ଏକାଦଶ୍ଯାସ୍ତୁ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପଠିତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେନ ଵୈ । ଭାର୍ଯା ପୁତ୍ରୈଃ ସୁତୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଶ୍ରୁତଂ ଧର୍ମମନୁତ୍ତମମ୍
ଏକାଦଶୀର ମହିମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଢ଼ାଗଲା, ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ପୁଅମାନେ ସହିତ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ଶୁଣିଲେ।
ଶ୍ରୁତେ ତସ୍ମିନ୍ମହାପୁଣ୍ଯେ ଭାର୍ଯା ପୁତ୍ରୈସ୍ତୁ ପ୍ରେରିତଃ । ସଂସର୍ଗାଦସ୍ଯ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଵ୍ରତମେତତ୍ସମାଚର
ସେହି ପବିତ୍ର ଶିକ୍ଷା ଶୁଣି, ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ପୁଅମାନେ ପ୍ରେରିତ କରି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଲ।
ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ମହଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସର୍ଵପୁଣ୍ଯପ୍ରଦାଯକମ୍ । ଵ୍ରତମେତଂ କରିଷ୍ଯାମି ଇତି ନିଶ୍ଚିତମାନସଃ
ସେ ମହାନ ବାକ୍ୟଟି ଶୁଣି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ସେ ନିଜ ମନରେ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କଲେ—'ମୁଁ ଏହି ବ୍ରତ କରିବି।'
ଭାର୍ଯା ପୁତ୍ରୈଃ ସମଂ ଗତ୍ଵା ନଦ୍ଯାଂ ସ୍ନାନଂ କୃତଂ ତ୍ଵଯା । ହୃଷ୍ଟେନ ମନସା ଵିପ୍ର ପୂଜିତୋ ମଧୁସୂଦନଃ
ତୁମେ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ପୁଅମାନଙ୍କ ସହିତ ନଦୀକୁ ଯାଇ ସ୍ନାନ କଲେ; ଖୁସି ମନେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ସର୍ଵୋପହାରୈଃ ପୁଣ୍ଯୈଶ୍ଚ ଗଂଧଧୂପାଦିଭିସ୍ତଥା । ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣଂ କୃତ୍ଵା ନୃତ୍ଯଗୀତାଦିଭିସ୍ତଥା
ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଉପହାର, ଗନ୍ଧ, ଧୂପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ରାତିରେ ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଜାଗରଣ କଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ପ୍ରସଂଗେନ ନଦ୍ଯାଂ ସ୍ନାନଂ ପୁନଃ କୃତମ୍ । ପୂଜିତୋ ଦେଵଦେଵେଶଃ ପୁଷ୍ପଧୂପାଦିମଂଗଲୈଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଆଉଥରେ ତୁମେ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଏବଂ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ଫୁଲ, ଧୂପ ଓ ଶୁଭ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ପୂଜା କଲେ।
ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଣମ୍ଯ ଗୋଵିଂଦଂ ସ୍ନାପଯିତ୍ଵା ପୁନଃ ପୁନଃ । ନିର୍ଵାପଂ ତାଦୃଶଂ ଦତ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ମହାତ୍ମନେ
ଭକ୍ତିଭାବରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପୁନିପୁନି ସ୍ନାନ କରାଇ, ଏପରି ଉପହାର ଏକ ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଣମ୍ଯ ତଂ ଵିପ୍ରଂ ଦତ୍ତା ତସ୍ମୈ ସୁଦକ୍ଷିଣା । କୃତଵାନ୍ପାରଣଂ ଵିପ୍ର ପୁତ୍ରୈର୍ଭାର୍ଯାଦିଭିଃ ସମମ୍
ଭକ୍ତି ସହିତ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାଙ୍କୁ ଭଲ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଲେ ଏବଂ ପୁଅ, ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ପାରଣ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ପ୍ରେଷିତୋ ଭକ୍ତିପୂର୍ଵେଣ ସଦ୍ଭାଵେନ ତ୍ଵଯୈଵ ସଃ । ଏଵଂ ଵ୍ରତଂ ସମାଚୀର୍ଣଂ ତ୍ଵଯା ଵୈ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ତୁମେ ଭକ୍ତି ଓ ଭଲ ମନେଭାବରେ ସେଠାରୁ ତାଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ; ଏଭଳି ଭାବେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଏହି ବ୍ରତ ଠିକ୍ ଭାବେ ପୂରଣ କରିଛ।
ସଂଗତ୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯୈଵ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରସାଦତଃ । ଭଵାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣତାଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସତ୍ଯଧର୍ମସମନ୍ଵିତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପାରେ, ତୁମେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ସହ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପାଇଲେ।
ତସ୍ଯ ଵ୍ରତସ୍ଯ ଭାଵେନ ତ୍ଵଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ମହତ୍କୁଲମ୍ । ଭୂସୁରାଣାଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଂ ସତ୍ଯଧର୍ମସମାଵିଲମ୍
ସେ ବ୍ରତର ପୁଣ୍ୟରେ, ତୁମେ ମହାନ କୁଳ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ଏକତା ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ତସ୍ମୈ ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯୈଵ ଵୈଷ୍ଣଵାଯ ମହାତ୍ମନେ । ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ସତ୍ଯଭାଵେନ ଦତ୍ତମନ୍ନଂ ସୁସଂସ୍କୃତମ୍
ସେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ, ତୁମେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଭଲ ଭାବରେ ପକାଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ଦାନସ୍ଯ ଭାଵେନ ମିଷ୍ଟାନ୍ନମୁପତିଷ୍ଠତି । ମହାମୋହୈଃ ପ୍ରମୁଗ୍ଧୋ ହି ତୃଷ୍ଣଯା ଵ୍ଯାପିତଂ ମନଃ
ସେ ଦାନର ପୁଣ୍ୟରେ, ତୁମେ ସୁଆସ୍ୱାଦି ଖାଦ୍ୟ ପାଉଛ; ଯଦିଓ ତୁମ ମନ ବଡ଼ ମୋହରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଇଚ୍ଛାରେ ଲିନ ଥିଲା।
ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି ତେ ଵିପ୍ର ଅର୍ଥମେଵ ପ୍ରସଂଚିତମ୍ । ନ ଦତ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ହି ଦୀନେଷ୍ଵନ୍ଯେଷୁ ଵୈ ତ୍ଵଯା
ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ କେବଳ ଧନ ଜମା କରିଥିଲ; କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖୀଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇନଥିଲ।
ଦାରେଷୁ ପୁତ୍ରଲୋଭେନ ମ୍ରିଯମାଣେନ ଵୈ ତଦା । ତସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ଭାଵେନ ଦାରିଦ୍ରଂ ତ୍ଵାମୁପାଵିଶତ୍
ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ପୁଅ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତିରେ, ସେବେ ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲ; ସେ ପାପର ଫଳରେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ତୁମେ ଭୋଗିଲ।
ପୁତ୍ରଲୋଭଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସ୍ନେହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଦୂରତଃ । ଅପୁତ୍ରଵାନ୍ଭଵାଞ୍ଜାତସ୍ତସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ଵୈ ଫଲମ୍
ପୁଅ ପ୍ରତି ଲୋଭ ଓ ଦୂରରୁ ସ୍ନେହ ଛାଡ଼ି, ତୁମେ ଅପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଏହା ସେଇ ପାପର ଫଳ।
ସୁପୁତ୍ରଂ ଚ କୁଲଂ ଵିପ୍ର ଧନଧାନ୍ଯଵରସ୍ତ୍ରିଯଃ । ସୁଜନ୍ମମରଣଂ ଚୈଵ ସୁଭୋଗାଃ ସୁଖମେଵ ଚ
ଭଲ ପୁଅ, ଉତ୍ତମ କୁଳ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଭଲ ଜଣେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ, ଭଲ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ, ଭଲ ଭୋଗ ଓ ସୁଖ—
ରାଜ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗଶ୍ଚ ମୋକ୍ଷଶ୍ଚ ଯଦ୍ଯଦ୍ଦୁର୍ଲଭମେଵ ଚ । ପ୍ରସାଦାତ୍ତସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚୈଵ ମହାତ୍ମନଃ
ରାଜ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ, ଏବଂ ଯାହା କି ଦୁର୍ଲଭ, ସେ ସବୁ ମହାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପାରେ ମିଳେ।
ତସ୍ମାଦାରାଧ୍ଯ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ନାରାଯଣମନାମଯମ୍ । ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍
ସେଥିପାଇଁ ଗୋବିନ୍ଦ, ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିଲେ, ତୁମେ ସେ ପରମ ଦେବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନ ପାଇବ।
ସୁପୁତ୍ର ତ୍ଵଂ ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ ସୁଭୋଗାନ୍ସୁଖମେଵ ଚ । ପୂର୍ଵଜନ୍ମକୃତଂ ସର୍ଵଂ ଯତ୍ତ୍ଵଯା ପରିଚେଷ୍ଟିତମ୍
ଭଲ ପୁଅ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଭଲ ଭୋଗ ଓ ସୁଖ—ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ଯେଉଁ ସବୁ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲ—
ତନ୍ମଯା କଥିତଂ ଵିପ୍ର ତଵାଗ୍ରେ ପରିନିଷ୍ଠିତମ୍ । ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମହାଭାଗ ନାରାଯଣପରୋ ଭଵ
ସେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ମୁଁ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ସେଥିରେ ସ୍ଥିର କରିଦେଲି। ଏହିପରି ଜାଣି, ହେ ମହାଭାଗ, ତୁମେ ନାରାୟଣଙ୍କର ଭକ୍ତିରେ ଲଗିଥିବା।
ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମଜେନାପି ମହାନୁଭାଵଃ ସ ଵିପ୍ରଵର୍ଯଃ ପରିବୋଧିତୋ ହି । ହର୍ଷେଣଯୁକ୍ତଃ ସ ମହାନୁଭାଵୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଵସିଷ୍ଠଂ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ତତ୍ର
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁଅ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ସେ ମହାନୁଭାବ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ଭକ୍ତିସହିତ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସେଠାରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଆମଂତ୍ର୍ଯ ଵିପ୍ରଂ ସ ଜଗାମ ଗେହଂ ତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭାର୍ଯାଂ ସୁମନାଂ ପ୍ରହର୍ଷଃ । ସର୍ଵଂ ହି ଵୃତ୍ତଂ ମମପୂର୍ଵଚେଷ୍ଟିତଂ ତେନୈଵ ଵିପ୍ରେଣ ତଵ ପ୍ରସାଦାତ୍
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ସେ ଘରକୁ ଗଲେ। ଘରେ ଯାଇ ସୁମନା ନାମକ ଜଣେ ଭଲ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତି ଖୁସି ହେଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁମ ଦୟାରେ ମୋର ପୂର୍ବ ଘଟଣା ସବୁ ଖୋଲିଦେଲେ।
ଭଦ୍ରେ ଵସିଷ୍ଠେନ ଵିକାଶନୀତମଦ୍ଯୈଵ ମୋହଂ ପରିନାଶିତଂ ମେ । ଆରାଧଯିଷ୍ଯେ ମଧୁସୂଦନଂ ହି ଯାସ୍ଯାମି ମୋକ୍ଷଂ ପରମଂ ପଦଂ ତତ୍
ହେ ଭଦ୍ରେ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଜି ମୋର ମୋହ ଦୂର ହୋଇଛି। ଏବେ ମୁଁ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜିବି ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମୋକ୍ଷ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବି।
ଆକର୍ଣ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ପରମଂ ମହାଂତଂ ସୁମଂଗଲଂ ମଂଗଲଦାଯକଂ ହି । ହର୍ଷେଣ ଯୁକ୍ତା ତମୁଵାଚ କାଂତଂ ପୁଣ୍ଯୋସି ଵିପ୍ରେଣ ଵିବୋଧିତୋଽସି
ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ମହାନ, ଶୁଭ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳଦାୟକ କଥା ଶୁଣି, ସୁମନା ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ପୁଣ୍ୟବାନ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜାଗୃତ ହେଇଛ।'
ସୂତ ଉଵାଚ- ସୋମଶର୍ମା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସୁମନଯା ସହ ସତ୍ତମଃ । କପିଲାସଂଗମେ ପୁଣ୍ଯେ ରେଵାତୀରେ ସୁପୁଣ୍ଯଦେ
ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ— ସୋମଶର୍ମା, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ, ସୁମନା ସହିତ କପିଳା ନଦୀର ପବିତ୍ର ସଙ୍ଗମରେ, ରେବା ନଦୀର ପବିତ୍ର କୂଳରେ ଥିଲେ।
ସ୍ନାତ୍ଵା ତତ୍ର ସ ମେଧାଵୀ ତର୍ପଯିତ୍ଵା ସୁରାନ୍ପିତୄନ୍ । ତପସ୍ତେପେ ସୁଶାଂତାତ୍ମା ଜପନ୍ନାରାଯଣଂ ଶିଵମ୍
ସେଠାରେ ସେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ନାନ କରି, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କଲେ। ଶାନ୍ତ ମନରେ, ସେ ତପସ୍ୟା କରି, ନାରାୟଣଙ୍କ ଶୁଭ ନାମ ଜପ କଲେ।
ଦ୍ଵାଦଶାକ୍ଷରମଂତ୍ରେଣ ଧ୍ଯାନଯୁକ୍ତୋ ମହାମନାଃ । ତସ୍ଯୈଵ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ସୁଵ୍ରତଃ
ଦ୍ୱାଦଶ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି, ଧ୍ୟାନରେ ଲଗିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଦୃଢ଼ ଥିଲା। ସେ ଦେବଦେବ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ଉପବାସ ଓ ନିୟମ ରଖିଥିଲେ।
ଆସନେ ଶଯନେ ଯାନେ ସ୍ଵପ୍ନେ ପଶ୍ଯତି କେଶଵମ୍ । ସଦୈଵ ନିଶ୍ଚଲୋ ଭୂତ୍ଵା କାମକ୍ରୋଧଵିଵର୍ଜିତଃ
ବସିବା, ଶୋଇବା, ଯାତ୍ରା କିମ୍ବା ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ସେ ସବୁବେଳେ କେଶବଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ। ସେ ସଦା ଅଡ଼ିଗ ରହି, ଇଚ୍ଛା ଓ କ୍ରୋଧରୁ ଦୂରେ ଥିଲେ।
ସା ଚ ସାଧ୍ଵୀ ମହାଭାଗା ପତିଵ୍ରତପରାଯଣା । ସୁମନା କାଂତମେଵାପି ଶୁଶ୍ରୂଷତି ତପୋନ୍ଵିତମ୍
ସେ ଭଲ ଗୁଣବତୀ ଓ ଧନ୍ୟା ଜଣେ ନାରୀ, ପତିଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ସୁମନା ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରତ ପ୍ରିୟ ପତିଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।