ସୁଶୀଲା ଜ୍ଞାନସଂପନ୍ନାଃ ସତ୍ଯଧର୍ମରତାଃ ସଦା । ସଂଭଵଂତି ଗୃହେ ତସ୍ଯ ଯସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରସୀଦତି
ଯେଉଁଘରେ ସଦା ନୀତିଶୀଳ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସତ୍ୟ ଧର୍ମରେ ରତ ସନ୍ତାନ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟା ରହିଥାଏ।
ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ କଲତ୍ରଂ ତୁ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରମନଂତକମ୍ । ସ ଭୁଂକ୍ତେ ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ଵୈ ଯସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରସନ୍ନଵାନ୍
ଯାହାଙ୍କ ଉପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟା ଅଛି, ସେ ଏହି ମରଣଶୀଳ ଲୋକରେ ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଜନାନୀ, ପୁଅ, ନାତି ଓ ଅନେକ ସମୃଦ୍ଧି ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଵିନା ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରସାଦେନ ଦାରାପୁତ୍ରାନ୍ନ ଚାପ୍ନୁଯାତ୍ । ସୁଜନ୍ମ ଚ କୁଲଂ ଵିପ୍ର ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟା ଛାଡ଼ି, କେହି ଜନାନୀ, ପୁଅ, ଭଲ ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ କୁଳ ପାଇପାରନାହାଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ; ସେଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦ।
ସୋମଶର୍ମୋଵାଚ- ପୂର୍ଵଜନ୍ମକୃତଂ ପାପଂ ତ୍ଵଯାଖ୍ଯାତଂ ଚ ମେ ମୁନେ । ଶୂଦ୍ରତ୍ଵେନ ତୁ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ମଯୈଵ ପରିଵର୍ଜିତମ୍
ସୋମଶର୍ମାଣି କହିଲେ— ମୁନି, ଆପଣେ ମୋ ପୂର୍ବଜନ୍ମର କୃତ ପାପ କଥା କହିଦେଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୂଦ୍ର ହେବାବେଳେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଏଡ଼ାଇଥିଲି।
ଵିପ୍ରତ୍ଵଂ ହି ମଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ତତ୍କଥଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ତତ୍ସର୍ଵଂ କାରଣଂ ବ୍ରୂହି ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନପଂଡିତ
ମୁଁ କିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଇପାରିଲି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ! ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାରଣ କହ, ହେ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ-। ଯତ୍ତ୍ଵଯା ଚେଷ୍ଟିତଂ ପୂର୍ଵଂ କର୍ମଧର୍ମାଶ୍ରିତଂଦ୍ଵିଜ । ତଦହଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରୂଯତାଂ ଯଦି ମନ୍ଯସେ
ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ— ହେ ଦ୍ୱିଜ, ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ କଣ କରିଥିଲ, କୌଣସି କର୍ମ ଓ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ କାମ କରିଥିଲ, ଏହି ସବୁ କଥା ମୁଁ କହିବି, ଯଦି ତୁମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣଃ କଶ୍ଚିଦନଘଃ ସଦାଚାରଃ ସୁପଂଡିତଃ । ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ନିତ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୁପରାଯଣଃ
ଏକ ନିଷ୍ପାପ, ସଦାଚାରୀ, ଅତି ଜ୍ଞାନୀ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ଯିଏ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଭକ୍ତିରେ ଲିନ ଥିଲେ।
ଯାତ୍ରାଵ୍ଯାଜେନ ତୀର୍ଥାନାଂ ଭ୍ରମତ୍ଯେକଃ ସମେଦିନୀମ୍ । ଅଟମାନଃ ସମାଯାତସ୍ତଵ ଗେହଂ ମହାମତିଃ
ଯାତ୍ରା ନିମିତ୍ତରେ ସେ ମହାମନା ଏକାକି ଅନେକ ଦିନ ତୀର୍ଥ ଘୁରିବା ପରେ ତୁମ ଘରକୁ ଆସିଥିଲେ।
ଯାଚିତଂ ସ୍ଥାନମେକଂ ଵୈ ଵାସାର୍ଥଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ତଵୈଵ ଭାର୍ଯଯା ଦତ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ଚ ସହ ପୁତ୍ରକୈଃ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ, ସେ ଏକ ଅଟୁଠିବା ସ୍ଥାନ ଚାହିଲେ; ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ତୁମେ ଓ ପୁଅମାନେ ମିଶି ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଏଯତାମେଯତାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସୁଖେନ ସୁଗୃହେ ମମ । ଵୈଷ୍ଣଵଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ପୁଣ୍ଯମିତ୍ଯୁଵାଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେ ପୁନିପୁନି କହିଲେ— 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋତେ ତୁମ ଭଲ ଘରେ ସୁଖରେ ରହିବାକୁ ଦିଅ; ଏହି ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଶ୍ଚୟ ପୁଣ୍ୟଶାଳୀ।'
ସୁଖେନ ସ୍ଥୀଯତାମତ୍ର ଗୃହୋଯଂ ତଵ ସୁଵ୍ରତ । ଅଦ୍ଯ ଧନ୍ଯୋସ୍ମ୍ଯହଂ ପୁଣ୍ଯମଦ୍ଯ ତୀର୍ଥମହଂ ଗତଃ
'ସୁଖରେ ଏଠାରେ ରୁହ; ଏହି ଘର ତୁମର, ହେ ସତ୍ବ୍ରତ। ଆଜି ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ଆଜି ମୁଁ ପୁଣ୍ୟ ଲାଗିଲି, ଆଜି ମୁଁ ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚିଲି।'
ଅଦ୍ଯ ତୀର୍ଥଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତଵାଂଘ୍ରିଦ୍ଵଯଦର୍ଶନାତ୍ । ଗଵାଂ ସ୍ଥାନଂ ଵରଂ ପୁଣ୍ଯଂ ନିଵାସାଯ ନିଵେଦିତମ୍
'ଆଜି ତୁମ ଦୁଇ ପାଦ ଦେଖି ମୁଁ ତୀର୍ଥର ଫଳ ପାଇଲି। ଗାଁମାନଙ୍କର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ତୁମ ରହିବା ପାଇଁ ଦେଲି।'
ଅଂଗସଂଵାହନଂ କୃତ୍ଵା ପାଦୌ ଚୈଵ ପ୍ରମର୍ଦିତୌ । କ୍ଷାଲିତୌ ଚପୁନସ୍ତୋଯୈଃ ସ୍ନାତଃ ପାଦୋଦକେନ ହି
ତୁମେ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ମାଲିଶ କରି, ପାଦ ଦବାଇଲ, ପୁଣି ପାଣିରେ ପାଦ ଧୋଇଲ, ଏବଂ ସେ ତୁମ ପାଦ ଧୋଇଥିବା ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କଲେ।
ସଦ୍ଯୋ ଘୃତଂ ଦଧିକ୍ଷୀରମନ୍ନଂ ତକ୍ରଂ ପ୍ରଦତ୍ତଵାନ୍ । ତସ୍ମୈ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯୈଵ ଭଵାନିତ୍ଥଂ ମହାତ୍ମନେ
ତୁମେ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଘିଅ, ଦହି, ଖୀର, ଭୋଜନ ଓ ତକ୍ର ଦେଲ, ଏଭଳି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଭୋଗ ଦେଲ।
ଏଵଂ ସଂତୋଷିତୋ ଵିପ୍ରସ୍ତ୍ଵଯା ଚ ସହ ଭାର୍ଯଯା । ପୁତ୍ରୈଃ ସାର୍ଧଂ ମହାଭାଗୋ ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଜ୍ଞାନପଂଡିତଃ
ଏଭଳି ତୁମେ, ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ପୁଅମାନେ ମିଶି, ସେ ବୈଷ୍ଣବ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ପୁଣ୍ୟଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲ।
ଅଥ ପ୍ରଭାତେ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଦିନେ ପୁଣ୍ଯେ ସୁଭାଗ୍ଯଦେ । ଆଷାଢସ୍ଯ ତୁ ଶୁଦ୍ଧସ୍ଯୈକାଦଶୀ ପାପନାଶନୀ
ତାପରେ ଶୁଭ ସକାଳ ଆସିଲା, ସେ ଦିନ ଆଷାଢ଼ର ପବିତ୍ର ଏକାଦଶୀ, ଯାହା ପାପ ନାଶ କରେ।
ତସ୍ମିନ୍ଦିନେ ସୁସଂପ୍ରାପ୍ତା ସର୍ଵପାତକନାଶିନୀ । ଯସ୍ଯାଂ ଦେଵୋ ହୃଷୀକେଶୋ ଯୋଗନିଦ୍ରାଂ ପ୍ରଗଚ୍ଛତି
ସେହି ଦିନ ଆସିଲା, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ଏକାଦଶୀ, ଯେଉଁଦିନ ଦେବତା ହୃଷୀକେଶ ଯୋଗନିଦ୍ରାକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।
ତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଚ ତତୋ ଲୋକାସ୍ତତ୍ଯଜୁର୍ବୁଦ୍ଧିପଂଡିତାଃ । ଗୃହସ୍ଯ ସର୍ଵକର୍ମାଣି ଵିଷ୍ଣୁଧ୍ଯାନରତା ଦ୍ଵିଜ
ସେ ଦିନ ଆସିବା ସହିତ, ଜ୍ଞାନୀ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ସମସ୍ତ ଘରକାମ ଛାଡ଼ି, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ବିଷ୍ଣୁ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ହେଲେ।
ଉତ୍ସଵଂ ପରମଂ ଚକ୍ରୁର୍ଗୀତମଂଗଲଵାଦନୈଃ । ସ୍ତୁଵଂତି ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସର୍ଵେ ଵେଦୈଃ ସ୍ତୋତ୍ରୈଃ ସୁମଂଗଲୈଃ
ସେମାନେ ମହାଉତ୍ସବ କଲେ, ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲାସ କଲେ; ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଷ୍ଟୋତ୍ରରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଏଵଂ ମହୋତ୍ସଵଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣସତ୍ତମଃ । ତସ୍ମିନ୍ଦିନେ ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ସଂପ୍ରାପ୍ତଂ ସମୁପୋଷଣମ୍
ଏଭଳି ମହାଉତ୍ସବ ଆସିଲା, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେହି ଦିନ ଏଠାରେ ରହିଲେ, ଏବଂ ଉପବାସ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଏକାଦଶ୍ଯାସ୍ତୁ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପଠିତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେନ ଵୈ । ଭାର୍ଯା ପୁତ୍ରୈଃ ସୁତୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଶ୍ରୁତଂ ଧର୍ମମନୁତ୍ତମମ୍
ଏକାଦଶୀର ମହିମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଢ଼ାଗଲା, ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ପୁଅମାନେ ସହିତ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ଶୁଣିଲେ।
ଶ୍ରୁତେ ତସ୍ମିନ୍ମହାପୁଣ୍ଯେ ଭାର୍ଯା ପୁତ୍ରୈସ୍ତୁ ପ୍ରେରିତଃ । ସଂସର୍ଗାଦସ୍ଯ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଵ୍ରତମେତତ୍ସମାଚର
ସେହି ପବିତ୍ର ଶିକ୍ଷା ଶୁଣି, ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ପୁଅମାନେ ପ୍ରେରିତ କରି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଲ।
ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ମହଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସର୍ଵପୁଣ୍ଯପ୍ରଦାଯକମ୍ । ଵ୍ରତମେତଂ କରିଷ୍ଯାମି ଇତି ନିଶ୍ଚିତମାନସଃ
ସେ ମହାନ ବାକ୍ୟଟି ଶୁଣି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ସେ ନିଜ ମନରେ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କଲେ—'ମୁଁ ଏହି ବ୍ରତ କରିବି।'
ଭାର୍ଯା ପୁତ୍ରୈଃ ସମଂ ଗତ୍ଵା ନଦ୍ଯାଂ ସ୍ନାନଂ କୃତଂ ତ୍ଵଯା । ହୃଷ୍ଟେନ ମନସା ଵିପ୍ର ପୂଜିତୋ ମଧୁସୂଦନଃ
ତୁମେ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ପୁଅମାନଙ୍କ ସହିତ ନଦୀକୁ ଯାଇ ସ୍ନାନ କଲେ; ଖୁସି ମନେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ସର୍ଵୋପହାରୈଃ ପୁଣ୍ଯୈଶ୍ଚ ଗଂଧଧୂପାଦିଭିସ୍ତଥା । ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣଂ କୃତ୍ଵା ନୃତ୍ଯଗୀତାଦିଭିସ୍ତଥା
ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଉପହାର, ଗନ୍ଧ, ଧୂପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ରାତିରେ ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଜାଗରଣ କଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ପ୍ରସଂଗେନ ନଦ୍ଯାଂ ସ୍ନାନଂ ପୁନଃ କୃତମ୍ । ପୂଜିତୋ ଦେଵଦେଵେଶଃ ପୁଷ୍ପଧୂପାଦିମଂଗଲୈଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଆଉଥରେ ତୁମେ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଏବଂ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ଫୁଲ, ଧୂପ ଓ ଶୁଭ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ପୂଜା କଲେ।
ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଣମ୍ଯ ଗୋଵିଂଦଂ ସ୍ନାପଯିତ୍ଵା ପୁନଃ ପୁନଃ । ନିର୍ଵାପଂ ତାଦୃଶଂ ଦତ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ମହାତ୍ମନେ
ଭକ୍ତିଭାବରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପୁନିପୁନି ସ୍ନାନ କରାଇ, ଏପରି ଉପହାର ଏକ ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଣମ୍ଯ ତଂ ଵିପ୍ରଂ ଦତ୍ତା ତସ୍ମୈ ସୁଦକ୍ଷିଣା । କୃତଵାନ୍ପାରଣଂ ଵିପ୍ର ପୁତ୍ରୈର୍ଭାର୍ଯାଦିଭିଃ ସମମ୍
ଭକ୍ତି ସହିତ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାଙ୍କୁ ଭଲ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଲେ ଏବଂ ପୁଅ, ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ପାରଣ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ପ୍ରେଷିତୋ ଭକ୍ତିପୂର୍ଵେଣ ସଦ୍ଭାଵେନ ତ୍ଵଯୈଵ ସଃ । ଏଵଂ ଵ୍ରତଂ ସମାଚୀର୍ଣଂ ତ୍ଵଯା ଵୈ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ତୁମେ ଭକ୍ତି ଓ ଭଲ ମନେଭାବରେ ସେଠାରୁ ତାଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ; ଏଭଳି ଭାବେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଏହି ବ୍ରତ ଠିକ୍ ଭାବେ ପୂରଣ କରିଛ।
ସଂଗତ୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯୈଵ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରସାଦତଃ । ଭଵାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣତାଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସତ୍ଯଧର୍ମସମନ୍ଵିତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପାରେ, ତୁମେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ସହ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପାଇଲେ।