ତେନ ସଂଗପ୍ରସଂଗେନ ମମୈଷ ମତିନିଶ୍ଚଯଃ । ଯଥା କାଂତ ତଵ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମଯୈଵ ଚ ପରଂ ଶୁଭମ୍
ସେ ସଂଗ ଓ ତାହାର ପ୍ରଭାବରୁ, ଏହି ମୋର ଦୃଢ଼ ମତ, ଯେପରି ତୁମେ କହିଛ, ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ କଥା କହିଛି।
ତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରୁତଂ ମହାସିଦ୍ଧାତ୍ସର୍ଵସଂଦେହନାଶନମ୍ । ଵିପ୍ରଧର୍ମଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଅନୁଵର୍ତ୍ତସ୍ଵ ସର୍ଵଦା
ଏହିପରି, ବଡ଼ ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଥିବା, ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିଥିବା ବିଦ୍ୟା, ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କର।
ସୋମଶର୍ମୋଵାଚ- ଧର୍ମେଣ କୀଦୃଶୋ ମୃତ୍ଯୁର୍ଜନ୍ମ ଚୈଵ ଵଦସ୍ଵ ମେ । ଉଭଯୋର୍ଲକ୍ଷଣଂ କାଂତେ ତତ୍ସର୍ଵଂ ହି ଵଦସ୍ଵ ମେ
ସୋମଶର୍ମା କହିଲେ—ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା କେମିତି ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଜନ୍ମ ହୁଏ? ହେ କାନ୍ତା, ଦୁଇଟିର ଲକ୍ଷଣ କହ, ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ କହ।
ସୁମନୋଵାଚ- ସତ୍ଯ ଶୌଚ କ୍ଷମା ଶାଂତି ତୀର୍ଥପୁଣ୍ଯାଦିକୈସ୍ତଥା । ଧର୍ମଶ୍ଚ ପାଲିତୋ ଯେନ ତସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ସୁମନା କହିଲେ—ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା, କ୍ଷମା, ଶାନ୍ତି, ତୀର୍ଥର ପୁଣ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିବା ଜଣେ ମନ୍ୟର ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି।
ରୋଗୋ ନ ଜାଯତେ ତସ୍ଯ ନ ଚ ପୀଡା କଲେଵରେ । ନ ଶ୍ରମୋ ଵୈ ନ ଚ ଗ୍ଲାନିର୍ନ ଚ ସ୍ଵେଦୋ ଭ୍ରମସ୍ତଥା
ସେ ଜଣେ ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହୁଅନାହିଁ, ଶରୀରରେ କଷ୍ଟ ନାହିଁ; କ୍ଳାନ୍ତି, ଅସ୍ତିରତା, ଘମ, ଭ୍ରମ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ଦିଵ୍ଯରୂପଧରା ଭୂତ୍ଵା ଗଂଧର୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତଥା । ଵେଦପାଠସମାଯୁକ୍ତା ଗୀତଜ୍ଞାନଵିଶାରଦାଃ
ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବେଦ ପାଠରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଗୀତ ଜ୍ଞାନରେ ଦକ୍ଷ, ଆସନ୍ତି।
ତସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ସମାଯାଂତି ସ୍ତୁତିଂ କୁର୍ଵଂତି ଚାତୁଲାମ୍ । ସ୍ଵସ୍ଥୋ ହି ଆସନେ ଯୁକ୍ତୋ ଦେଵପୂଜାରତଃ କିଲ
ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି, ବହୁଳ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି; ସେ ଆସନରେ ବସି, ଦେବପୂଜାରେ ଲଗ୍ନ ଅଛନ୍ତି।
ତୀର୍ଥଂ ଚ ଲଭତେ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସ୍ନାନାର୍ଥଂ ଧର୍ମତତ୍ପରଃ । ଅଗ୍ନ୍ଯାଗାରେ ଚ ଗୋସ୍ଥାନେ ଦେଵତାଯତନେଷୁ ଚ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ତୀର୍ଥ ଜଳ ପାଇଥାଏ, ସ୍ନାନ ପାଇଁ, ଅଗ୍ନି ଶାଳା, ଗୋଠ, ଦେବତା ମନ୍ଦିରରେ।
ଆରାମେ ଚ ତଡାଗେ ଚ ଯତ୍ରାଶ୍ଵତ୍ଥୋ ଵଟସ୍ତଥା । ବ୍ରହ୍ମଵୃକ୍ଷଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଶ୍ରୀଵୃକ୍ଷଂ ଚ ତଥା ପୁନଃ
ବଗିଚା କିମ୍ବା ପୋଖରୀ ପାଖରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ କିମ୍ବା ବଟବୃକ୍ଷ ଅଛି, ସେଠି ପବିତ୍ର ବୃକ୍ଷକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଏବଂ ଶ୍ରୀବୃକ୍ଷ ନିକଟରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହୁଏ।
ଅଶ୍ଵସ୍ଥାନଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଗଜସ୍ଥାନଗତୋ ନରଃ । ଅଶୋକଂ ଚୂତଵୃକ୍ଷଂ ଚ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଯଦାସ୍ଥିତଃ
ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ତଳେ କିମ୍ବା ହାତୀ ରହୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଅଶୋକ କିମ୍ବା ଆମବୃକ୍ଷ ତଳେ ଦଢ଼ି ରହେ,
ସଂନିଧୌ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ରାଜଵେଶ୍ମଗତୋଥଵା । ରଣଭୂମିଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ପୂର୍ଵଂ ଯତ୍ର ମୃତୋ ଭଵେତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନରେ କିମ୍ବା ରାଜମହଳ ଭିତରେ, କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବରୁ କେହି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେଠି ଥିବାକୁ ମିଳେ।
ମୃତ୍ଯୁସ୍ଥାନାନି ପୁଣ୍ଯାନି କେଵଲଂ ଧର୍ମକାରଣମ୍ । ଗୋଗ୍ରହଂ ତୁ ସୁସଂପ୍ରାପ୍ଯ ତଥା ଚାମରକଂଟକମ୍
ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ଧର୍ମ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ; ଗୋଶାଳା କିମ୍ବା ଅମର କାଁଟା ଉପଲବ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଲାଭ ମିଳେ।
ଶୁଦ୍ଧଧର୍ମକରୋ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମତୋ ଧର୍ମଵତ୍ସଲଃ । ଏଵଂ ସ୍ଥାନଂ ସମାପ୍ନୋତି ଯଦା ମୃତ୍ଯୁଂ ସମାଶ୍ରିତଃ
ଯିଏ ସଦା ପବିତ୍ର ଧର୍ମରେ ଲିନ ଓ ଧର୍ମକୁ ଭଲପାଏ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଏପରି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ମାତରଂ ପଶ୍ଯତେ ପୁଣ୍ଯଂ ପିତରଂ ଚ ନରୋତ୍ତମଃ । ଭ୍ରାତରଂ ଶ୍ରେଯସା ଯୁକ୍ତମନ୍ଯଂ ସ୍ଵଜନବାଂଧଵମ୍
ଉତ୍ତମ ଲୋକ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ମାଆ, ବାପା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଇ ଓ ଅନ୍ୟ ନିଜ ପରିବାର ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି।
ବଂଦୀଜନୈସ୍ତଥା ପୁଣ୍ଯୈଃ ସ୍ତୂଯମାନଂ ପୁନଃପୁନଃ । ପାପିଷ୍ଠଂ ନୈଵ ପଶ୍ଯେତ ମାତୃପିତ୍ରାଦିକଂ ପୁନଃ
ପୁଣ୍ୟବାନ୍ଦୀମାନେ ପୁନିପୁନି ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅତି ପାପୀ କିମ୍ବା ମାଆ-ବାପା ଓ ଅନ୍ୟମାନେଁକୁ ପୁନି ଦେଖିନାହାନ୍ତି।
ଗୀତଂ ଗାଯଂତି ଗଂଧର୍ଵାଃ ସ୍ତୁଵଂତିସ୍ତାଵକାଃ ସ୍ତଵୈଃ । ମଂତ୍ରପାଠୈସ୍ତଥା ଵିପ୍ରା ମାତା ସ୍ନେହେନ ପୂଜଯେତ୍
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତ ଗାନ୍ତି, ଭକ୍ତମାନେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ନ୍ତି, ମାଆ ସ୍ନେହରେ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ପିତାସ୍ଵଜନଵର୍ଗାଶ୍ଚ ଧର୍ମାତ୍ମାନଂ ମହାମତିମ୍ । ଏଵଂ ଦୂତାଃ ସମାଖ୍ଯାତାଃ ପୁଣ୍ଯସ୍ଥାନାନି ତେ ଵିଭୋ
ବାପା ଓ ନିଜ ଜଣାସମୂହ ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି; ଏହିପରି ଦୂତମାନେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ, ଏହିଗୁଡ଼ିକୁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ହେ ମହାବଳଶାଳୀ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷାନ୍ପଶ୍ଯତେ ଦୂତାନ୍ହାସ୍ଯସ୍ନେହସମାଵିଲାନ୍ । ନ ଚ ସ୍ଵପ୍ନେନ ମୋହେନ କ୍ଲେଦଯୁକ୍ତେନ ନୈଵ ସଃ
ସେ ଦୂତମାନେଁକୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖନ୍ତି, ହସ ଓ ସ୍ନେହରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ; ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱପ୍ନ, ମୋହ କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ ଭୋଗିବେ ନାହିଁ।
ଧର୍ମରାଜୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଭଵଂତଂ ତୁ ସମାହ୍ଵଯେତ୍ । ଏହ୍ଯେହି ତ୍ଵଂ ମହାଭାଗ ଯତ୍ର ଧର୍ମଃ ସ ତିଷ୍ଠତି
ଧର୍ମରାଜା, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ତାଙ୍କୁ ଡାକନ୍ତି: 'ଆସ, ଆସ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସେଠାକୁ ଯାଅ ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମ ଅଛି।'
ତସ୍ଯ ମୋହୋ ନ ଚ ଭ୍ରାଂତିର୍ନ ଗ୍ଲାନିଃ ସ୍ମୃତିଵିଭ୍ରମଃ । ଜାଯତେ ନାତ୍ର ସଂଦେହଃ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ସ ତିଷ୍ଠତି
ତାଙ୍କର କେବେ ମଧ୍ୟ ମୋହ, ଭ୍ରମ, କ୍ଲାନ୍ତି କିମ୍ବା ସ୍ମୃତିଭ୍ରମ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ମନରେ ରହନ୍ତି।
ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନସଂପନ୍ନଃ ସ୍ମରନ୍ଦେଵଂ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ତୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ତୁ ପ୍ରଯାତ୍ଯେଵଂ ସଂତୁଷ୍ଟୋ ହୃଷ୍ଟମାନସଃ
ଜ୍ଞାନ ଓ ବିବେକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦେବତା ଭାବରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଖୁସି ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୃଦୟରେ ଯାଆନ୍ତି।
ଏକତ୍ଵଂ ଜାଯତେ ତତ୍ର ତ୍ଯଜତଃ ସ୍ଵଂକଲେଵରମ୍ । ଦଶମଦ୍ଵାରମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଆତ୍ମା ତସ୍ଯ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁଠାରେ ନିଜ ଶରୀର ଛାଡ଼ି ଏକତା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ଦଶମ ଦ୍ୱାରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ତାଙ୍କର ଆତ୍ମା ପ୍ରସ୍ଥାନ କରେ।
ଶିବିକା ତସ୍ଯ ଆଯାତି ହଂସଯାନଂ ମନୋହରମ୍ । ଵିମାନମେଵ ଚାଯାତି ହଯୋ ଵା ଗଜ ଉତ୍ତମଃ
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶିବିକା ଆସେ, ମନୋହର ହଂସ ଯାନ ଆସେ; ଦିବ୍ୟ ରଥ କିମ୍ବା ଘୋଡ଼ା କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ ହାତୀ ମଧ୍ୟ ଆସେ।
ଛତ୍ରେଣ ଧ୍ରିଯମାଣେନ ଚାମରୈର୍ଵ୍ଯଜନୈସ୍ତଥା । ଵୀଜ୍ଯମାନଃ ସ ପୁଣ୍ଯାତ୍ମା ପୁଣ୍ଯୈରେଵଂ ସମଂତତଃ
ଛତା ଧରାଯାଉଛି, ଚାମର ଓ ବିଜୁଳି ଦ୍ୱାରା ପଙ୍କା କରାଯାଉଛି, ସେ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଗୀଯମାନସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ସ୍ତୂଯମାନସ୍ତୁ ପଂଡିତୈଃ । ବଂଦିଭିଶ୍ଚାରଣୈର୍ଦିଵ୍ଯୈର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ଵେଦପାରଗୈଃ
ଧର୍ମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଗୀତରେ ଗାଯାଯାଏ, ପଣ୍ଡିତମାନେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ଦିବ୍ୟ ବାଂଦୀ ଓ ବେଦପାରଙ୍କ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।
ସାଧୁଭିଃ ସ୍ତୂଯମାନସ୍ତୁ ସର୍ଵସୌଖ୍ଯସମନ୍ଵିତଃ । ଯଥାଦାନପ୍ରଭାଵେଣ ଫଲମାପ୍ନୋତି ତତ୍ର ସଃ
ସାଧୁମାନେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ସୁଖରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେ ତାଙ୍କର ଦାନର ପ୍ରଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ଆରାମଵାଟିକାମଧ୍ଯେ ସ ପ୍ରଯାତି ସୁଖେନ ଵୈ । ଅପ୍ସରୋଭିଃ ସମାକୀର୍ଣୋ ଦିଵ୍ଯାଭିର୍ମଂଗଲୈର୍ଯୁତଃ
ସେ ସୁବିଧାରେ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଉଦ୍ୟାନବାଟିକା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବୀମାନେ ମଙ୍ଗଳ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହନ୍ତି।
ଦେଵୈଃ ସଂସ୍ତୂଯମାନସ୍ତୁ ଧର୍ମରାଜଂ ପ୍ରପଶ୍ଯତି । ଦେଵାଶ୍ଚ ଧର୍ମସଂଯୁକ୍ତା ଜଗ୍ମୁଃ ସଂମୁଖମେଵ ତମ୍
ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ଦେଖେ। ଧର୍ମସହିତ ଏହି ଦେବମାନେ ସିଧାସଳଖ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଏହ୍ଯେହି ଵୈ ମହାଭାଗ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ଭୋଗାନ୍ମନୋନୁଗାନ୍ । ଏଵଂ ସ ପଶ୍ଯତେ ଧର୍ମଂ ସୌମ୍ଯରୂପଂ ମହାମତିମ୍
‘ଆସ, ଆସ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମ ଇଚ୍ଛାଅନୁଯାୟୀ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କର’—ଏଭଳି ଧର୍ମଙ୍କୁ ସେ ଦୟାଳୁ ରୂପ ଓ ମହାବୁଦ୍ଧି ସହିତ ଦେଖେ।
ସ୍ଵସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେଣ ଭୁଂକ୍ତେ ଚ ସ୍ଵର୍ଗମେଵ ସଃ । ଭୋଗକ୍ଷଯାତ୍ସଧର୍ମାତ୍ମା ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପ୍ରଯାତି ଵୈ
ନିଜ ପୁଣ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ସ୍ୱର୍ଗର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ। ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଭୋଗ ଶେଷ ହୁଏ, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଆତ୍ମା ପୁଣି ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରେ।