ଦୁଃଖେନ ମହତାଵିଷ୍ଟଶ୍ଚିଂତଯାନୋ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ସମାଗତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ତମୁଵାଚ ପିତା ମମ
ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ଆକୁଳ ହୋଇ, ପୁନିପୁନି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ମୋର ପିତା ଆସିଥିବା ଉତ୍ତମ ମନ୍ୟକୁ କଥା କହିଲେ।
ଭଵଂତଂ ଦୁଃଖସଂତପ୍ତମିତି ଜାନାମି ସୁଵ୍ରତ । କସ୍ମାଦ୍ଦୁଃଖୀ ଭଵାଞ୍ଜାତସ୍ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ କାରଣଂ ଵଦ
ହେ ସଦ୍ବ୍ରତ, ମୁଁ ଜାଣିଛି ତୁମେ ଦୁଃଖରେ ତପ୍ତ; କାହିଁକି ଏପରି ଦୁଃଖି ହେଲେ, ସେ କାରଣଟି କହ।
ଏତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ତତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ତମୁଵାଚ ମହାତ୍ମାନଂ ପିତରଂ ମମ ସୁଵ୍ରତଃ
ଏହି କଥା ମହାତ୍ମା ଚ୍ୟବନଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣି, ସଦ୍ବ୍ରତ ମହାତ୍ମା ମୋର ପିତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଵେଦଶର୍ମା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ସର୍ଵଦୁଃଖସ୍ଯ କାରଣମ୍ । ମମ ଭାର୍ଯା ମହାସାଧ୍ଵୀ ପାତିଵ୍ରତ୍ଯପରାଯଣା
ବେଦଶର୍ମା, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କହିଲେ: ମୋର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର କାରଣ ହେଉଛି ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଏକ ମହାସାଧ୍ବୀ ଓ ପତିବ୍ରତା।
ଅପୁତ୍ରା ସା ହି ସଂଜାତା ମମ ଵଂଶୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଏତତ୍ତେ କାରଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପ୍ରଶ୍ନିତୋସ୍ମି ଯତସ୍ତ୍ଵଯା
ସେ ଅପୁତ୍ରା ହୋଇଛନ୍ତି, ମୋର ବଂଶ ଚାଲିନାହିଁ; ଏହି ହେଉଛି କାରଣ, ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ ଯାହା।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ପ୍ରାପ୍ତଃ କଶ୍ଚିତ୍ସିଦ୍ଧଃ ସମାଗତଃ । ମମ ପିତ୍ରା ତଥା ତେନ ହ୍ଯୁତ୍ଥାଯ ଵେଦଶର୍ମଣା
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷ ଆସିଲେ; ମୋର ପିତା ଏବଂ ସେ, ଦୁଇଜଣେ ଏକସাথে ବେଦଶର୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଦ୍ଵାଭ୍ଯାମପି ଚ ସିଦ୍ଧୋସୌ ପୂଜିତୋ ଭକ୍ତିପୂର୍ଵକୈଃ । ଉପହାରୈସ୍ସ ଭୋଜ୍ଯାନ୍ନୈର୍ଵଚନୈର୍ମଧୁରାକ୍ଷରୈଃ
ଦୁଇଜଣେ ଭକ୍ତି ସହିତ ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ଉପହାର, ଭଲ ଖାଦ୍ୟ ଓ ମଧୁର କଥା ଦେଇ।
ଦ୍ଵାଭ୍ଯାମନ୍ତର୍ଗତଂ ପୃଷ୍ଟଂ ପୂର୍ଵୋକ୍ତଂ ଚ ଯଥା ତ୍ଵଯା । ଉଭୌ ତୌ ପ୍ରାହ ଧର୍ମାତ୍ମା ସସଖଂ ପିତରଂ ମମ
ଦୁଇଜଣେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ; ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷ ମୋର ପିତା ଓ ସାଥୀଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଧର୍ମସ୍ଯ କାରଣଂ ସର୍ଵଂ ମଯୋକ୍ତଂ ତେ ତଥା କିଲ । ଧର୍ମେଣ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ପୁତ୍ରୋ ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ ତଥା ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ମୁଁ ତୁମକୁ ଧର୍ମର ସମସ୍ତ କାରଣ କହିଛି; ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପୁତ୍ର, ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟା ମିଳେ।
ତତସ୍ତେନ କୃତଂ ଧର୍ମଂ ସଂପୂର୍ଣଂ ଵେଦଶର୍ମଣା । ତସ୍ମାଦ୍ଧର୍ମାତ୍ସୁସଂଜାତଂ ମହତ୍ସୌଖ୍ଯଂ ସପୁତ୍ରକମ୍
ତାପରେ ବେଦଶର୍ମା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମ କରିଲେ; ସେ ଧର୍ମରୁ ବଡ଼ ସୁଖ ଓ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ତେନ ସଂଗପ୍ରସଂଗେନ ମମୈଷ ମତିନିଶ୍ଚଯଃ । ଯଥା କାଂତ ତଵ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମଯୈଵ ଚ ପରଂ ଶୁଭମ୍
ସେ ସଂଗ ଓ ତାହାର ପ୍ରଭାବରୁ, ଏହି ମୋର ଦୃଢ଼ ମତ, ଯେପରି ତୁମେ କହିଛ, ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ କଥା କହିଛି।
ତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରୁତଂ ମହାସିଦ୍ଧାତ୍ସର୍ଵସଂଦେହନାଶନମ୍ । ଵିପ୍ରଧର୍ମଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଅନୁଵର୍ତ୍ତସ୍ଵ ସର୍ଵଦା
ଏହିପରି, ବଡ଼ ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଥିବା, ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିଥିବା ବିଦ୍ୟା, ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କର।
ସୋମଶର୍ମୋଵାଚ- ଧର୍ମେଣ କୀଦୃଶୋ ମୃତ୍ଯୁର୍ଜନ୍ମ ଚୈଵ ଵଦସ୍ଵ ମେ । ଉଭଯୋର୍ଲକ୍ଷଣଂ କାଂତେ ତତ୍ସର୍ଵଂ ହି ଵଦସ୍ଵ ମେ
ସୋମଶର୍ମା କହିଲେ—ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା କେମିତି ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଜନ୍ମ ହୁଏ? ହେ କାନ୍ତା, ଦୁଇଟିର ଲକ୍ଷଣ କହ, ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ କହ।
ସୁମନୋଵାଚ- ସତ୍ଯ ଶୌଚ କ୍ଷମା ଶାଂତି ତୀର୍ଥପୁଣ୍ଯାଦିକୈସ୍ତଥା । ଧର୍ମଶ୍ଚ ପାଲିତୋ ଯେନ ତସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ସୁମନା କହିଲେ—ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା, କ୍ଷମା, ଶାନ୍ତି, ତୀର୍ଥର ପୁଣ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିବା ଜଣେ ମନ୍ୟର ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି।
ରୋଗୋ ନ ଜାଯତେ ତସ୍ଯ ନ ଚ ପୀଡା କଲେଵରେ । ନ ଶ୍ରମୋ ଵୈ ନ ଚ ଗ୍ଲାନିର୍ନ ଚ ସ୍ଵେଦୋ ଭ୍ରମସ୍ତଥା
ସେ ଜଣେ ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହୁଅନାହିଁ, ଶରୀରରେ କଷ୍ଟ ନାହିଁ; କ୍ଳାନ୍ତି, ଅସ୍ତିରତା, ଘମ, ଭ୍ରମ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ଦିଵ୍ଯରୂପଧରା ଭୂତ୍ଵା ଗଂଧର୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତଥା । ଵେଦପାଠସମାଯୁକ୍ତା ଗୀତଜ୍ଞାନଵିଶାରଦାଃ
ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବେଦ ପାଠରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଗୀତ ଜ୍ଞାନରେ ଦକ୍ଷ, ଆସନ୍ତି।
ତସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ସମାଯାଂତି ସ୍ତୁତିଂ କୁର୍ଵଂତି ଚାତୁଲାମ୍ । ସ୍ଵସ୍ଥୋ ହି ଆସନେ ଯୁକ୍ତୋ ଦେଵପୂଜାରତଃ କିଲ
ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି, ବହୁଳ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି; ସେ ଆସନରେ ବସି, ଦେବପୂଜାରେ ଲଗ୍ନ ଅଛନ୍ତି।
ତୀର୍ଥଂ ଚ ଲଭତେ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସ୍ନାନାର୍ଥଂ ଧର୍ମତତ୍ପରଃ । ଅଗ୍ନ୍ଯାଗାରେ ଚ ଗୋସ୍ଥାନେ ଦେଵତାଯତନେଷୁ ଚ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ତୀର୍ଥ ଜଳ ପାଇଥାଏ, ସ୍ନାନ ପାଇଁ, ଅଗ୍ନି ଶାଳା, ଗୋଠ, ଦେବତା ମନ୍ଦିରରେ।
ଆରାମେ ଚ ତଡାଗେ ଚ ଯତ୍ରାଶ୍ଵତ୍ଥୋ ଵଟସ୍ତଥା । ବ୍ରହ୍ମଵୃକ୍ଷଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଶ୍ରୀଵୃକ୍ଷଂ ଚ ତଥା ପୁନଃ
ବଗିଚା କିମ୍ବା ପୋଖରୀ ପାଖରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ କିମ୍ବା ବଟବୃକ୍ଷ ଅଛି, ସେଠି ପବିତ୍ର ବୃକ୍ଷକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଏବଂ ଶ୍ରୀବୃକ୍ଷ ନିକଟରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହୁଏ।
ଅଶ୍ଵସ୍ଥାନଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଗଜସ୍ଥାନଗତୋ ନରଃ । ଅଶୋକଂ ଚୂତଵୃକ୍ଷଂ ଚ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଯଦାସ୍ଥିତଃ
ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ତଳେ କିମ୍ବା ହାତୀ ରହୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଅଶୋକ କିମ୍ବା ଆମବୃକ୍ଷ ତଳେ ଦଢ଼ି ରହେ,
ସଂନିଧୌ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ରାଜଵେଶ୍ମଗତୋଥଵା । ରଣଭୂମିଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ପୂର୍ଵଂ ଯତ୍ର ମୃତୋ ଭଵେତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନରେ କିମ୍ବା ରାଜମହଳ ଭିତରେ, କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବରୁ କେହି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେଠି ଥିବାକୁ ମିଳେ।
ମୃତ୍ଯୁସ୍ଥାନାନି ପୁଣ୍ଯାନି କେଵଲଂ ଧର୍ମକାରଣମ୍ । ଗୋଗ୍ରହଂ ତୁ ସୁସଂପ୍ରାପ୍ଯ ତଥା ଚାମରକଂଟକମ୍
ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ଧର୍ମ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ; ଗୋଶାଳା କିମ୍ବା ଅମର କାଁଟା ଉପଲବ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଲାଭ ମିଳେ।
ଶୁଦ୍ଧଧର୍ମକରୋ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମତୋ ଧର୍ମଵତ୍ସଲଃ । ଏଵଂ ସ୍ଥାନଂ ସମାପ୍ନୋତି ଯଦା ମୃତ୍ଯୁଂ ସମାଶ୍ରିତଃ
ଯିଏ ସଦା ପବିତ୍ର ଧର୍ମରେ ଲିନ ଓ ଧର୍ମକୁ ଭଲପାଏ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଏପରି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ମାତରଂ ପଶ୍ଯତେ ପୁଣ୍ଯଂ ପିତରଂ ଚ ନରୋତ୍ତମଃ । ଭ୍ରାତରଂ ଶ୍ରେଯସା ଯୁକ୍ତମନ୍ଯଂ ସ୍ଵଜନବାଂଧଵମ୍
ଉତ୍ତମ ଲୋକ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ମାଆ, ବାପା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଇ ଓ ଅନ୍ୟ ନିଜ ପରିବାର ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି।
ବଂଦୀଜନୈସ୍ତଥା ପୁଣ୍ଯୈଃ ସ୍ତୂଯମାନଂ ପୁନଃପୁନଃ । ପାପିଷ୍ଠଂ ନୈଵ ପଶ୍ଯେତ ମାତୃପିତ୍ରାଦିକଂ ପୁନଃ
ପୁଣ୍ୟବାନ୍ଦୀମାନେ ପୁନିପୁନି ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅତି ପାପୀ କିମ୍ବା ମାଆ-ବାପା ଓ ଅନ୍ୟମାନେଁକୁ ପୁନି ଦେଖିନାହାନ୍ତି।
ଗୀତଂ ଗାଯଂତି ଗଂଧର୍ଵାଃ ସ୍ତୁଵଂତିସ୍ତାଵକାଃ ସ୍ତଵୈଃ । ମଂତ୍ରପାଠୈସ୍ତଥା ଵିପ୍ରା ମାତା ସ୍ନେହେନ ପୂଜଯେତ୍
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତ ଗାନ୍ତି, ଭକ୍ତମାନେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ନ୍ତି, ମାଆ ସ୍ନେହରେ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ପିତାସ୍ଵଜନଵର୍ଗାଶ୍ଚ ଧର୍ମାତ୍ମାନଂ ମହାମତିମ୍ । ଏଵଂ ଦୂତାଃ ସମାଖ୍ଯାତାଃ ପୁଣ୍ଯସ୍ଥାନାନି ତେ ଵିଭୋ
ବାପା ଓ ନିଜ ଜଣାସମୂହ ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି; ଏହିପରି ଦୂତମାନେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ, ଏହିଗୁଡ଼ିକୁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ହେ ମହାବଳଶାଳୀ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷାନ୍ପଶ୍ଯତେ ଦୂତାନ୍ହାସ୍ଯସ୍ନେହସମାଵିଲାନ୍ । ନ ଚ ସ୍ଵପ୍ନେନ ମୋହେନ କ୍ଲେଦଯୁକ୍ତେନ ନୈଵ ସଃ
ସେ ଦୂତମାନେଁକୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖନ୍ତି, ହସ ଓ ସ୍ନେହରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ; ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱପ୍ନ, ମୋହ କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ ଭୋଗିବେ ନାହିଁ।
ଧର୍ମରାଜୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଭଵଂତଂ ତୁ ସମାହ୍ଵଯେତ୍ । ଏହ୍ଯେହି ତ୍ଵଂ ମହାଭାଗ ଯତ୍ର ଧର୍ମଃ ସ ତିଷ୍ଠତି
ଧର୍ମରାଜା, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ତାଙ୍କୁ ଡାକନ୍ତି: 'ଆସ, ଆସ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସେଠାକୁ ଯାଅ ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମ ଅଛି।'
ତସ୍ଯ ମୋହୋ ନ ଚ ଭ୍ରାଂତିର୍ନ ଗ୍ଲାନିଃ ସ୍ମୃତିଵିଭ୍ରମଃ । ଜାଯତେ ନାତ୍ର ସଂଦେହଃ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ସ ତିଷ୍ଠତି
ତାଙ୍କର କେବେ ମଧ୍ୟ ମୋହ, ଭ୍ରମ, କ୍ଲାନ୍ତି କିମ୍ବା ସ୍ମୃତିଭ୍ରମ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ମନରେ ରହନ୍ତି।