ତସ୍ମାନ୍ମାଘେ ବହିଃ ସ୍ନାଯାଦାତ୍ମନୋ ହିତକାମ୍ଯଯା । ଅଥାତଃ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମାଘସ୍ନାନଵିଧିଂ ପରମ୍
ସେଥିପାଇଁ ମାଘ ମାସରେ ନିଜ ଭଲର ଇଚ୍ଛାରେ ବାହାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏବେ ମୁଁ ମାଘ ସ୍ନାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଧି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।
କର୍ତଵ୍ଯୋ ନିଯମଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଵ୍ରତରୂପୀ ନରୋତ୍ତମୈଃ । ଫଲାତିଶଯହେତୋର୍ଵୈ କିଂଚିଦ୍ଭୋଜ୍ଯଂ ତ୍ଯଜେଦ୍ବୁଧଃ
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ କିଛି ନିୟମ ଓ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଅଧିକ ଫଳ ପାଇଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ କିଛି ଖାଦ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଭୂମୌ ଶଯୀତ ହୋତଵ୍ଯମାଜ୍ଯଂ ତିଲଵିମିଶ୍ରିତମ୍ । ତ୍ରିକାଲଂ ଚାର୍ଚଯେଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ଵାସୁଦେଵଂ ସନାତନମ୍
ଭୂମିରେ ଶୋଇବା, ଘୃତ ଓ ତିଳ ମିଶାଇ ହୋମ କରିବା, ଏବଂ ଦିନରେ ତିନିଥର ଶାଶ୍ୱତ ବାସୁଦେବ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଦାତଵ୍ଯୋ ଦୀପକୋଽଖଂଡୋ ଦେଵମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ମାଧଵମ୍ । ଇଂଧନଂ କଂବଲଂ ଵସ୍ତ୍ରମୁପାନତ୍କୁଂକୁମଂ ଘୃତମ୍
ମାଧବଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଅଭିନ୍ନ ଦୀପ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ସହିତ ଜଳାନ୍ତ, କମ୍ବଳ, ପୋଷାକ, ଚପଲ, କୁଙ୍କୁମ ଓ ଘୃତ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ତୈଲଂ କାର୍ପାସକୋଷ୍ଠଂ ଚ ତୂଲୀଂ ତୂଲଵଟୀଂ ପଟୀମ୍ । ଅନ୍ନଂ ଚୈଵ ଯଥାଶକ୍ତି ଦେଯଂ ମାଘେ ନରାଧିପ
ତେଲ, କପାସ, ଦୀପ ଶଳା, କପାସ ତୁଳି, ପଟ ଓ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଖାଦ୍ୟ ମାଘ ମାସରେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ରାଜା।
ସୁଵର୍ଣଂ ରତ୍ତିକାମାତ୍ରଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵେଦଵିଦେ ତଥା । ତଦ୍ଦାନମକ୍ଷଯଂ ରାଜନ୍ସମୁଦ୍ର ଇଵ ସର୍ଵଦା
ବେଦ ଜ୍ଞାନୀକୁ ଏକ ଯବ ଦାଣ୍ଡ ପରି ମାତ୍ରାର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ରାଜା, ଏହି ଦାନ ସମୁଦ୍ର ପରି ସଦା ଅକ୍ଷୟ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।
ପରସ୍ଯାଗ୍ନିଂ ନ ସେଵେତ ତ୍ଯଜେଚ୍ଚୈଵ ପ୍ରତିଗ୍ରହମ୍ । ମାଘାଂତେ ଭୋଜଯେଦ୍ଵିପ୍ରାନ୍ଯଥାଶକ୍ତି ନରାଧିପ
ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ଅଗ୍ନି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ମାଘ ଶେଷରେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ, ହେ ରାଜା।
ଦେଯା ଚ ଦକ୍ଷିଣା ତେଭ୍ଯ ଆତ୍ମନଃ ଶ୍ରେଯ ଇଚ୍ଛତା । ଏକାଦଶୀଵିଧାନେନ ମାଘସ୍ଯୋଦ୍ଯାପନଂ ତଥା
ନିଜ ଭଲ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ। ଏବଂ ମାଘ ମାସର ଉଦ୍ୟାପନ ଏକାଦଶୀ ବିଧିରେ କରିବା ଉଚିତ।
କର୍ତଵ୍ଯଂ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନେନ ହ୍ଯକ୍ଷଯ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗଵାଂଛଯା । ଅନଂତପୁଣ୍ଯାଵାପ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ଵିଷ୍ଣୁସଂପ୍ରୀତିହେତଵେ
ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ଆଶା କରୁଥିବା ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ଅନନ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ।
ମକରସ୍ଥେ ରଵୌ ମାଘେ ଗୋଵିଂଦାଚ୍ଯୁତମାଧଵ । ସ୍ନାନେନାନେନ ଭୋ ଦେଵ ଯଥୋକ୍ତଫଲଦୋ ଭଵ
ମାଘ ମାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକର ରାଶିରେ ଥିବାବେଳେ, ହେ ଦେବ, ଗୋବିନ୍ଦ, ଅଚ୍ୟୁତ, ମାଧବ, ଏହି ସ୍ନାନ ଦ୍ୱାରା ଉଲ୍ଲେଖିତ ଫଳ ଦେବାକୁ କୃପା କର।
ଇତି ମଂତ୍ରଂ ସମୁଚ୍ଚାର୍ଯ ସ୍ନାଯାନ୍ମୌନୀ ସମାହିତଃ । ଵାସୁଦେଵଂ ହରିଂ କୃଷ୍ଣଂ ମାଧଵଂ ଚ ସ୍ମରେତ୍ପୁନଃ
ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ମୌନ ଓ ଏକାଗ୍ରତାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ପୁନଃ ବାସୁଦେବ, ହରି, କୃଷ୍ଣ, ମାଧବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଗୃହେଽପି ସଜଲଂ କୁଂଭଂ ଵାଯୁନା ନିଶିପୀଡିତମ୍ । ତତ୍ସ୍ନାନଂ ତୀର୍ଥସଦୃଶଂ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦମ୍
ଘରେ ମଧ୍ୟ, ଜଳ ଭରା କୁମ୍ଭ ଯାହା ରାତିରେ ପବନରେ ରଖାଯାଇଛି, ଏହିପରି ସ୍ନାନ ତୀର୍ଥ ସ୍ନାନ ସମାନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ତତ୍ର ଵ୍ରତେନ ଦାତଵ୍ଯଂ ସାନ୍ନଂ ଚୋପସ୍କରାନ୍ଵିତମ୍ । ତତ୍ସ୍ନାନସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵେଣ ନରୋ ନ ନିରଯଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଏଠାରେ ବ୍ରତ ନିମିତ୍ତରେ ଉପସ୍କରଣ ସହିତ ଭୋଜନ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସ୍ନାନର ପ୍ରଭାବରେ ମଣିଷ କେବେ ନରକକୁ ଯାଇନାହିଁ।
ତପ୍ତେନ ଵାରିଣା ସ୍ନାନଂ ଯଦ୍ଗୃହେ କ୍ରିଯତେ ନରୈଃ । ଷଡବ୍ଦଫଲଦଂ ତଦ୍ଧି ମକରସ୍ଥେ ଦିଵାକରେ
ଘରେ ତାପିତ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକର ରାଶିରେ ଥିବାବେଳେ, ଏହି ଫଳ ଛଅ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ।
ବହିଃ ସ୍ନାନଂ ତୁ ଵାପ୍ଯାଦୌ ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦଫଲଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ତଡାଗେ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ରାଜନ୍ନଦ୍ଯାଂ ଚୈଵ ଚତୁର୍ଗୁଣମ୍
ପୋଖରୀରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷର ଫଳ ମିଳେ; ତାଳରେ ଏହି ଫଳ ଦୁଇ ଗୁଣା ହୁଏ, ଏବଂ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଚାରି ଗୁଣା ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ।
ଶତଧା ଦେଵଖାତେଷୁ ଶତଧା ତୁ ମହାନଦେ । ଶତଂ ଚତୁର୍ଗୁଣଂ ରାଜନ୍ମହାନଦ୍ଯାଶ୍ଚ ସଂଗମେ
ଦେବତାଙ୍କ ପୋଖରୀରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଏହି ଫଳ ଶତ ଗୁଣା ହୁଏ; ବଡ଼ ନଦୀରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ଶତ ଗୁଣା ହୁଏ; ଏବଂ ବଡ଼ ନଦୀର ସଂଗମରେ ଚାରି ଶତ ଗୁଣା ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ।
ସହସ୍ରଗୁଣିତଂ ସର୍ଵଂ ତତ୍ଫଲଂ ମକରେ ରଵୌ । ଗଂଗାଯାଂ ସ୍ନାନମାତ୍ରେଣ ଲଭତେ ମାନଵୋ ନୃପ
ମକର ରାଶିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିଲେ ସମସ୍ତ ଫଳ ହଜାର ଗୁଣା ହୁଏ; ଏବଂ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଏହି ଫଳ ସହଜରେ ମିଳିଯାଏ।
ଗଂଗାଯାଂ ଯେଽଵଗାହଂତି ମାଘମାସେ ନୃପୋତ୍ତମ । ଚତୁର୍ଯୁଗସହସ୍ରଂ ତୁ ନ ପତଂତି ସୁରାଲଯାତ୍
ମାଘ ମାସରେ ଗଙ୍ଗାରେ ଯେଉଁମାନେ ଡୁବି ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଚାରି ଯୁଗ ସହସ୍ର ଧରି ଦେବଲୋକରୁ କେବେ ପତିତ ହେବେ ନାହିଁ।
ଦିନେଦିନେ ସହସ୍ରଂ ତୁ ସୁଵର୍ଣାନାଂ ଵିଶାଂପତେ । ତେନ ଦତ୍ତଂ ତୁ ଗଂଗାଯାଂ ଯୋ ମାଘେ ସ୍ନାତି ମାନଵଃ
ମାଘ ମାସରେ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ଦିନକୁ ହଜାରଟି ସୁନା ଦାନ କରିଥିବା ପରି ଫଳ ପାଇଥାଏ।
ଶତେନ ଗୁଣିତଂ ମାଘେ ସହସ୍ରଂ ରାଜସତ୍ତମ । ନିର୍ଦିଷ୍ଟମୃଷିଭିଃ ସ୍ନାନଂ ଗଂଗାଯାମୁନସଂଗମେ
ମାଘ ମାସରେ ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ଯମୁନାର ସଂଗମରେ ସ୍ନାନ କଲେ ହଜାର ଫଳ ଶତ ଗୁଣା ହୁଏ; ଏହି ବିଷୟ ଋଷିମାନେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି।
ପାପୌଘଭୂରିଭାରସ୍ଯ ଦାହାର୍ଥେ ଚ ପ୍ରଜାପତିଃ । ପ୍ରଯାଗଂ ଵିଦଧେ ଭୂପ ପ୍ରଜାନାଂ ଚ ହିତେ ସ୍ଥିତଃ
ପ୍ରଜାପତି accumulated ପାପର ଭାରକୁ ଦହିବା ପାଇଁ ପ୍ରୟାଗକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ଏହା ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ।
ଶୃଣୁ ସ୍ଥାନମିଦଂ ସମ୍ଯକ୍ସିତାସିତ ଜଲଂ କିଲ । ପାପରୂପ ପଶୂନାଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମଣା ଵିହିତଂ ପୁରା
ଏହି ସ୍ଥାନର ବିଷୟରେ ଶୁଣ; ଏଠାରେ ଧଳା ଏବଂ କଳା ଜଳ ଅଛି; ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ପାପୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଥିଲେ।
ସିତାସିତଜଲେ ମଜ୍ଜେଦପି ପାପଶତାନ୍ଵିତଃ । ମକରସ୍ଥେ ରଵୌ ମାଘେ ନୈଵ ଗର୍ଭେଷୁ ମଜ୍ଜତି
ଧଳା କଳା ଜଳରେ ମକର ରାଶିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିବା ମାଘ ମାସରେ ଡୁବିସ୍ନାନ କଲେ, ହେଉଥିବା ଶତ ଶତ ପାପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପୁନର୍ବାର ଗର୍ଭରେ ପଡ଼ିବା ନାହିଁ।
ସୂନାରତୋଽପି ଯୋ ମର୍ତ୍ଯଃ ପ୍ରଯାଗେ ସ୍ନାନମାଚରେତ୍ । ମାଘେମାସି ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ସ ଯାତି ପରମଂପଦମ୍
ଯେଉଁ ମାନବ ଜୀବନସାଥୀ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ଅଛି, ସେ ମାଘ ମାସରେ ପ୍ରୟାଗରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ସିତାସିତା ତୁ ଯା ଧାରା ସରସ୍ଵତ୍ଯାଵିଗର୍ଭିତା । ତନ୍ମାର୍ଗଂ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକସ୍ଯ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତା ସସର୍ଜ ଵୈ
ଧଳା କଳା ଜଳର ଧାରା, ଯାହା ସରସ୍ବତୀରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏହାକୁ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯିବା ପଥ ଭାବରେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।
ଦୁସ୍ତରା ଵୈଷ୍ଣଵୀ ମାଯା ଦେଵୈରପି ସୁଦୁର୍ଜଯା । ପ୍ରଯାଗେ ଦହ୍ଯତେ ସା ତୁ ମାଘେ ମାସି ନରାଧିପ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟା ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଜୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରୟାଗରେ ମାଘ ମାସରେ ଏହା ଦହିଯାଏ।
ତେଜୋମଯେଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଭୋଗାନନେକଶଃ । ପଶ୍ଚାଚ୍ଚକ୍ରିଣି ଲୀଯଂତେ ପ୍ରଯାଗେ ମାଘ ମଜ୍ଜନାତ୍
ତେଜସ୍ୱୀ ଲୋକରେ ଅନେକ ଭୋଗ ଭୋଗିବା ପରେ, ପ୍ରୟାଗରେ ମାଘ ମାସରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ରରେ ଲୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଉପସ୍ପୃଶତି ଯୋ ମାଘେ ମକରାର୍କେ ସିତାସିତେ । ନ ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଚ ସଂଖ୍ଯାତୁଂ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତୋଽପି ଵେତ୍ଯଲମ୍
ମାଘ ମାସରେ, ମକର ରାଶିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଧଳା କଳା ଜଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଗଣନା କିତ୍ରଗୁପ୍ତ ମଧ୍ୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ସନ୍ନିମଜ୍ଜତି ଯୋ ମାଘେ ମକରସ୍ଥ ସିତାସିତେ । ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵକ୍ତୁଂ ବ୍ରହ୍ମାପି ନ କ୍ଷମଃ
ମାଘ ମାସରେ, ମକର ରାଶିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଧଳା କଳା ଜଳରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଡୁବିସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପୁଣ୍ୟର ମହିମା ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ନନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ସଂଵତ୍ସରଶତଂ ସାଗ୍ରଂ ନିରାହାରସ୍ଯ ଯତ୍ଫଲମ୍ । ପ୍ରଯାଗେ ମାଘମାସେ ତୁ ତ୍ର୍ଯହସ୍ନାନସ୍ଯ ତତ୍ଫଲମ୍
ପ୍ରୟାଗରେ ମାଘ ମାସରେ ତିନି ଦିନ ସ୍ନାନ କଲେ, ଶତ ବର୍ଷ ଉପବାସର ଫଳ ମିଳିଯାଏ।