ନିଜଧର୍ମପ୍ରସାଦାତ୍ସ କୁଲଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରଯାତି ଵୈ । ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ସୁପୁଣ୍ଯସ୍ଯ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯ ତଥୈଵ ଚ
ନିଜ ଧର୍ମର କୃପାରେ ସେ ଏକ ପବିତ୍ର କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଯେଉଁଠି ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଏହିପରି କ୍ଷତ୍ରିୟ ହୁଏ।
ଧନାଢ୍ଯସ୍ଯ ସୁପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ଵୈଶ୍ଯସ୍ଯୈଵ ମହାମତେ । ଧର୍ମେଣ ମୋଦତେ ତତ୍ର ପୁନଃ ପୁଣ୍ଯଂ କରୋତି ସଃ
କିମ୍ବା ଧନୀ ଓ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟଶାଳୀ ବୈଶ୍ୟ, ଯିଏ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବୀଣ; ସେଠାରେ ସେ ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ ଏବଂ ପୁଣି ପୁଣି ଭଲ କାମ କରେ।
ସୋମଶର୍ମୋଵାଚ- ପାପିନାଂ ମରଣଂ ଭଦ୍ରେ କୀଦୃଶୈର୍ଲକ୍ଷଣୈର୍ଯୁତମ୍ । ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ ଵିସ୍ତରାଦ୍ବ୍ରୂହି ଯଦି ଜାନାସି ଭାମିନି
ସୋମଶର୍ମଣି କହିଲେ— ହେ ସୁମଧୁରା, ପାପୀମାନଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ କେମିତି ଲକ୍ଷଣ ସହିତ ହୁଏ? ଯଦି ତୁମେ ଜାଣ, ଦୟାକରି ମୋତେ ସବୁବିସ୍ତାରରେ କୁହ।
ସୁମନୋଵାଚ- ଶ୍ରୂଯତାମଭିଧାସ୍ଯାମି ତସ୍ମାତ୍ସିଦ୍ଧାଚ୍ଛ୍ରୁତଂ ମଯା । ପାପିନାଂ ମରଣେ କାଂତ ଯାଦୃଶଂ ଲିଂଗମେଵ ଚ
ସୁମନା କହିଲେ— ଶୁଣ, ମୁଁ ଯାହା ସିଦ୍ଧମନ୍ଦିରୁ ଶୁଣିଛି, ସେଥିରେ ପାପୀମାନଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଓ ତାହାର ଚିହ୍ନ ବିଷୟରେ ତୁମକୁ କହିବି।
ମହାପାତକିନାଂ ଚୈଵ ସ୍ଥାନଂ ଚେଷ୍ଟାଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ଵିଣ୍ମୂତ୍ରାମେଧ୍ଯସଂଯୁକ୍ତାଂ ଭୂମିଂ ପାପସମନ୍ଵିତାମ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ ବଡ଼ ପାପୀମାନଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ କହିବି: ଏହା ହେଉଛି ମଳ, ପିଶାବ ଓ ଅପବିତ୍ରତାରେ ଭରିଥିବା ଭୂମି, ଯେଉଁଠାରେ ପାପ ରହିଛି।
ସତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ପ୍ରାଣାନ୍ଦୁଃଖେନ ମୁଂଚତି । ଚାଂଡାଲଭୂମିଂ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ମରଣଂ ଯାତି ଦୁଃସ୍ଥିତଃ
ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ବଡ଼ ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ଦୁଃଖରେ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼େ; ଚାଣ୍ଡାଳ ଭୂମିକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ ଦୁଃଖରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରେ।
ଗର୍ଦଭାଚରିତାଂ ଭୂମିଂ ଵେଶ୍ଯାଗେହଂ ସମାଶ୍ରିତଃ । କଲ୍ପପାଲଗୃହଂ ଗତ୍ଵା ନିଧନାଯୋପଗଚ୍ଛତି
ଗଧା ଚଳା ଭୂମି କିମ୍ବା ବେଶ୍ୟା ଘରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥାଏ; କିମ୍ବା କୁଡ଼ିଆ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟକୁ ଯାଏ।
ଅସ୍ଥିଚର୍ମନଖୈଃ ପୂର୍ଣମାଶ୍ରିତଂ ପାପକିଲ୍ବିଷୈଃ । ତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଚ ସ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ମୃତ୍ଯୁଂ ଯାତି ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍
ଅସ୍ଥି, ଚର୍ମ ଓ ନଖରେ ଭରିଥିବା, ପାପ ଓ ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ଦୂଷିତ ସ୍ଥାନରେ ରହି, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରେ।
ଅନ୍ଯାଂ ପାପସମାଚାରାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁଂ ସ ଗଚ୍ଛତି । ଅଥ ଚେଷ୍ଟାଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦୂତାନାଂ ତୁ ତମିଚ୍ଛତାମ୍
ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ତାଙ୍କୁ ନେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଦୂତମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କହିବି।
ଭୈରଵାନ୍ଦାରୁଣାନ୍ଘୋରାନତିକୃଷ୍ଣାନ୍ମହୋଦରାନ୍ । ପିଂଗାକ୍ଷାନ୍ପୀତନୀଲାଂଶ୍ଚ ଅତିଶ୍ଵେତାନ୍ମହୋଦରାନ୍
ଭୟଙ୍କର, ଦାରୁଣ, ଭୀଷଣ, ଅତି କଳା, ବଡ଼ ପେଟ ଥିବା; ପିତାମ୍ବର ଆଖି, ହଳଦିଆ ଓ ନୀଳ ରଙ୍ଗର, ଅତି ଧଳା ଓ ବଡ଼ ପେଟ ଥିବା।
ଅତ୍ଯୁଚ୍ଚାନ୍ଵିକରାଲାଂଶ୍ଚ ଶୁଷ୍କମାଂସଵସୋପମାନ୍ । ରୌଦ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରାନ୍କରାଲାଂଶ୍ଚ ସିଂହାସ୍ଯାନ୍ସର୍ପହସ୍ତକାନ୍
ଅତ୍ୟଧିକ ଉଚ୍ଚ ଓ ବିକରାଳ, ଶୁଖିଲା ମାଂସ ଭଳି ଦେହ; ରୌଦ୍ର ଦାନ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ, ସିଂହ ମୁହଁ ଓ ସାପ ହାତ ଥିବା।
ସତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରକଂପେତ ଖିଦ୍ଯତେ ଚ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ଶିଵାସଂନାଦଵଦ୍ଘୋରାନ୍ମହାରାଵାନ୍ମହାମତେ
ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ଶରୀର କମ୍ପିଯାଏ ଓ ପୁନିପୁନି ଦୁଃଖିତ ହୁଏ; ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଓ ଭୀଷଣ ଚିତ୍କାର କରନ୍ତି, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧି।
ମୁଂଚଂତି ଦୂତକାଃ ସର୍ଵେ କର୍ଣମୂଲେ ତୁ ତସ୍ଯ ହି । ଗଲେ ପାଶୈଃ ପ୍ରବଦ୍ଧ୍ଵା ତେ କଟିଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା ତଥୋଦରେ
ସମସ୍ତ ଦୂତମାନେ ତାଙ୍କୁ କାନର ମୂଳରେ ଧରିନ୍ତି; ଗଳା, କମର ଓ ପେଟରେ ରସି ଦେଇ ବାନ୍ଧି ଦିଅନ୍ତି।
ସମାଧୃଷ୍ଯ ନିପାତ୍ଯଂତେ ହାହେତି ଵଦତେ ମୁହୁଃ । ମ୍ରିଯମାଣସ୍ଯ ଯା ଚେଷ୍ଟା ତାମେଵଂ ପ୍ରଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଧରି ତଳେ ପକାଇ ଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନିପୁନି 'ହାହା' ବୋଲି କ୍ରନ୍ଦନ କରନ୍ତି; ଏଭଳି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ ଏବେ କହିବି।
ପରଦ୍ରଵ୍ଯାପହରଣଂ ପରଭାର୍ଯାଵିଡଂବନମ୍ । ଋଣଂ ପରସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଵଂ ଗୃହୀତଂ ଯତ୍ତୁ ପାପିଭିଃ
ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତି ଚୋରି କରିବା, ଅନ୍ୟର ଜନାନୀ ସହ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା, ଏବଂ ଅନ୍ୟର ସମସ୍ତ ଧନ ଋଣ ନେଇ ଦୁଷ୍ଟମନେ ତାହାକୁ ଫେରାଇ ନଦେବା—
ପୁନର୍ନୈଵ ପ୍ରଦତ୍ତଂ ହି ଲୋଭାସ୍ଵାଦଵିମୋହତଃ । ଅନ୍ଯଦେଵଂ ମହାପାପଂ କୁପ୍ରତିଗ୍ରହମେଵ ଚ
ଲୋଭ, ରୁଚି ବା ମୋହରେ ପଡ଼ି ଏହି ଧନକୁ ପୁନି ଫେରାଇ ନଦେବା, ଏମିତି କାମ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବରେ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା—ଏହା ସମସ୍ତେ ଭୟଙ୍କର ପାପ।
କଂଠମାଯାଂତି ତେ ସର୍ଵେ ମ୍ରିଯମାଣସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଚ । ଯାନିକାନି ଚ ପାପାନି ପୂର୍ଵମେଵ କୃତାନି ଚ
ଏହି ସମସ୍ତ ପାପ ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପ ମୃତ୍ୟୁଶୟ୍ୟାରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଗଳାକୁ ଆସିଥାଏ।
ଆଯାଂତି କଂଠମୂଲଂ ତେ ମହାପାପସ୍ଯ ନାନ୍ଯଥା । ଦୁଃଖମୁତ୍ପାଦଯଂତ୍ଯେତେ କଫବଂଧେନ ଦାରୁଣମ୍
ଏହି ମହାପାପଗୁଡ଼ିକ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଗଳାର ତଳକୁ ପହଁଚିଯାଏ, ଏବଂ କଫ ଅଟକି ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାଏ।
ପୀଡାଭିର୍ଦାରୁଣାଭିସ୍ତୁ କଂଠୋ ଘୁରଘୁରାଯତେ । ରୋଦତେ କଂପତେଽତ୍ଯର୍ଥଂ ମାତରଂ ପିତରଂ ପୁନଃ
ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ତାଙ୍କର ଗଳା ଘୁରଘୁର ଶବ୍ଦ କରେ, ସେ କାନ୍ଦେ, ଦେହ କମ୍ପିଥାଏ, ଏବଂ ପୁନିପୁନି ମାଆ ବାପାକୁ ଡାକେ।
ସ୍ମରତେ ଭ୍ରାତରଂ ତତ୍ର ଭାର୍ଯାଂ ପୁତ୍ରାନ୍ପୁନଃପୁନଃ । ପୁନର୍ଵିସ୍ମରଣଂ ଯାତି ମହାପାପେନ ମୋହିତଃ
ସେଠାରେ ସେ ଭାଇ, ଜନାନୀ ଓ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ସ୍ମରଣ କରେ; ଏବଂ ମହାପାପରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ପୁନି ଭୁଲିଯାଏ।
ତସ୍ଯ ପ୍ରାଣାନ ଗଚ୍ଛଂତି ବହୁପୀଡାସମାକୁଲାଃ । ପତତେ କଂପତେ ଚୈଵ ମୂର୍ଚ୍ଛତେ ଚ ପୁନଃପୁନଃ
ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଅନେକ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଦେହ ଛାଡ଼ିଯାଏ; ସେ ପଡ଼ିଯାଏ, କମ୍ପିଯାଏ, ଏବଂ ପୁନିପୁନି ଅଚେତନ ହୋଇଯାଏ।
ଏଵଂ ପୀଡାସମାଯୁକ୍ତୋ ଦୁଃଖଂ ଭୁଂକ୍ତେତି ମୋହିତଃ । ତସ୍ଯ ପ୍ରାଣାଃ ସୁଦୁଃଖେନ ମହାକଷ୍ଟୈଃ ପ୍ରଚାଲିତାଃ
ଏଭଳି ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପଡ଼ି, ମୁହଁ ମୁହଁ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ; ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଓ ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ।
ଅପାନମାର୍ଗମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଶୃଣୁ କାଂତ ପ୍ରଯାଂତି ତେ । ଏଵଂ ପ୍ରାଣୀ ମହାମୁଗ୍ଧୋ ଲୋଭମୋହସମନ୍ଵିତଃ
ଏହିପରି, ତଳ ଶ୍ୱାସର ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣ ବାହାରିଯାଏ; ମୋର ପ୍ରିୟ, ଶୁଣ, ଏହିପରି ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ମୁଗ୍ଧ ଜୀବ ଚାଲିଯାଏ—
ନୀଯତେ ଯମଦୂତୈସ୍ତୁ ତସ୍ଯ ଦୁଃଖଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ତାକୁ ଯମର ଦୂତମାନେ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ମୁଁ କହିବି।
ସୁମନୋଵାଚ- ଅଂଗାରସଂଚଯେ ମାର୍ଗେ ଘୃଷ୍ଯମାଣୋ ହି ନୀଯତେ । ଦହ୍ଯମାନଃ ସ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଚେଷ୍ଟମାନଃ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସୁମନା କହିଲେ— ଅଙ୍ଗାର ଛିଟାଯାଇଥିବା ପଥରେ ଟାଣି ନେଇଯିବାଯାଏ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ଜଳିଯାଏ, ପୁନିପୁନି ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ହେବା।
ଯତ୍ରାତପୋ ମହାତୀଵ୍ରୋ ଦ୍ଵାଦଶାଦିତ୍ଯତାପିତଃ । ନୀଯତେ ତେନ ମାର୍ଗେଣ ସଂତପ୍ତଃ ସୂର୍ଯରଶ୍ମିଭିଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ଭୟଙ୍କର ତାପ ଅଛି, ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ତାପି ଏହି ପଥରେ ନେଇଯାଏ।
ପର୍ଵତେଷ୍ଵେଵ ଦୁର୍ଗେଷୁ ଛାଯାହୀନେଷୁ ଦୁର୍ମତିଃ । ନୀଯତେ ତେନ ମାର୍ଗେଣ କ୍ଷୁଧାତୃଷ୍ଣାପ୍ରପୀଡିତଃ
ପାହାଡ଼ ଓ ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଛାୟା ନାହିଁ, ସେ ଦୁଷ୍ଟମନେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପିଆସର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଏହି ପଥରେ ନେଇଯାଏ।
ସ ଦୂତୈର୍ହନ୍ଯମାନସ୍ତୁ ଗଦାଖଡ୍ଗୈଃ ପରଶ୍ଵଧୈଃ । କଶାଭିସ୍ତାଡ୍ଯମାନସ୍ତୁ ନିଂଦ୍ଯମାନସ୍ତୁ ଦୂତକୈଃ
ସେଠାରେ ଦୂତମାନେ ଗଦା, ତଳୱାର, କୁଟାରି ଦ୍ୱାରା ମାଡ଼ିବା, କୋଡ଼ାରେ ପିଟିବା ଏବଂ ନିନ୍ଦା କରିବା—ଏମିତି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାନ୍ତି।
ତତଃ ଶୀତମଯେ ମାର୍ଗେ ଵାଯୁନା ସେଵ୍ଯତେ ପୁନଃ । ତେନ ଶୀତେନ ଦୁଃଖୀ ସ ଭୂତ୍ଵା ଯାତି ନ ସଂଶଯଃ
ତାପରେ, ବହୁତ ଶୀତ ଥିବା ପଥରେ ପୁନି ବାତାସ ଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ରଣା ହୁଏ; ଏହି ଶୀତରେ ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଦୁଃଖୀ ହୋଇଯାଏ।
ଆକୃଷ୍ଯମାଣୋ ଦୂତୈସ୍ତୁ ନାନାଦୁର୍ଗେଷୁ ନୀଯତେ । ଏଵଂ ପାପୀ ସ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣନିଂଦକଃ
ଦୂତମାନେ ଟାଣି ନେଇ ବିଭିନ୍ନ ଦୁର୍ଗମ ସ୍ଥାନରେ ଏହି ପାପୀ, ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିଥିବାକୁ ନେଇଯାନ୍ତି।