ମୁକ୍ତାଭରଣଶୋଭାଢ୍ଯା ନିର୍ମଲା ଚାରୁହାସିନୀ । ଇଯଂ ଶ୍ରଦ୍ଧା ମହାଭାଗ ପଶ୍ଯ ପଶ୍ଯ ସମାଗତା
ମୁକ୍ତା ଭୂଷଣର ଆଭାରେ ଧନ୍ୟ, ଶୁଧ୍ଧ ଏବଂ ଆକର୍ଷକ ହସ ଥିବା; ଏହି ଶ୍ରଦ୍ଧା, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ଦେଖ, ଦେଖ, ଏଠାରେ ଆସିଛି।
ବହୁବୁଦ୍ଧିସମାକ୍ରାଂତା ବହୁଜ୍ଞାନସମାକୁଲା । ସୁଭୋଗାସକ୍ତରୂପା ସା ସୁସ୍ଥିତା ଚାରୁମଂଗଲା
ବହୁତ ବୁଦ୍ଧିରେ ଏକାଗ୍ର, ବହୁତ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଭଲ ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ, ସେ ଦୃଢ଼ ଏବଂ ଶୁଭ ମଙ୍ଗଳରେ ଶୋଭିତ।
ସର୍ଵେଷ୍ଟଧ୍ଯାନସଂଯୁକ୍ତା ଲୋକମାତା ଯଶସ୍ଵିନୀ । ସର୍ଵାଭରଣଶୋଭାଢ୍ଯା ପୀନଶ୍ରୋଣି ପଯୋଧରା
ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷିତ ବିଷୟର ଧ୍ୟାନରେ ଏକାଗ୍ର, ଲୋକମାତା ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ପୁଷ୍ଟ ନିତମ୍ଭ ଓ ଉଦର ଥିବା।
ଗୌରଵର୍ଣା ସମାଯାତା ମାଲ୍ଯଵସ୍ତ୍ରଵିଭୂଷିତା । ଇଯଂ ମେଧା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ତଵୈଵ ପରିସଂସ୍ଥିତା
ଗୋରା ଚର୍ମରେ, ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଆସିଛନ୍ତି; ଏହି ମେଧା, ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ତୁମ ପାଖରେ ବସିଛନ୍ତି।
ହଂସଚଂଦ୍ରପ୍ରତୀକାଶା ମୁକ୍ତାହାରଵିଲଂବିନୀ । ସର୍ଵାଭରଣସଂଭୂଷା ସୁପ୍ରସନ୍ନା ମନସ୍ଵିନୀ
ହଂସ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ମୁକ୍ତା ହାର ପିନ୍ଧିଥିବା; ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଅତି ଶାନ୍ତ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମତୀ।
ଶ୍ଵେତଵସ୍ତ୍ରେଣ ସଂଵୀତା ଶତପତ୍ରଂ ଶଯେକୃତମ୍ । ପୁସ୍ତକକରା ପଂକଜସ୍ଥା ରାଜମାନା ସଦୈଵ ହି
ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶତପତ୍ର ପଦ୍ମ ଉପରେ ଶୋଇଥିବା; ପୁସ୍ତକ ଧରିଥିବା, ପଦ୍ମ ଉପରେ ବସିଥିବା, ସଦା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ଏଷା ପ୍ରଜ୍ଞା ମହାଭାଗ ଭାଗ୍ଯଵଂତଂ ସମାଗତା । ଲାକ୍ଷାରସସମାଵର୍ଣା ସୁପ୍ରସନ୍ନା ସଦୈଵ ହି
ଏହି ପ୍ରଜ୍ଞା, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ଧନ୍ୟ ଜନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଛି; ଲାଖ ରସ ପରି ରଙ୍ଗିନ, ସଦା ଅତି ଶାନ୍ତ।
ପୀତପୁଷ୍ପକୃତାମାଲା ହାରକେଯୂରଭୂଷଣା । ମୁଦ୍ରିକା କଂକଣୋପେତା କର୍ଣକୁଂଡଲମଂଡିତା
ପିତା ପୁଷ୍ପର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ହାର ଓ କଙ୍କଣରେ ଶୋଭିତ; ମୁଦ୍ରିକା ଓ କଙ୍କଣ ପିନ୍ଧିଥିବା, କାନ ଶୂରାରେ ଶୋଭିତ।
ପୀତେନ ଵାସସା ଦେଵୀ ସଦୈଵ ପରିରାଜତେ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯୋପକାରାଯ ପୋଷଣାଯାଦ୍ଵିତୀଯକା
ପୀତବର୍ଣ୍ଣ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେବୀ ସଦା ତିନି ଲୋକର ଭଲ ଓ ପୋଷଣ ପାଇଁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବେ ଚମକୁଛନ୍ତି ।
ଯସ୍ଯାଃ ଶୀଲଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଦୈଵ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ । ସେଯଂ ଦଯା ସୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତା ତଵ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯାହାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ସଦା ପ୍ରଶଂସିତ, ସେଇ ଦୟା ଏବେ ତୁମ ପାଖରେ ଆସିଛି ।
ଇଯଂ ଵୃଦ୍ଧା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଭାଵଭାର୍ଯା ତପସ୍ଵିନୀ । ମମ ମାତା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମୋହଂ ତଵ ସୁଵ୍ରତ
ଏହି ବୃଦ୍ଧା, ବୁଦ୍ଧିମତୀ, ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ତପସ୍ଵିନୀ ମୋର ମାଆ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଧର୍ମ ଓ ତୁମେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ।
ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶମଂ ଗଚ୍ଛ ମାମେଵଂ ପରିପାଲଯ । ଦୁର୍ଵାସା ଉଵାଚ- ଯଦି ଧର୍ମଃ ସମାଯାତୋ ମତ୍ସମୀପଂ ତୁ ସାଂପ୍ରତମ୍
ଏହା ଜାଣି, ଶାନ୍ତିକୁ ଯାଅ; ମୋତେ ଏଭଳି ରକ୍ଷା କର । ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ— ଯଦି ଧର୍ମ ଏବେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି—
ଏତନ୍ମେ କାରଣଂ ବ୍ରୂହି କିଂ ତେ ଧର୍ମ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ଧର୍ମ ଉଵାଚ- କସ୍ମାତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋସି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର କିମେତୈର୍ଵିପ୍ରିଯଂ କୃତମ୍
ଏହାର କାରଣ କହ, ଧର୍ମ, ତୁମେ କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଧର୍ମ କହିଲେ— କାହିଁକି ତୁମେ କ୍ରୁଧ୍ଧ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ? ଏମାନେ କଣ ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି?
ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ କାରଣଂ ବ୍ରୂହି ଦୁର୍ଵାସୋ ଯଦି ମନ୍ଯସେ । ଦୁର୍ଵାସା ଉଵାଚ- ଯେନାହଂ କୁପିତୋ ଦେଵ ତଦିଦଂ କାରଣଂ ଶୃଣୁ
ତେବେ ତୁମେ ଚାହିଲେ କାରଣ କହ, ଦୁର୍ବାସା । ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ— ଯେଉଁ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲି, ସେଇ କାରଣ ଶୁଣ ।
ଦମଶୌଚୈଃ ସୁସଂକ୍ଲେଶୈଃ ଶୋଧିତଂ କାଯମାତ୍ମନଃ । ଲକ୍ଷଵର୍ଷପ୍ରମାଣଂ ଵୈ ତପଶ୍ଚର୍ଯା ମଯା କୃତା
ଦମ, ଶୌଚ ଓ କଠିନ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରିଛି; ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ମୁଁ ତପ କରିଛି ।
ଏଵଂ ପଶ୍ଯସି ମାମେଵଂ ଦଯା ତେନ ପ୍ରଵର୍ତତେ । ତସ୍ମାତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋସ୍ମି ତେଦ୍ଯୈଵ ଶାପମେଵଂ ଦଦାମ୍ଯହମ୍
ଏଭଳି ମୋତେ ଦେଖୁଛ, ଏହିପରି ଦୟା କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି; ତେଣୁ ମୁଁ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଆଜି ଶାପ ଦେଉଛି ।
ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦା ତସ୍ଯ ତମୁଵାଚ ମହାମତିଃ । ଧର୍ମ ଉଵାଚ- ମଯି ନଷ୍ଟେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଲୋକୋ ନାଶଂ ସମେଷ୍ଯତି
ଏହା ଶୁଣି, ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ । ଧର୍ମ କହିଲେ— ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ସମସ୍ତ ଜଗତ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବ ।
ଦୁଃଖମୂଲମହଂ ତାତ ନିକର୍ଶାମି ଭୃଶଂ ଦ୍ଵିଜ । ସୌଖ୍ଯଂ ପଶ୍ଚାଦହଂ ଦଦ୍ମି ଯଦି ସତ୍ଯଂ ନ ମୁଂଚତି
ମୁଁ ଦୁଃଖର ମୂଳ, ହେ ପୁତ୍ର, ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବହୁତ କଷ୍ଟ ଦେଉଛି; ପରେ ମୁଁ ସୁଖ ଦେଉଛି, ଯଦି ସତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ାଯାଏ ନାହିଁ ।
ପାପୋଯଂ ସୁଖମୂଲସ୍ତୁ ପୁଣ୍ଯଂ ଦୁଃଖେନ ଲଭ୍ଯତେ । ପୁଣ୍ଯମେଵଂ ପ୍ରକୁର୍ଵାଣଃ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରାଣାନ୍ଵିମୁଂଚତି
ପାପ ହେଉଛି ସୁଖର ମୂଳ, କିନ୍ତୁ ପୁଣ୍ୟ କେବଳ ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ; ଏଭଳି ପୁଣ୍ୟ କରିଲେ, ପ୍ରାଣୀ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦିଏ ।
ମହତ୍ସୌଖ୍ଯଂ ଦଦାମ୍ଯେଵଂ ପରତ୍ର ଚ ନ ସଂଶଯଃ । ଦୁର୍ଵାସା ଉଵାଚ- ସୁଖଂ ଯେନାପ୍ଯତେ ତେନ ପରଂ ଦୁଃଖଂ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ
ମୁଁ ଏଭଳି ବଡ଼ ସୁଖ ଦେଉଛି ଓ ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ— ଯେଉଁଠାରୁ ସୁଖ ମିଳେ, ସେଠାରୁ ପରେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ମିଳେ ।
ତତ୍ତୁ ମର୍ତ୍ଯଃ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଅନ୍ଯେନାପି ପ୍ରଭୁଜ୍ଯତେ । ତତ୍ସୁଖଂ କୋ ଵିଜାନାତି ନିଶ୍ଚଯଂ ନୈଵ ପଶ୍ଯତି
କିନ୍ତୁ ମଣିଷ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଅନ୍ୟେ ଏହା ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ସେଇ ସୁଖ କିଏ ଜାଣେ? କେହି ନିଶ୍ଚିତ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ ।
ତଚ୍ଛ୍ରେଯୋ ନୈଵ ପଶ୍ଯାମି ଅନ୍ଯାଯ୍ଯଂ ହି କୃତଂ ତଵ । ଯେନ କାଯେନ କ୍ରିଯତେ ଭୁଜ୍ଯତେ ନୈଵ ତତ୍ସୁଖମ୍
ମୁଁ ଏହାକୁ ନିଜର ଭଲ ବୋଲି ଦେଖୁନି; ତୁମେ ଯାହା କରିଛ, ତାହା ଅନ୍ୟାୟ । ଯେ ଶରୀର ଦ୍ୱାରା କାମ କରାଯାଏ, ସେଇ ସୁଖ ଉପଭୋଗ ହୁଏ ନାହିଁ ।
ଅନ୍ଯେନ କ୍ରିଯତେ କ୍ଲେଶମନ୍ଯେନାପି ପ୍ରଭୁଜ୍ଯତେ । ତତ୍ସୁଖଂ କୋ ଵିଜାନାତି ଚାନ୍ଯାଯଂ ଧର୍ମମେଵ ଵା
ଅନ୍ୟେ କଷ୍ଟ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ସେଇ ସୁଖ କିଏ ଜାଣେ, କିମ୍ବା ଧର୍ମ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ତାହା ବି ।
ଅନ୍ଯେନ କ୍ରିଯତେ କ୍ଲେଶମନ୍ଯେନାପି ସୁଖଂ ପୁନଃ । ଭୁନକ୍ତି ପୁରୁଷୋ ଧର୍ମ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଶ୍ରେଯସା ଯୁତମ୍
ଅନ୍ୟେ କଷ୍ଟ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ପୁଣି ଅନ୍ୟେ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ମଣିଷ ଧର୍ମ ଉପଭୋଗ କରେ, ସବୁ କିଛି ଭଲରେ ଭରିଆ ।
ପୁଣ୍ଯଂ ଚୈଵ ଅନେନାପି ଅନେନ ଫଲମଶ୍ନୁତେ । କ୍ରିଯମାଣଂ ପୁନଃ ପୁଣ୍ଯମନ୍ଯେନ ପରିଭୁଜ୍ଯତେ
ଏହିପରି ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଏବଂ ତାହାର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରାଯାଏ; କିନ୍ତୁ କରାଯାଇଥିବା ପୁଣ୍ୟ ପୁଣି ଅନ୍ୟେ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି ।
ତତ୍ସର୍ଵଂ ହି ସୁଖଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯତ୍ତଥା ଯସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍ । ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରୋଦିତଂ ଚୈଵ କୃତଂ ସର୍ଵତ୍ର ନାନ୍ଯଥା
ଯାହା ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ, ସେଇ ସମସ୍ତ ସୁଖ ବୋଲାଯାଇଛି; ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯାହା ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି, ସେଇ ସବୁଠାରେ କରାଯାଏ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ ।
ଯେନ କାଯେନ କୁର୍ଵଂତି ତେନ ଦୁଃଖଂ ସହନ୍ତି ତେ । ପରତ୍ର ତେନ ଭୁଂଜଂତି ଅନେନାପି ତଥୈଵ ଚ
ଯେହି ଦେହରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେହି ଦେହରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତି; ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଏହି ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହୁଏ।
ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ଭଵାନ୍ସମଵଲୋକଯେତ୍ । ଯଥା ଚୌରା ମହାପାପାଃ ସ୍ଵକାଯେନ ସହଂତି ତେ
ଏହା ଜାଣି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ଭଲଭାବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍; ଯେପରି ଚୋର ଓ ମହାପାପୀମାନେ ନିଜ ଦେହରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତି।
ଦୁଃଖେନ ଦାରୁଣଂ ତୀଵ୍ରଂ ତଥା ସୁଖଂ କଥଂ ନହି । ଧର୍ମ ଉଵାଚ- ଯେନ କାଯେନ ପାପାଶ୍ଚ ସଂଚରନ୍ତି ହି ପାତକମ୍
ଯଦି ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଓ ତୀବ୍ର ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ ସେହିପରି ସୁଖ କାହିଁକି ଅନୁଭବ କରନ୍ତିନାହିଁ? ଧର୍ମ କହିଲେ—ଯେହି ଦେହରେ ପାପୀମାନେ ପାପ କରନ୍ତି—
ତେନ ପୀଡାଂ ସହଂତ୍ଯେଵ ପାତକସ୍ଯ ହି ତତ୍ଫଲମ୍ । ଦଂଡମେକଂ ପରଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ପଂଡିତୈଃ
ସେହି ଦେହରେ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗନ୍ତି; ଏହା ପାପର ଫଳ। ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏକମାତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଣ୍ଡକୁ ମାନନ୍ତି।