ଭଵିଷ୍ଯତି କଦା ଖର୍ଵୋ ନିଖର୍ଵଶ୍ଚାଥ ମେ ଗୃହେ । ଏଵଂ ସହସ୍ରଂ ଲକ୍ଷଂ ଚ କୋଟିରର୍ବୁଦମେଵ ଚ
'ମୋ ଘରେ କେବେ ଖର୍ବ କିମ୍ବା ନିଖର୍ବ ହେବ?' ଏଭଳି ହଜାର, ଲକ୍ଷ, କୋଟି ଓ ଅର୍ବୁଦ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କର।
ଖର୍ଵୋ ନିଖର୍ଵଃ ସଂଜାତସ୍ତୃଷ୍ଣା ନୈଵ ପ୍ରଗଚ୍ଛତି । ତଵ କାଯଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଵୃଦ୍ଧିମାଯାତି ସର୍ଵଦା
ଖର୍ବ ଓ ନିଖର୍ବ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଆସା କେବେ ଶେଷ ହୁଏନି; ସେ ଆସା ସବୁବେଳେ ବଢ଼ିଯାଏ, ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି ମଧ୍ୟ।
ନୈଵ ଦତ୍ତଂ ହୁତଂ ଵିପ୍ର ଭୁକ୍ତଂ ନୈଵ କଦା ତ୍ଵଯା । ଖନିତଂ ଭୂମିମଧ୍ଯେ ତୁ କ୍ଷିପ୍ତଂ ପୁତ୍ରାନଜାନତେ
ତୁମେ କେବେ ଦାନ କରିନାହାଁ, ହୋମ କିମ୍ବା ଭୋଗ କରିନାହାଁ; ଭୂମି ମଧ୍ୟରେ ଯାହା ଗଡ଼ିଛ, ସେଥିରେ ପୁଅମାନେ କିଛି ଜାଣିନାହାଁ।
ଅନ୍ଯମେଵମୁପାଯଂ ତୁ ଦ୍ରଵ୍ଯାଗମନକାରଣାତ୍ । କୁରୁଷେ ସର୍ଵଦା ଵିପ୍ର ଲୋକାନ୍ପୃଚ୍ଛସି ବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ଧନ ଆଣିବା ପାଇଁ ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଖୋଜ, ଏବଂ ଲୋକମାନେଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କର।
ଖନିତ୍ରମଂଜନଂ ଵାଦଂ ଧାତୁଵାଦମତଃ ପରମ୍ । ପୃଚ୍ଛମାନୋ ଭ୍ରମସ୍ଯେକସ୍ତୃଷ୍ଣଯା ପରିମୋହିତଃ
ମାଟି ଖୋଦିବା, ରସାୟନ ବା ଧାତୁ ବିଜ୍ଞାନ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କର, ଆସାରେ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଘୁଞ୍ଚି ଫେର।
ସ୍ପର୍ଶଂଚିଂତଯସେନିତ୍ଯଂକଲ୍ପାନ୍ସିଦ୍ଧିପ୍ରଦାଯକାନ୍ । ପ୍ରଵେଶଂ ଵିଵରାଣାଂ ତୁ ଚିଂତମାନଃ ସୁ ପୃଚ୍ଛସି
ତୁମେ ସଦା ଚିନ୍ତା କର, କେବେ ସ୍ପର୍ଶମଣି କିମ୍ବା ଚାହିଦା ପୂରଣ କରୁଥିବା ରତ୍ନ ମିଳିବ; ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ବିଷୟରେ ଭାବି, ଉତ୍ସୁକତାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କର।
ତୃଷ୍ଣାନଲେନ ଦଗ୍ଧେନ ସୁଖଂ ନୈଵ ପ୍ରଗଚ୍ଛସି । ତୃଷ୍ଣାନଲେନ ସଂଦୀପ୍ତୋ ହାହାଭୂତୋ ଵିଚେତନଃ
ଆସାର ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ି, ତୁମେ କେବେ ସୁଖ ପାଉନାହାଁ; ଏହି ଆସା ଅଗ୍ନିରେ ଦହି, ତୁମେ ହତାଶ ଓ ଅବୁଦ୍ଧି ହେଉଛ।
ଏଵଂ ମୁଗ୍ଧୋସି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ଗତସ୍ତ୍ଵଂ କାଲଵଶ୍ଯତାମ୍ । ଦାରାପୁତ୍ରେଷୁ ତଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ପୃଚ୍ଛମାନେଷୁ ଵୈ ତ୍ଵଯା
ଏଭଳି ଭାବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ କାଳର ଅଧୀନ ହେଉଛ; ଏବେ ତୁମ ଜନାନୀ ଓ ପୁଅମାନେ ସେଇ ଧନ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛନ୍ତି।
କଥିତଂ ନୈଵ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗତୋ ଯମମ୍ । ଏଵଂ ସର୍ଵଂ ମଯା ଖ୍ଯାତଂ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ତଵ ପୂର୍ଵକମ୍
ତୁମେ ସେଇ କଥା କେବେ କହିନାହାଁ, ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ି ଯମଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲ; ଏଭଳି ତୁମ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
ଅନେନ କର୍ମଣା ଵିପ୍ର ନିର୍ଧନୋସି ଦରିଦ୍ରଵାନ୍ । ସଂସାରେ ଯସ୍ଯ ସତ୍ପୁତ୍ରା ଭକ୍ତିମଂତଃ ସଦୈଵ ହି
ଏହି କର୍ମର ଫଳରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଦରିଦ୍ର ଓ ନିର୍ଧନ ହେଇଛ; ଏହି ସଂସାରରେ ଯାହାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଭକ୍ତିଶୀଳ, ସେମାନେ ସଦା ସୁଖୀ।
ସୁଶୀଲା ଜ୍ଞାନସଂପନ୍ନାଃ ସତ୍ଯଧର୍ମରତାଃ ସଦା । ସଂଭଵଂତି ଗୃହେ ତସ୍ଯ ଯସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରସୀଦତି
ଯେଉଁଘରେ ସଦା ନୀତିଶୀଳ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସତ୍ୟ ଧର୍ମରେ ରତ ସନ୍ତାନ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟା ରହିଥାଏ।
ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ କଲତ୍ରଂ ତୁ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରମନଂତକମ୍ । ସ ଭୁଂକ୍ତେ ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ଵୈ ଯସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରସନ୍ନଵାନ୍
ଯାହାଙ୍କ ଉପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟା ଅଛି, ସେ ଏହି ମରଣଶୀଳ ଲୋକରେ ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଜନାନୀ, ପୁଅ, ନାତି ଓ ଅନେକ ସମୃଦ୍ଧି ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଵିନା ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରସାଦେନ ଦାରାପୁତ୍ରାନ୍ନ ଚାପ୍ନୁଯାତ୍ । ସୁଜନ୍ମ ଚ କୁଲଂ ଵିପ୍ର ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟା ଛାଡ଼ି, କେହି ଜନାନୀ, ପୁଅ, ଭଲ ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ କୁଳ ପାଇପାରନାହାଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ; ସେଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦ।
ସୋମଶର୍ମୋଵାଚ- ପୂର୍ଵଜନ୍ମକୃତଂ ପାପଂ ତ୍ଵଯାଖ୍ଯାତଂ ଚ ମେ ମୁନେ । ଶୂଦ୍ରତ୍ଵେନ ତୁ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ମଯୈଵ ପରିଵର୍ଜିତମ୍
ସୋମଶର୍ମାଣି କହିଲେ— ମୁନି, ଆପଣେ ମୋ ପୂର୍ବଜନ୍ମର କୃତ ପାପ କଥା କହିଦେଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୂଦ୍ର ହେବାବେଳେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଏଡ଼ାଇଥିଲି।
ଵିପ୍ରତ୍ଵଂ ହି ମଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ତତ୍କଥଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ତତ୍ସର୍ଵଂ କାରଣଂ ବ୍ରୂହି ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନପଂଡିତ
ମୁଁ କିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଇପାରିଲି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ! ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାରଣ କହ, ହେ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ-। ଯତ୍ତ୍ଵଯା ଚେଷ୍ଟିତଂ ପୂର୍ଵଂ କର୍ମଧର୍ମାଶ୍ରିତଂଦ୍ଵିଜ । ତଦହଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରୂଯତାଂ ଯଦି ମନ୍ଯସେ
ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ— ହେ ଦ୍ୱିଜ, ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ କଣ କରିଥିଲ, କୌଣସି କର୍ମ ଓ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ କାମ କରିଥିଲ, ଏହି ସବୁ କଥା ମୁଁ କହିବି, ଯଦି ତୁମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣଃ କଶ୍ଚିଦନଘଃ ସଦାଚାରଃ ସୁପଂଡିତଃ । ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ନିତ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୁପରାଯଣଃ
ଏକ ନିଷ୍ପାପ, ସଦାଚାରୀ, ଅତି ଜ୍ଞାନୀ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ଯିଏ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଭକ୍ତିରେ ଲିନ ଥିଲେ।
ଯାତ୍ରାଵ୍ଯାଜେନ ତୀର୍ଥାନାଂ ଭ୍ରମତ୍ଯେକଃ ସମେଦିନୀମ୍ । ଅଟମାନଃ ସମାଯାତସ୍ତଵ ଗେହଂ ମହାମତିଃ
ଯାତ୍ରା ନିମିତ୍ତରେ ସେ ମହାମନା ଏକାକି ଅନେକ ଦିନ ତୀର୍ଥ ଘୁରିବା ପରେ ତୁମ ଘରକୁ ଆସିଥିଲେ।
ଯାଚିତଂ ସ୍ଥାନମେକଂ ଵୈ ଵାସାର୍ଥଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ତଵୈଵ ଭାର୍ଯଯା ଦତ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ଚ ସହ ପୁତ୍ରକୈଃ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ, ସେ ଏକ ଅଟୁଠିବା ସ୍ଥାନ ଚାହିଲେ; ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ତୁମେ ଓ ପୁଅମାନେ ମିଶି ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଏଯତାମେଯତାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସୁଖେନ ସୁଗୃହେ ମମ । ଵୈଷ୍ଣଵଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ପୁଣ୍ଯମିତ୍ଯୁଵାଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେ ପୁନିପୁନି କହିଲେ— 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋତେ ତୁମ ଭଲ ଘରେ ସୁଖରେ ରହିବାକୁ ଦିଅ; ଏହି ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଶ୍ଚୟ ପୁଣ୍ୟଶାଳୀ।'
ସୁଖେନ ସ୍ଥୀଯତାମତ୍ର ଗୃହୋଯଂ ତଵ ସୁଵ୍ରତ । ଅଦ୍ଯ ଧନ୍ଯୋସ୍ମ୍ଯହଂ ପୁଣ୍ଯମଦ୍ଯ ତୀର୍ଥମହଂ ଗତଃ
'ସୁଖରେ ଏଠାରେ ରୁହ; ଏହି ଘର ତୁମର, ହେ ସତ୍ବ୍ରତ। ଆଜି ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ଆଜି ମୁଁ ପୁଣ୍ୟ ଲାଗିଲି, ଆଜି ମୁଁ ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚିଲି।'
ଅଦ୍ଯ ତୀର୍ଥଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତଵାଂଘ୍ରିଦ୍ଵଯଦର୍ଶନାତ୍ । ଗଵାଂ ସ୍ଥାନଂ ଵରଂ ପୁଣ୍ଯଂ ନିଵାସାଯ ନିଵେଦିତମ୍
'ଆଜି ତୁମ ଦୁଇ ପାଦ ଦେଖି ମୁଁ ତୀର୍ଥର ଫଳ ପାଇଲି। ଗାଁମାନଙ୍କର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ତୁମ ରହିବା ପାଇଁ ଦେଲି।'
ଅଂଗସଂଵାହନଂ କୃତ୍ଵା ପାଦୌ ଚୈଵ ପ୍ରମର୍ଦିତୌ । କ୍ଷାଲିତୌ ଚପୁନସ୍ତୋଯୈଃ ସ୍ନାତଃ ପାଦୋଦକେନ ହି
ତୁମେ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ମାଲିଶ କରି, ପାଦ ଦବାଇଲ, ପୁଣି ପାଣିରେ ପାଦ ଧୋଇଲ, ଏବଂ ସେ ତୁମ ପାଦ ଧୋଇଥିବା ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କଲେ।
ସଦ୍ଯୋ ଘୃତଂ ଦଧିକ୍ଷୀରମନ୍ନଂ ତକ୍ରଂ ପ୍ରଦତ୍ତଵାନ୍ । ତସ୍ମୈ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯୈଵ ଭଵାନିତ୍ଥଂ ମହାତ୍ମନେ
ତୁମେ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଘିଅ, ଦହି, ଖୀର, ଭୋଜନ ଓ ତକ୍ର ଦେଲ, ଏଭଳି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଭୋଗ ଦେଲ।
ଏଵଂ ସଂତୋଷିତୋ ଵିପ୍ରସ୍ତ୍ଵଯା ଚ ସହ ଭାର୍ଯଯା । ପୁତ୍ରୈଃ ସାର୍ଧଂ ମହାଭାଗୋ ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଜ୍ଞାନପଂଡିତଃ
ଏଭଳି ତୁମେ, ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ପୁଅମାନେ ମିଶି, ସେ ବୈଷ୍ଣବ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ପୁଣ୍ୟଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲ।
ଅଥ ପ୍ରଭାତେ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଦିନେ ପୁଣ୍ଯେ ସୁଭାଗ୍ଯଦେ । ଆଷାଢସ୍ଯ ତୁ ଶୁଦ୍ଧସ୍ଯୈକାଦଶୀ ପାପନାଶନୀ
ତାପରେ ଶୁଭ ସକାଳ ଆସିଲା, ସେ ଦିନ ଆଷାଢ଼ର ପବିତ୍ର ଏକାଦଶୀ, ଯାହା ପାପ ନାଶ କରେ।
ତସ୍ମିନ୍ଦିନେ ସୁସଂପ୍ରାପ୍ତା ସର୍ଵପାତକନାଶିନୀ । ଯସ୍ଯାଂ ଦେଵୋ ହୃଷୀକେଶୋ ଯୋଗନିଦ୍ରାଂ ପ୍ରଗଚ୍ଛତି
ସେହି ଦିନ ଆସିଲା, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ଏକାଦଶୀ, ଯେଉଁଦିନ ଦେବତା ହୃଷୀକେଶ ଯୋଗନିଦ୍ରାକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।
ତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଚ ତତୋ ଲୋକାସ୍ତତ୍ଯଜୁର୍ବୁଦ୍ଧିପଂଡିତାଃ । ଗୃହସ୍ଯ ସର୍ଵକର୍ମାଣି ଵିଷ୍ଣୁଧ୍ଯାନରତା ଦ୍ଵିଜ
ସେ ଦିନ ଆସିବା ସହିତ, ଜ୍ଞାନୀ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ସମସ୍ତ ଘରକାମ ଛାଡ଼ି, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ବିଷ୍ଣୁ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ହେଲେ।
ଉତ୍ସଵଂ ପରମଂ ଚକ୍ରୁର୍ଗୀତମଂଗଲଵାଦନୈଃ । ସ୍ତୁଵଂତି ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସର୍ଵେ ଵେଦୈଃ ସ୍ତୋତ୍ରୈଃ ସୁମଂଗଲୈଃ
ସେମାନେ ମହାଉତ୍ସବ କଲେ, ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲାସ କଲେ; ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଷ୍ଟୋତ୍ରରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଏଵଂ ମହୋତ୍ସଵଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣସତ୍ତମଃ । ତସ୍ମିନ୍ଦିନେ ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ସଂପ୍ରାପ୍ତଂ ସମୁପୋଷଣମ୍
ଏଭଳି ମହାଉତ୍ସବ ଆସିଲା, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେହି ଦିନ ଏଠାରେ ରହିଲେ, ଏବଂ ଉପବାସ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।