣି ସଂଯୁକ୍ତଃ ସାଧର୍ମ୍ଯଂ ଧର୍ମମୁତ୍ତମମ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ଗର୍ଭଂ ମହାଭାଗା ଦଧାର ଵ୍ରତଶାଲିନୀ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିବା, ଉତ୍ତମ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ଏହି ଶୁଭାଙ୍କା ଓ ବ୍ରତଧାରିଣୀ ଜଣେ ସେଥିପାଇଁ ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ।
ତେନ ଗର୍ଭେଣ ସା ଦେଵୀ ଅଧିକଂ ଶୁଶୁଭେ ତଦା । ସଂଦୀପ୍ତପୁତ୍ରସଂଯୁକ୍ତ ତେଜୋଜ୍ଵାଲାସମନ୍ଵିତା
ସେ ସମୟରେ ଗର୍ଭବତୀ ହୋଇ, ଏହି ଦେବୀ ଆଉ ଅଧିକ ଚମକିଲେ । ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଅଗ୍ନିର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜରେ ତିନିଁ ଆଲୋକିତ ହେଲେ ।
ସା ହି ଜଜ୍ଞେ ଚ ତପସା ତନଯଂ ଦେଵସନ୍ନିଭମ୍ । ଅଂତରିକ୍ଷେ ତତୋ ନେଦୁର୍ଦେଵଦୁଂଦୁଭଯସ୍ତଦା
ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଫଳରେ, ଦେବୀ ଏକ ଦେବତା ଭଳି ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ଏହା ପରେ ଆକାଶରେ ଦେବତାଙ୍କର ଡୁଁଡୁଭି ଗୁଞ୍ଜିଲା ।
ଶଂଖାନ୍ଦଧ୍ମୁର୍ମହାଦେଵା ଗଂଧର୍ଵା ଲଲିତଂ ଜଗୁଃ । ଅପ୍ସରସସ୍ତଥା ସର୍ଵା ନନୃତୁସ୍ତାସ୍ତଦା କିଲ
ମହାଦେବତାମାନେ ଶଂଖ ଦମ୍ବିଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅପ୍ସରାମାନେ ସେ ସମୟରେ ନୃତ୍ୟ କରିଲେ ।
ଅଥ ବ୍ରହ୍ମାସୁରୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସମାଯାତୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ଚକାର ନାମ ତସ୍ଯୈଵ ସୁଵ୍ରତେତି ସମାହିତଃ
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଅସୁରମାନେ ସହିତ ଆସିଲେ, ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଏହି ପୁତ୍ରଙ୍କୁ 'ସୁବ୍ରତ' ନାମ ଦେଲେ ।
ନାମ କୃତ୍ଵା ତତୋ ଦେଵା ଜଗ୍ମୁଃ ସର୍ଵେ ମହୌଜସଃ । ଗତେଷୁ ତେଷୁ ଦେଵେଷୁ ସୋମଶର୍ମାସୁ ତସ୍ଯ ଚ
ନାମ ଦେଇ ସମସ୍ତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦେବତାମାନେ ଚାଲିଗଲେ । ଦେବତାମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ସୋମଶର୍ମା—
ଜାତକର୍ମାଦିକଂ କର୍ମ ଚକାର ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ । ଜାତେ ପୁତ୍ରେ ମହାଭାଗେ ସୁଵ୍ରତେ ଦେଵନିର୍ମିତେ
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସୋମଶର୍ମା ତାଙ୍କ ପୁଅ ସୁବ୍ରତଙ୍କ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରିଲେ । ସୁବ୍ରତ, ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ଶୁଭ ପୁଅ ।
ତସ୍ଯ ଗେହେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଧନଧାନ୍ଯସମାକୁଲା । ଗଜାଶ୍ଵମହିଷୀ ଗାଵଃ କାଂଚନଂ ରତ୍ନମେଵ ଚ
ତାଙ୍କର ଘରେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ରହିଥିଲେ, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ହାତୀ, ଘୋଡା, ମହିଷ, ଗାଈ, ସୁନା ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ରହିଥିଲା।
ଯଥା କୁବେରଭଵନଂ ଶୁଶୁଭେ ଧନସଂଚଯୈଃ । ତତ୍ସୋମଶର୍ମଣୋ ଗେହଂ ତଥୈଵ ପରିରାଜତେ
ଯେପରି କୁବେରଙ୍କ ଗୃହ ଅନେକ ଧନରେ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ହୋଇଥିଲା, ସେହିପରି ସୋମଶର୍ମନଙ୍କ ଘର ମଧ୍ୟ ଏହି ଭାବରେ ଚମକୁଥିଲା।
ଧ୍ଯାନପୁଣ୍ଯାଦିକଂ କର୍ମ ଚକା ରଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ । ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ଗତୋ ଵିପ୍ରୋ ନାନାପୁଣ୍ଯସମାକୁଲଃ
ସେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧ୍ୟାନ ଓ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ପୁଣ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ।
ଅନ୍ଯାନି ଯାନି ପୁଣ୍ଯାନି ଦାନାନି ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ । ଚକାର ତତ୍ର ମେଧାଵୀ ଜ୍ଞାନପୁଣ୍ଯ ସମନ୍ଵିତଃ
ସେଠାରେ ସେ ଜ୍ଞାନ ଓ ପୁଣ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭଲ କାମ ଓ ଦାନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ।