ଧର୍ମଂ ପ୍ରତି ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ଚୁକ୍ରୋଧ ମୁନିପୁଂଗଵଃ । କ୍ରୁଦ୍ଧେ ସତି ମହାଭାଗ ତସ୍ମିନ୍ମୁନିଵରେ ତଦା
ଧର୍ମ ପ୍ରତି ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ସେଇ ସମୟରେ, ମହାଭାଗ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ଗୁସ୍ସା କଲେ।
ଅଥ ଧର୍ମଃ ସମାଯାତଃ ସ୍ଵରୂପେଣ ଚ ଵୈ ତଦା । ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯାଦିଭିର୍ଯୁକ୍ତସ୍ତପୋଭିଶ୍ଚ ସ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ତାପରେ ଧର୍ମ ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ଏସିଲେ; ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣ, ତପସ୍ୟା ଓ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ।
ସତ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପେଣ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ତଥୈଵ ଚ । ତପସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଜଵର୍ଯୋସ୍ତି ଦମଃ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ସତ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ଏହିପରି ନିଷ୍କଳଙ୍କତା ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଏବଂ ଜଣେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି ଆତ୍ମ-ନିୟମ।
ନିଯମସ୍ତୁ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଦାନମେଵ ତଥୈଵ ଚ । ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରିସ୍ଵରୂପେଣ ହ୍ଯାତ୍ରେଯଂ ହି ସମାଗତାଃ
ଅନୁଶାସନ ହେଉଛି ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ରୂପରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ଏବଂ ଦାନ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ରୂପରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ହେ ଆତ୍ରେୟ।
କ୍ଷମା ଶାଂତିସ୍ତଥା ଲଜ୍ଜା ଚାହିଂସା ଚ ହ୍ଯକଲ୍ପନା । ଏତାଃ ସର୍ଵାଃ ସମାଯାତାଃ ସ୍ତ୍ରୀରୂପାସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଶାନ୍ତି, ଲଜ୍ଜା, ଅହିଂସା ଏବଂ ଚତୁର୍ତ୍ଥ ହେଉଛି କୌଶଳ ହୀନତା—ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁଣ ନାରୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ।
ବୁଦ୍ଧିଃ ପ୍ରଜ୍ଞା ଦଯା ଶ୍ରଦ୍ଧା ମେଧା ସତ୍କୃତି ଶାଂତଯଃ । ପଂଚଯଜ୍ଞାସ୍ତଥା ପୁଣ୍ଯାଃ ସାଂଗା ଵେଦାସ୍ତୁ ତେ ତଦା
ବୁଦ୍ଧି, ପ୍ରଜ୍ଞା, ଦୟା, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ମେଧା, ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ, ଶାନ୍ତି, ପଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଭରିତ ବେଦ ଏଠାରେ ବିଦ୍ୟମାନ।
ସ୍ଵସ୍ଵରୂପଧରାଶ୍ଚୈଵ ତେ ସର୍ଵେ ସିଦ୍ଧିମାଗତାଃ । ଅଗ୍ନ୍ଯାଧାନାଦଯଃ ପୁଣ୍ଯା ଅଶ୍ଵମେଧାଦଯସ୍ତଥା
ଏହି ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଆଧାନ ଆଦି ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଅଶ୍ୱମେଧ ଆଦି ମହାଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛି।
ରୂପଲାଵଣ୍ଯସଂଯୁକ୍ତାଃ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତାଃ । ଦିଵ୍ଯମାଲ୍ଯାଂବରଧରା ଦିଵ୍ଯଗଂଧାନୁଲେପନାଃ
ସମସ୍ତେ ରୂପ ଓ ଲାବଣ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଲେପନ କରିଛନ୍ତି।
କିରୀଟକୁଂଡଲୋପେତା ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତାଃ । ଦୀପ୍ତିମଂତଃ ସୁରୂପାସ୍ତେ ତେଜୋଜ୍ଵାଲାଭିରାଵୃତାଃ
ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ ଓ କାନରେ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ସୁନ୍ଦର, ସେମାନେ ଦୀପ୍ତିରେ ଆବୃତ।
ଏଵଂ ଧର୍ମଃ ସମାଯାତଃ ପରିଵାରସମନ୍ଵିତଃ । ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ଦୁର୍ଵାସାଃ କ୍ରୋଧନଃ କାଲଵତ୍ତଥା
ଏଭଳି ଭାବେ ଧର୍ମ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପରିବାର ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି କ୍ରୋଧୀ ଏବଂ କାଳ ସମାନ ଦୁର୍ବାସା ଅବସ୍ଥିତ।
ଧର୍ମ ଉଵାଚ- କସ୍ମାତ୍କୋପଃ କୃତୋ ଵିପ୍ର ଭଵାଂସ୍ତପସ୍ସମନ୍ଵିତଃ । କ୍ରୋଧୋ ହି ନାଶଯେଚ୍ଛ୍ରେଯସ୍ତପ ଏଵ ନ ସଂଶଯଃ
ଧର୍ମ କହିଲେ—ହେ ତପସ୍ଵୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ କାହିଁକି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ? କ୍ରୋଧ ଏବଂ ତପସ୍ୟା—ଏହି ଦୁଇଁଟି ଶ୍ରେୟସ୍ କୁ ନାଶ କରେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ସର୍ଵନାଶକରସ୍ତସ୍ମାତ୍କ୍ରୋଧଂ ତତ୍ର ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । ସ୍ଵସ୍ଥୋ ଭଵ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉତ୍କୃଷ୍ଟଂ ତପସଃ ଫଲମ୍
କ୍ରୋଧ ସମସ୍ତ ନାଶ କରେ, ତେଣୁ ଏଠାରେ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ। ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ, ଆପଣ ଶାନ୍ତ ରୁହନ୍ତୁ, ତପସ୍ୟାର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଫଳ ଏହି ଭାବରେ ମିଳେ।
ଦୁର୍ଵାସା ଉଵାଚ- ଭଵାନ୍କୋ ହି ସମାଯାତ ଏତୈର୍ଦ୍ଵିଜଵରୈଃ ସହ । ସପ୍ତ ନାର୍ଯଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠଂତି ସୁରୂପାଃ ସମଲଂକୃତାଃ
ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ—ଆପଣ କିଏ, ଯେଉଁଠି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସହିତ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି? ସାତିଜଣ ସୁନ୍ଦର ଓ ଶୋଭିତ ନାରୀ ଏଠାରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇଛନ୍ତି।
କଥଯସ୍ଵ ମମାଗ୍ରେ ତ୍ଵଂ ଵିସ୍ତରେଣ ମହାମତେ । ଧର୍ମ ଉଵାଚ- ଅଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପେଣ ସର୍ଵତେଜଃ ସମନ୍ଵିତଃ
ଦୟାକରି ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ସବୁବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ କଥା କହନ୍ତୁ, ହେ ମହାମତି। ଧର୍ମ କହିଲେ—ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପରେ ସମସ୍ତ ତେଜ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଦଂଡହସ୍ତଃ ସୁପ୍ରସନ୍ନଃ କମଂଡଲୁଧରସ୍ତଥା । ତଵାଗ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯୋଯଂ ସୋଯଂ ପଶ୍ଯ ସମାଗତଃ
ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା, ଶାନ୍ତ ମୁଖ ଓ କମଣ୍ଡଳୁ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇଛି—ଦେଖନ୍ତୁ, ସେ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି।
ଅନ୍ଯଂ ପଶ୍ଯସ୍ଵ ଵୈ ତ୍ଵଂ ଚ ଦୀପ୍ତିମଂତଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । କପିଲଂ ପିଂଗଲାକ୍ଷଂ ଚ ସତ୍ଯମେନଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତୁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ—ତେଜସ୍ୱୀ, କପିଳ ଓ ପିଙ୍ଗଳ ଚକ୍ଷୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି—ଏହିଜଣ ସତ୍ୟ।
ତାଦୃଶଂ ପଶ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମନ୍ଵୈଶ୍ଵଦେଵସମପ୍ରଭମ୍ । ଯତ୍ତପୋ ହି ତ୍ଵଯା ଵିପ୍ର ସର୍ଵଦେଵସମାଶ୍ରିତମ୍
ଏଭଳି ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା, ବୈଶ୍ୱଦେବ ଯଜ୍ଞ ପରି ତେଜମୟ ଏହିଜଣଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତୁ। ଆପଣ ଯେଉଁ ତପସ୍ୟା କରିଛନ୍ତି, ସେଠି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଅଛି।
ଏତଂ ପଶ୍ଯ ମହାଭାଗ ତଵ ପାର୍ଶ୍ଵସମାଗତମ୍ । ପ୍ରସନ୍ନଵାଗ୍ଦୀପ୍ତିଯୁକ୍ତଃ ସର୍ଵଜୀଵଦଯାପରଃ
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ଯିଏ ଆସିଛନ୍ତି, ସେଠି ମୃଦୁ ଓ ଶୁଭ ବାକ୍ ଏବଂ ତେଜ ଯୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦୟାଶୀଳ।
ଦମ ଏଵ ତଥାଯଂ ତେ ଯଃ ପୋଷଯତି ସର୍ଵଦା । ଜଟିଲଃ କର୍କଶଃ ପିଂଗୋ ହ୍ଯତିତୀଵ୍ରୋ ମହାପ୍ରଭୁଃ
ଏହିଜଣ ହେଉଛନ୍ତି ଦମ, ଯିଏ ସଦା ଆପଣଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି; ଜଟାଧାରୀ, କଠୋର, ପିଙ୍ଗଳ ଓ ଅତି ତୀବ୍ର, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ନାଶକୋ ହି ସ ପାପାନାଂ ଖଡ୍ଗହସ୍ତୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଅଭିଶାଂତୋ ମହାପୁଣ୍ଯୋ ନିତ୍ଯକ୍ରିଯାସମନ୍ଵିତଃ
ଏହିଜଣ ପାପର ନାଶକ, ତଳୱାର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ। ସେ ଅତି ଶାନ୍ତ, ମହାପୁଣ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ସଦା ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ।
ନିଯମସ୍ତୁ ସମାଯାତସ୍ତଵ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଅନିର୍ମୁକ୍ତୋ ମହାଦୀପ୍ତଃ ଶୁଦ୍ଧସ୍ଫଟିକସନ୍ନିଭଃ
ନିୟମ ତୁମ ପାଖରେ ଆସିଛି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ସେ ଅଟୁଟ, ବହୁତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଶୁଧ୍ଧ ସ୍ଫଟିକ ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ପଯଃକମଂଡଲୁକରୋ ଦଂତକାଷ୍ଠଧରୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ଶୌଚ ଏଷ ସମାଯାତୋ ଭଵତଃ ସନ୍ନିଧାଵିହ
ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜଳଭରା କମଣ୍ଡଳୁ ଏବଂ ଦାନ୍ତମଞ୍ଜନ ବହନ କରୁଛନ୍ତି; ଏହିଁ ହେଉଛନ୍ତି ଶୌଚ, ଯିଏ ଏଠାରେ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଆସିଛନ୍ତି।
ଅତିସାଧ୍ଵୀ ମହାଭାଗା ସତ୍ଯଭୂଷଣଭୂଷିତା । ସର୍ଵଭୂଷଣଶୋଭାଂଗୀ ଶୁଶ୍ରୂଷେଯଂ ସମାଗତା
ଏହି ଶୁଶ୍ରୂଷା ଅତି ନୀତିମତୀ, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟବତୀ ଏବଂ ସତ୍ୟର ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ; ସମସ୍ତ ଭୂଷଣର ରୂପରେ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି, ସେ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି।
ଅତିଧୀରା ପ୍ରସନ୍ନାଂଗୀ ଗୌରୀ ପ୍ରହସିତାନନା । ପଦ୍ମହସ୍ତା ଇଯଂ ଧାତ୍ରୀ ପଦ୍ମନେତ୍ରା ସୁପଦ୍ମିନୀ
ଏହି ଧାତ୍ରୀ ଅତି ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ଶାନ୍ତ ଦେହ ଓ ହସୁଥିବା ମୁହଁ ଥିବା ଗୋରା ରୂପରେ; ପଦ୍ମ ହସ୍ତ ଓ ପଦ୍ମ ନୟନ ଥିବା, ସେ ଅତି ଶୁଭ୍ର ପଦ୍ମପ୍ରଭା ନାରୀ।
ଦିଵ୍ଯୈରାଭରଣୈର୍ଯୁକ୍ତା କ୍ଷମା ପ୍ରାପ୍ତା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଅତିଶାଂତା ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠା ବହୁମଂଗଲସଂଯୁତା
ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, କ୍ଷମା ଆସିଛି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ସେ ବହୁତ ଶାନ୍ତ, ଦୃଢ଼ ଏବଂ ଅନେକ ମଙ୍ଗଳ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ।
ଦିଵ୍ଯରତ୍ନକୃତା ଶୋଭା ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତା । ତଵ ଶାଂତିର୍ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଜ୍ଞାନରୂପା ସମାଗତା
ଦିବ୍ୟ ମଣିର ଆଭାରେ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ; ତୁମ ଶାନ୍ତି, ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ଜ୍ଞାନର ରୂପରେ ଏଠାରେ ଆସିଛି।
ପରୋପକାରକରଣା ବହୁସତ୍ଯସମାକୁଲା । ମିତଭାଷା ସଦୈଵାସୌ ଅକଲ୍ପା ତେ ସମାଗତା
ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉପକାର କରିବାରେ ଲାଗିଥିବା, ବହୁତ ସତ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ସଦା ସଂଯମିତ ଭାଷା କହୁଥିବା, ଏହି ଅକଳ୍ପା ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି।
ପ୍ରସନ୍ନା ସା କ୍ଷମାଯୁକ୍ତା ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତା । ପଦ୍ମାସନା ସୁରୂପା ସା ଶ୍ଯାମଵର୍ଣା ଯଶସ୍ଵିନୀ
ସେ ଶାନ୍ତ, କ୍ଷମାରେ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ; ପଦ୍ମ ଉପରେ ବସିଥିବା, ଶୁଭ୍ର ରୂପରେ, ଶ୍ୟାମ ଚର୍ମ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଅହିଂସେଯଂ ମହାଭାଗା ଭଵଂତଂ ତୁ ସମାଗତା । ତପ୍ତକାଂଚନଵର୍ଣାଂଗୀ ରକ୍ତାଂବରଵିଲାସିନୀ
ଏହି ଅହିଂସା, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି; ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ତପ୍ତ ସୁନା ପରି ରଙ୍ଗିନ, ଲାଲ କପଡ଼ା ପିନ୍ଧି ଖୁସି ହେଉଛନ୍ତି।
ସୁପ୍ରସନ୍ନା ସୁମଂତ୍ରା ଚ ଯତ୍ର ତତ୍ର ନ ପଶ୍ଯତି । ଜ୍ଞାନଭାଵସମାକ୍ରାଂତା ପୁଣ୍ଯହସ୍ତା ତପସ୍ଵିନୀ
ଅତି ଶାନ୍ତ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି; ଜ୍ଞାନର ଭାବରେ ଏକାଗ୍ର, ଶୁଭ ହସ୍ତ ଏବଂ ତପସ୍ଵିନୀ।