ଅନ୍ଯଚ୍ଚ ତେ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି ଯତ୍ପତେ । ଈଦୃଶେ ଚାପି ଧର୍ମେ ତୁ ଵର୍ତତେ ଯୋ ନରଃ ସଦା
ଏବେ ଆପଣ ଯାହା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ମୁଁ ଆଉ କିଛି କହିବି। ଯେଉଁ ମଣିଷ ଏଭଳି ଧର୍ମରେ ସଦା ଅନୁଷ୍ଠିତ ରହେ—
ସଂସାରେ ତସ୍ଯ ସଂଭୂତିଃ ପୁନରେଵ ନ ଜାଯତେ । ସ୍ଵର୍ଗଂ ଗଚ୍ଛତି ଧର୍ମେଣ ସତ୍ଯଂସତ୍ଯଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ତାଙ୍କର ପୁନଃ ଏହି ସଂସାରରେ ଜନ୍ମ ହୁଏ ନାହିଁ। ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ— ଏହି ଏକ ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଧର୍ମମେଵ ଵ୍ରଜସ୍ଵ ହି । ସର୍ଵଂ ହି ପ୍ରାପ୍ଯତେ କାଂତ ଯଦସାଧ୍ଯଂ ମହୀତଲେ
ଏଭଳି ଜାଣି, ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କର। ମୋର ପ୍ରିୟ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀରେ ଅସାଧ୍ୟ ଯାହା ଅଛି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମିଳିଯାଏ।
ଧର୍ମପ୍ରସାଦତସ୍ତସ୍ମାତ୍କୁରୁ ଵାକ୍ଯଂ ମମୈଵ ହି । ଭାର୍ଯାଯାସ୍ତୁଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୋମଶର୍ମା ସୁବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ତେଣୁ ଧର୍ମର କୃପାରେ ମୋର କଥାକୁ ଅନୁସରଣ କର। ଭାର୍ୟାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସୋମଶର୍ମା, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ପୁନଃ ପ୍ରୋଵାଚ ତାଂ ଭାର୍ଯାଂ ସୁମନାଂ ଧର୍ମଵାଦିନୀମ୍
ସୋମଶର୍ମା ପୁନି ତାଙ୍କର ଧର୍ମମୟ ଭାର୍ୟା ସୁମନାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୋମଶର୍ମୋଵାଚ- ଏଵଂଵିଧଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ଧର୍ମଵ୍ଯାଖ୍ଯାନମୁତ୍ତମମ୍ । କଥଂ ଜାନାସି ଭଦ୍ରେ ତ୍ଵଂ କସ୍ମାଚ୍ଚୈଵ ତ୍ଵଯା ଶ୍ରୁତମ୍
ସୋମଶର୍ମା କହିଲେ— ଏଭଳି ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଏତେ ପୁଣ୍ୟମୟ। ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ କିପରି ଏହା ଜାଣିଲା? କିଏ ତୁମକୁ ଏହି କଥା ଶୁଣାଇଲା?
ସୁମନୋଵାଚ-। ଭାର୍ଗଵାଣାଂ କୁଲେ ଜାତଃ ପିତା ମମ ମହାମତେ । ଚ୍ଯଵନୋ ନାମ ଵିଖ୍ଯାତଃ ସର୍ଵଜ୍ଞାନଵିଶାରଦଃ
ସୁମନା କହିଲେ— ଭାର୍ଗବ ବଂଶରେ ମୋର ପିତା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ। ତାଙ୍କ ନାମ ଚ୍ୟବନ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ତସ୍ଯାହଂ ପ୍ରିଯ କନ୍ଯା ଵୈ ପ୍ରାଣାଦପି ଚ ଵଲ୍ଲଭା । ଯତ୍ରଯତ୍ର ଵ୍ରଜତ୍ଯେଷ ତୀର୍ଥାରାମେଷୁ ସୁଵ୍ରତ
ମୁଁ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ କନ୍ୟା, ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ। ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କ ଯାତ୍ରା ହୁଏ, ତୀର୍ଥ ଓ ଅରାମରେ, ଓ ସଦା ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା—
ସଭାସୁ ଚ ମୁନୀନାଂ ତୁ ଦେଵତାଯତନେଷୁ ଚ । ତେନ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଵ୍ରଜାମ୍ଯେକା କ୍ରୀଡମାନା ସଦୈଵ ହି
ମୁନିମାନଙ୍କର ସଭାରେ, ଦେବତାଙ୍କର ମନ୍ଦିରରେ, ମୁଁ ସଦା ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକା ଯାଉଥିଲି, ଖେଳିବାରେ ଲାଗିଥିଲି।
କୌଶିକାନ୍ଵଯସଂଭୂତୋ ଵେଦଶର୍ମା ମହାମତିଃ । ପିତୁର୍ମମ ସଖା ଦୈଵାଦଟମାନଃ ସମାଗତଃ
କୌଶିକ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିବା ବେଦଶର୍ମା, ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ମୋର ପିତାଙ୍କର ମିତ୍ର ଭାବରେ ଘୁଞ୍ଚି ଆସିଥିଲେ।
ଦୁଃଖେନ ମହତାଵିଷ୍ଟଶ୍ଚିଂତଯାନୋ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ସମାଗତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ତମୁଵାଚ ପିତା ମମ
ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ଆକୁଳ ହୋଇ, ପୁନିପୁନି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ମୋର ପିତା ଆସିଥିବା ଉତ୍ତମ ମନ୍ୟକୁ କଥା କହିଲେ।
ଭଵଂତଂ ଦୁଃଖସଂତପ୍ତମିତି ଜାନାମି ସୁଵ୍ରତ । କସ୍ମାଦ୍ଦୁଃଖୀ ଭଵାଞ୍ଜାତସ୍ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ କାରଣଂ ଵଦ
ହେ ସଦ୍ବ୍ରତ, ମୁଁ ଜାଣିଛି ତୁମେ ଦୁଃଖରେ ତପ୍ତ; କାହିଁକି ଏପରି ଦୁଃଖି ହେଲେ, ସେ କାରଣଟି କହ।
ଏତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ତତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ତମୁଵାଚ ମହାତ୍ମାନଂ ପିତରଂ ମମ ସୁଵ୍ରତଃ
ଏହି କଥା ମହାତ୍ମା ଚ୍ୟବନଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣି, ସଦ୍ବ୍ରତ ମହାତ୍ମା ମୋର ପିତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଵେଦଶର୍ମା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ସର୍ଵଦୁଃଖସ୍ଯ କାରଣମ୍ । ମମ ଭାର୍ଯା ମହାସାଧ୍ଵୀ ପାତିଵ୍ରତ୍ଯପରାଯଣା
ବେଦଶର୍ମା, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କହିଲେ: ମୋର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର କାରଣ ହେଉଛି ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଏକ ମହାସାଧ୍ବୀ ଓ ପତିବ୍ରତା।
ଅପୁତ୍ରା ସା ହି ସଂଜାତା ମମ ଵଂଶୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଏତତ୍ତେ କାରଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପ୍ରଶ୍ନିତୋସ୍ମି ଯତସ୍ତ୍ଵଯା
ସେ ଅପୁତ୍ରା ହୋଇଛନ୍ତି, ମୋର ବଂଶ ଚାଲିନାହିଁ; ଏହି ହେଉଛି କାରଣ, ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ ଯାହା।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ପ୍ରାପ୍ତଃ କଶ୍ଚିତ୍ସିଦ୍ଧଃ ସମାଗତଃ । ମମ ପିତ୍ରା ତଥା ତେନ ହ୍ଯୁତ୍ଥାଯ ଵେଦଶର୍ମଣା
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷ ଆସିଲେ; ମୋର ପିତା ଏବଂ ସେ, ଦୁଇଜଣେ ଏକସাথে ବେଦଶର୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଦ୍ଵାଭ୍ଯାମପି ଚ ସିଦ୍ଧୋସୌ ପୂଜିତୋ ଭକ୍ତିପୂର୍ଵକୈଃ । ଉପହାରୈସ୍ସ ଭୋଜ୍ଯାନ୍ନୈର୍ଵଚନୈର୍ମଧୁରାକ୍ଷରୈଃ
ଦୁଇଜଣେ ଭକ୍ତି ସହିତ ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ଉପହାର, ଭଲ ଖାଦ୍ୟ ଓ ମଧୁର କଥା ଦେଇ।
ଦ୍ଵାଭ୍ଯାମନ୍ତର୍ଗତଂ ପୃଷ୍ଟଂ ପୂର୍ଵୋକ୍ତଂ ଚ ଯଥା ତ୍ଵଯା । ଉଭୌ ତୌ ପ୍ରାହ ଧର୍ମାତ୍ମା ସସଖଂ ପିତରଂ ମମ
ଦୁଇଜଣେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ; ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷ ମୋର ପିତା ଓ ସାଥୀଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଧର୍ମସ୍ଯ କାରଣଂ ସର୍ଵଂ ମଯୋକ୍ତଂ ତେ ତଥା କିଲ । ଧର୍ମେଣ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ପୁତ୍ରୋ ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ ତଥା ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ମୁଁ ତୁମକୁ ଧର୍ମର ସମସ୍ତ କାରଣ କହିଛି; ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପୁତ୍ର, ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟା ମିଳେ।
ତତସ୍ତେନ କୃତଂ ଧର୍ମଂ ସଂପୂର୍ଣଂ ଵେଦଶର୍ମଣା । ତସ୍ମାଦ୍ଧର୍ମାତ୍ସୁସଂଜାତଂ ମହତ୍ସୌଖ୍ଯଂ ସପୁତ୍ରକମ୍
ତାପରେ ବେଦଶର୍ମା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମ କରିଲେ; ସେ ଧର୍ମରୁ ବଡ଼ ସୁଖ ଓ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ତେନ ସଂଗପ୍ରସଂଗେନ ମମୈଷ ମତିନିଶ୍ଚଯଃ । ଯଥା କାଂତ ତଵ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମଯୈଵ ଚ ପରଂ ଶୁଭମ୍
ସେ ସଂଗ ଓ ତାହାର ପ୍ରଭାବରୁ, ଏହି ମୋର ଦୃଢ଼ ମତ, ଯେପରି ତୁମେ କହିଛ, ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ କଥା କହିଛି।
ତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରୁତଂ ମହାସିଦ୍ଧାତ୍ସର୍ଵସଂଦେହନାଶନମ୍ । ଵିପ୍ରଧର୍ମଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଅନୁଵର୍ତ୍ତସ୍ଵ ସର୍ଵଦା
ଏହିପରି, ବଡ଼ ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଥିବା, ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିଥିବା ବିଦ୍ୟା, ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କର।
ସୋମଶର୍ମୋଵାଚ- ଧର୍ମେଣ କୀଦୃଶୋ ମୃତ୍ଯୁର୍ଜନ୍ମ ଚୈଵ ଵଦସ୍ଵ ମେ । ଉଭଯୋର୍ଲକ୍ଷଣଂ କାଂତେ ତତ୍ସର୍ଵଂ ହି ଵଦସ୍ଵ ମେ
ସୋମଶର୍ମା କହିଲେ—ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା କେମିତି ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଜନ୍ମ ହୁଏ? ହେ କାନ୍ତା, ଦୁଇଟିର ଲକ୍ଷଣ କହ, ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ କହ।
ସୁମନୋଵାଚ- ସତ୍ଯ ଶୌଚ କ୍ଷମା ଶାଂତି ତୀର୍ଥପୁଣ୍ଯାଦିକୈସ୍ତଥା । ଧର୍ମଶ୍ଚ ପାଲିତୋ ଯେନ ତସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ସୁମନା କହିଲେ—ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା, କ୍ଷମା, ଶାନ୍ତି, ତୀର୍ଥର ପୁଣ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିବା ଜଣେ ମନ୍ୟର ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି।
ରୋଗୋ ନ ଜାଯତେ ତସ୍ଯ ନ ଚ ପୀଡା କଲେଵରେ । ନ ଶ୍ରମୋ ଵୈ ନ ଚ ଗ୍ଲାନିର୍ନ ଚ ସ୍ଵେଦୋ ଭ୍ରମସ୍ତଥା
ସେ ଜଣେ ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହୁଅନାହିଁ, ଶରୀରରେ କଷ୍ଟ ନାହିଁ; କ୍ଳାନ୍ତି, ଅସ୍ତିରତା, ଘମ, ଭ୍ରମ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ଦିଵ୍ଯରୂପଧରା ଭୂତ୍ଵା ଗଂଧର୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତଥା । ଵେଦପାଠସମାଯୁକ୍ତା ଗୀତଜ୍ଞାନଵିଶାରଦାଃ
ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବେଦ ପାଠରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଗୀତ ଜ୍ଞାନରେ ଦକ୍ଷ, ଆସନ୍ତି।
ତସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ସମାଯାଂତି ସ୍ତୁତିଂ କୁର୍ଵଂତି ଚାତୁଲାମ୍ । ସ୍ଵସ୍ଥୋ ହି ଆସନେ ଯୁକ୍ତୋ ଦେଵପୂଜାରତଃ କିଲ
ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି, ବହୁଳ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି; ସେ ଆସନରେ ବସି, ଦେବପୂଜାରେ ଲଗ୍ନ ଅଛନ୍ତି।
ତୀର୍ଥଂ ଚ ଲଭତେ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସ୍ନାନାର୍ଥଂ ଧର୍ମତତ୍ପରଃ । ଅଗ୍ନ୍ଯାଗାରେ ଚ ଗୋସ୍ଥାନେ ଦେଵତାଯତନେଷୁ ଚ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ତୀର୍ଥ ଜଳ ପାଇଥାଏ, ସ୍ନାନ ପାଇଁ, ଅଗ୍ନି ଶାଳା, ଗୋଠ, ଦେବତା ମନ୍ଦିରରେ।
ଆରାମେ ଚ ତଡାଗେ ଚ ଯତ୍ରାଶ୍ଵତ୍ଥୋ ଵଟସ୍ତଥା । ବ୍ରହ୍ମଵୃକ୍ଷଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଶ୍ରୀଵୃକ୍ଷଂ ଚ ତଥା ପୁନଃ
ବଗିଚା କିମ୍ବା ପୋଖରୀ ପାଖରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ କିମ୍ବା ବଟବୃକ୍ଷ ଅଛି, ସେଠି ପବିତ୍ର ବୃକ୍ଷକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଏବଂ ଶ୍ରୀବୃକ୍ଷ ନିକଟରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହୁଏ।
ଅଶ୍ଵସ୍ଥାନଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଗଜସ୍ଥାନଗତୋ ନରଃ । ଅଶୋକଂ ଚୂତଵୃକ୍ଷଂ ଚ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଯଦାସ୍ଥିତଃ
ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ତଳେ କିମ୍ବା ହାତୀ ରହୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଅଶୋକ କିମ୍ବା ଆମବୃକ୍ଷ ତଳେ ଦଢ଼ି ରହେ,