ତକ୍ରଂ ଘୃତଂ ତଥା କ୍ଷୀରଂ ଵିକ୍ରଯିତ୍ଵା ତତୋ ଦଧି । ଦୁଷ୍କାଲଂ ଚିଂତିତଂ ଵିପ୍ର ମୋହିତୋ ଵିଷ୍ଣୁମାଯଯା
ତକର, ଘିଅ ଓ ଦୁଧ ବେଚିଥିଲେ, ତାପରେ ଦହି ବେଚିଥିଲେ; ଦୁଃସମୟ ଆସିବାକୁ ଭାବି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିଲେ।
କୃତଂ ମହାର୍ଘମେଵାତ୍ର ଅନ୍ନଂ ବ୍ରାହ୍ମଣସତ୍ତମ । ନିର୍ଦଯେନ ତ୍ଵଯା ଦାନଂ ନ ଦତ୍ତଂ ତୁ କଦାଚନ
ତୁମେ ଖାଦ୍ୟକୁ ବହୁତ ମୂଲ୍ୟବାନ କରିଦେଇଥିଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ନିର୍ଦୟ ହୋଇ କେବେ ଦାନ ଦେଇନଥିଲେ।
ଦେଵାନାଂ ପୂଜନଂ ଵିପ୍ର ଭଵତା ନ କୃତଂ କଦା । ପ୍ରାପ୍ଯ ପର୍ଵାଣି ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ନ ଚ ସମର୍ପିତମ୍
ତୁମେ କେବେ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କରିନଥିଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ପର୍ବପର୍ବଣୀ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ କିଛି ଦାନ ଦେଇନଥିଲେ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧଂକାଲଂତୁସଂପ୍ରାପ୍ଯଶ୍ରଦ୍ଧଯାନକୃତଂତ୍ଵଯା । ଭାର୍ଯା ଵଦତି ତେ ସାଧ୍ଵୀ ଦିନମେନଂ ସମାଗତମ୍
ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟର ସମୟ ଆସିଲେ ତୁମେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ କରୁନଥିଲେ; ତୁମର ସତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସେଇ ଦିନ ମନେ ପକାଉଥିଲେ।
ଶ୍ଵଶୁରସ୍ଯ ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଲଃ ଶ୍ଵଶ୍ର୍ଵାଶ୍ଚୈଵ ମହାମତେ । ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ଵଚସ୍ତସ୍ଯା ଗୃହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପଲାଯସେ
ଶ୍ୱଶୁର ଓ ଶ୍ୱଶ୍ରୁଙ୍କର ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟର ସମୟ ଆସିଲା, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ; ଭାର୍ଯ୍ୟାର କଥା ଶୁଣି ତୁମେ ଘର ଛାଡ଼ି ପଳାଇଯାଉଥିଲେ।
ଧର୍ମମାର୍ଗଂ ନ ଦୃଷ୍ଟଂ ତେ ଶ୍ରୁତଂ ନୈଵ କଦା ତ୍ଵଯା । ଲୋଭୋ ମାତାପିତା ଭ୍ରାତା ଲୋଭଃ ସ୍ଵଜନବାଂଧଵାଃ
ତୁମେ କେବେ ଧର୍ମର ପଥ ଦେଖିନଥିଲେ, କେବେ ଶୁଣିନଥିଲେ; ତୁମର ମା, ବାପା, ଭାଇ, ସ୍ବଜନ, ବନ୍ଧୁ—ସମସ୍ତେ ଲୋଭ ହୋଇଥିଲେ।
ପାଲିତଂ ଲୋଭମେଵୈକଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଧର୍ମଂ ସଦୈଵ ହି । ତସ୍ମାଦ୍ଦୁଃଖୀ ଭଵାଞ୍ଜାତୋ ଦରିଦ୍ରେଣାତିପୀଡିତଃ
ତୁମେ ସଦା ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ି, ଲୋଭକୁ ମାତ୍ର ଅନୁସରଣ କରିଛ। ଏହିଠାରୁ ତୁମେ ଦୁଃଖରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ଅତି ଦରିଦ୍ରତାରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଇଛ।
ଦିନେଦିନେ ମହାତୃଷ୍ଣା ହୃଦଯେ ତେ ପ୍ରଵର୍ଦ୍ଧତେ । ଯଦାଯଦା ଗୃହେ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଵୃଦ୍ଧିମାଯାତି ତେ ତଦା
ପ୍ରତିଦିନ ତୁମ ହୃଦୟରେ ବଡ଼ ଆସା ବଢ଼ିଯାଏ, ବିଶେଷକରି ଯେତେବେଳେ ଘରେ ଧନ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼େ।
ତୃଷ୍ଣଯା ଦହ୍ଯମାନସ୍ତୁ ତଯା ତ୍ଵଂ ଵହ୍ନିରୂପଯା । ରାତ୍ରୌ ଵା ସୁପ୍ରସୁପ୍ତସ୍ତୁ ନିଶ୍ଚିତୋ ହି ପ୍ରଚିଂତସି
ସେଇ ଆସା ଅଗ୍ନି ପରି ତୁମକୁ ପୋଡ଼େ, ରାତିରେ ଭଲ ଘୁମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ମନ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଯାଏ।
ଦିନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମହାମୋହୈର୍ଵ୍ଯାପିତୋସି ସଦୈଵ ହି । ସହସ୍ରଂ ଲକ୍ଷଂ ମେ କୋଟିଃ କଦା ଅର୍ବୁଦମେଵ ଚ
ଦିନ ଆସିଲେ ତୁମେ ସଦା ବଡ଼ ମୋହରେ ଲିପ୍ତ ରହ, 'କେବେ ମୋ ପାଖରେ ହଜାର, ଲକ୍ଷ, କୋଟି କିମ୍ବା ଦଶ ମିଲିଅନ ହେବ?' ବୋଲି ଚିନ୍ତା କର।
ଭଵିଷ୍ଯତି କଦା ଖର୍ଵୋ ନିଖର୍ଵଶ୍ଚାଥ ମେ ଗୃହେ । ଏଵଂ ସହସ୍ରଂ ଲକ୍ଷଂ ଚ କୋଟିରର୍ବୁଦମେଵ ଚ
'ମୋ ଘରେ କେବେ ଖର୍ବ କିମ୍ବା ନିଖର୍ବ ହେବ?' ଏଭଳି ହଜାର, ଲକ୍ଷ, କୋଟି ଓ ଅର୍ବୁଦ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କର।
ଖର୍ଵୋ ନିଖର୍ଵଃ ସଂଜାତସ୍ତୃଷ୍ଣା ନୈଵ ପ୍ରଗଚ୍ଛତି । ତଵ କାଯଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଵୃଦ୍ଧିମାଯାତି ସର୍ଵଦା
ଖର୍ବ ଓ ନିଖର୍ବ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଆସା କେବେ ଶେଷ ହୁଏନି; ସେ ଆସା ସବୁବେଳେ ବଢ଼ିଯାଏ, ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି ମଧ୍ୟ।
ନୈଵ ଦତ୍ତଂ ହୁତଂ ଵିପ୍ର ଭୁକ୍ତଂ ନୈଵ କଦା ତ୍ଵଯା । ଖନିତଂ ଭୂମିମଧ୍ଯେ ତୁ କ୍ଷିପ୍ତଂ ପୁତ୍ରାନଜାନତେ
ତୁମେ କେବେ ଦାନ କରିନାହାଁ, ହୋମ କିମ୍ବା ଭୋଗ କରିନାହାଁ; ଭୂମି ମଧ୍ୟରେ ଯାହା ଗଡ଼ିଛ, ସେଥିରେ ପୁଅମାନେ କିଛି ଜାଣିନାହାଁ।
ଅନ୍ଯମେଵମୁପାଯଂ ତୁ ଦ୍ରଵ୍ଯାଗମନକାରଣାତ୍ । କୁରୁଷେ ସର୍ଵଦା ଵିପ୍ର ଲୋକାନ୍ପୃଚ୍ଛସି ବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ଧନ ଆଣିବା ପାଇଁ ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଖୋଜ, ଏବଂ ଲୋକମାନେଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କର।
ଖନିତ୍ରମଂଜନଂ ଵାଦଂ ଧାତୁଵାଦମତଃ ପରମ୍ । ପୃଚ୍ଛମାନୋ ଭ୍ରମସ୍ଯେକସ୍ତୃଷ୍ଣଯା ପରିମୋହିତଃ
ମାଟି ଖୋଦିବା, ରସାୟନ ବା ଧାତୁ ବିଜ୍ଞାନ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କର, ଆସାରେ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଘୁଞ୍ଚି ଫେର।
ସ୍ପର୍ଶଂଚିଂତଯସେନିତ୍ଯଂକଲ୍ପାନ୍ସିଦ୍ଧିପ୍ରଦାଯକାନ୍ । ପ୍ରଵେଶଂ ଵିଵରାଣାଂ ତୁ ଚିଂତମାନଃ ସୁ ପୃଚ୍ଛସି
ତୁମେ ସଦା ଚିନ୍ତା କର, କେବେ ସ୍ପର୍ଶମଣି କିମ୍ବା ଚାହିଦା ପୂରଣ କରୁଥିବା ରତ୍ନ ମିଳିବ; ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ବିଷୟରେ ଭାବି, ଉତ୍ସୁକତାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କର।
ତୃଷ୍ଣାନଲେନ ଦଗ୍ଧେନ ସୁଖଂ ନୈଵ ପ୍ରଗଚ୍ଛସି । ତୃଷ୍ଣାନଲେନ ସଂଦୀପ୍ତୋ ହାହାଭୂତୋ ଵିଚେତନଃ
ଆସାର ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ି, ତୁମେ କେବେ ସୁଖ ପାଉନାହାଁ; ଏହି ଆସା ଅଗ୍ନିରେ ଦହି, ତୁମେ ହତାଶ ଓ ଅବୁଦ୍ଧି ହେଉଛ।
ଏଵଂ ମୁଗ୍ଧୋସି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ଗତସ୍ତ୍ଵଂ କାଲଵଶ୍ଯତାମ୍ । ଦାରାପୁତ୍ରେଷୁ ତଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ପୃଚ୍ଛମାନେଷୁ ଵୈ ତ୍ଵଯା
ଏଭଳି ଭାବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ କାଳର ଅଧୀନ ହେଉଛ; ଏବେ ତୁମ ଜନାନୀ ଓ ପୁଅମାନେ ସେଇ ଧନ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛନ୍ତି।
କଥିତଂ ନୈଵ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗତୋ ଯମମ୍ । ଏଵଂ ସର୍ଵଂ ମଯା ଖ୍ଯାତଂ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ତଵ ପୂର୍ଵକମ୍
ତୁମେ ସେଇ କଥା କେବେ କହିନାହାଁ, ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ି ଯମଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲ; ଏଭଳି ତୁମ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
ଅନେନ କର୍ମଣା ଵିପ୍ର ନିର୍ଧନୋସି ଦରିଦ୍ରଵାନ୍ । ସଂସାରେ ଯସ୍ଯ ସତ୍ପୁତ୍ରା ଭକ୍ତିମଂତଃ ସଦୈଵ ହି
ଏହି କର୍ମର ଫଳରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଦରିଦ୍ର ଓ ନିର୍ଧନ ହେଇଛ; ଏହି ସଂସାରରେ ଯାହାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଭକ୍ତିଶୀଳ, ସେମାନେ ସଦା ସୁଖୀ।
ସୁଶୀଲା ଜ୍ଞାନସଂପନ୍ନାଃ ସତ୍ଯଧର୍ମରତାଃ ସଦା । ସଂଭଵଂତି ଗୃହେ ତସ୍ଯ ଯସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରସୀଦତି
ଯେଉଁଘରେ ସଦା ନୀତିଶୀଳ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସତ୍ୟ ଧର୍ମରେ ରତ ସନ୍ତାନ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟା ରହିଥାଏ।
ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ କଲତ୍ରଂ ତୁ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରମନଂତକମ୍ । ସ ଭୁଂକ୍ତେ ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ଵୈ ଯସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରସନ୍ନଵାନ୍
ଯାହାଙ୍କ ଉପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟା ଅଛି, ସେ ଏହି ମରଣଶୀଳ ଲୋକରେ ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଜନାନୀ, ପୁଅ, ନାତି ଓ ଅନେକ ସମୃଦ୍ଧି ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଵିନା ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରସାଦେନ ଦାରାପୁତ୍ରାନ୍ନ ଚାପ୍ନୁଯାତ୍ । ସୁଜନ୍ମ ଚ କୁଲଂ ଵିପ୍ର ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟା ଛାଡ଼ି, କେହି ଜନାନୀ, ପୁଅ, ଭଲ ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ କୁଳ ପାଇପାରନାହାଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ; ସେଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦ।
ସୋମଶର୍ମୋଵାଚ- ପୂର୍ଵଜନ୍ମକୃତଂ ପାପଂ ତ୍ଵଯାଖ୍ଯାତଂ ଚ ମେ ମୁନେ । ଶୂଦ୍ରତ୍ଵେନ ତୁ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ମଯୈଵ ପରିଵର୍ଜିତମ୍
ସୋମଶର୍ମାଣି କହିଲେ— ମୁନି, ଆପଣେ ମୋ ପୂର୍ବଜନ୍ମର କୃତ ପାପ କଥା କହିଦେଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୂଦ୍ର ହେବାବେଳେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଏଡ଼ାଇଥିଲି।
ଵିପ୍ରତ୍ଵଂ ହି ମଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ତତ୍କଥଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ତତ୍ସର୍ଵଂ କାରଣଂ ବ୍ରୂହି ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନପଂଡିତ
ମୁଁ କିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଇପାରିଲି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ! ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାରଣ କହ, ହେ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ-। ଯତ୍ତ୍ଵଯା ଚେଷ୍ଟିତଂ ପୂର୍ଵଂ କର୍ମଧର୍ମାଶ୍ରିତଂଦ୍ଵିଜ । ତଦହଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରୂଯତାଂ ଯଦି ମନ୍ଯସେ
ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ— ହେ ଦ୍ୱିଜ, ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ କଣ କରିଥିଲ, କୌଣସି କର୍ମ ଓ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ କାମ କରିଥିଲ, ଏହି ସବୁ କଥା ମୁଁ କହିବି, ଯଦି ତୁମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣଃ କଶ୍ଚିଦନଘଃ ସଦାଚାରଃ ସୁପଂଡିତଃ । ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ନିତ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୁପରାଯଣଃ
ଏକ ନିଷ୍ପାପ, ସଦାଚାରୀ, ଅତି ଜ୍ଞାନୀ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ଯିଏ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଭକ୍ତିରେ ଲିନ ଥିଲେ।
ଯାତ୍ରାଵ୍ଯାଜେନ ତୀର୍ଥାନାଂ ଭ୍ରମତ୍ଯେକଃ ସମେଦିନୀମ୍ । ଅଟମାନଃ ସମାଯାତସ୍ତଵ ଗେହଂ ମହାମତିଃ
ଯାତ୍ରା ନିମିତ୍ତରେ ସେ ମହାମନା ଏକାକି ଅନେକ ଦିନ ତୀର୍ଥ ଘୁରିବା ପରେ ତୁମ ଘରକୁ ଆସିଥିଲେ।
ଯାଚିତଂ ସ୍ଥାନମେକଂ ଵୈ ଵାସାର୍ଥଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ତଵୈଵ ଭାର୍ଯଯା ଦତ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ଚ ସହ ପୁତ୍ରକୈଃ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ, ସେ ଏକ ଅଟୁଠିବା ସ୍ଥାନ ଚାହିଲେ; ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ତୁମେ ଓ ପୁଅମାନେ ମିଶି ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଏଯତାମେଯତାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସୁଖେନ ସୁଗୃହେ ମମ । ଵୈଷ୍ଣଵଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ପୁଣ୍ଯମିତ୍ଯୁଵାଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେ ପୁନିପୁନି କହିଲେ— 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋତେ ତୁମ ଭଲ ଘରେ ସୁଖରେ ରହିବାକୁ ଦିଅ; ଏହି ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଶ୍ଚୟ ପୁଣ୍ୟଶାଳୀ।'