ଏଵଂ ନ୍ଯାସଂ ସମୁଦ୍ଧର୍ତୁଃ ପୁତ୍ରାଃ କାଂତ ଭଵଂତି ଵୈ । ସଂସାରେ ଦୁଃଖବହୁଲା ଦୃଶ୍ଯଂତେ ଯତ୍ରତତ୍ର ଚ
ଏଭଳି ଭାଣ୍ଡାର ନେଇଯିବା ପୁଅମାନେ, ପ୍ରିୟେ, ସମସ୍ତ ସଂସାରରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେଠାରେ ଦୁଃଖ ଅଧିକ।
ଋଣସଂବଂଧିନଃ ପୁତ୍ରାନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଵାଗ୍ରତଃ
ଏବେ ମୁଁ ତୁମେ ସାମ୍ନାରେ ଋଣ ସଂପୃକ୍ତ ପୁଅମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି।
ସୁମନୋଵାଚ- ଋଣସଂବଂଧିନଂ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଵାଗ୍ରତଃ । ଋଣଂ ଯସ୍ଯ ଗୃହୀତ୍ଵା ଯଃ ପ୍ରଯାତି ମରଣଂ କିଲ
ସୁମନ କହିଲେ— ମୁଁ ତୁମେ ସାମ୍ନାରେ ଋଣ ସଂପୃକ୍ତ ପୁଅ ବିଷୟରେ କହିବି—ଯିଏ ଋଣ ନେଇ ମୃତ୍ୟୁ ପାଏ।
ଅର୍ଥଦାତା ସୁତୋ ଭୂତ୍ଵା ଭ୍ରାତା ଚାଥ ପିତା ପ୍ରିଯା । ମିତ୍ରରୂପେଣ ଵର୍ତ୍ତେତ ଅତିଦୁଷ୍ଟଃ ସଦୈଵ ସଃ
ପୁଅ, ଭାଇ, ପ୍ରିୟ ପିତା କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁ ଭାବରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସବୁବେଳେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରେ।
ଗୁଣଂ ନୈଵ ପ୍ରପଶ୍ଯେତ ସ କ୍ରୂରୋ ନିଷ୍ଠୁରାକୃତିଃ । ଜଲ୍ପତେ ନିଷ୍ଠୁରଂ ଵାକ୍ଯଂ ସଦୈଵ ସ୍ଵଜନେଷୁ ଚ
ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣ ଦେଖେନାହିଁ; କଠୋର ଏବଂ ଦୟାହୀନ ଦେଖାଯାଏ, ସବୁବେଳେ ନିଜ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କଠୋର କଥା କହେ।
ମିଷ୍ଟଂମିଷ୍ଟଂ ସମଶ୍ନାତି ଭୋଗାନ୍ଭୁଂଜତି ନିତ୍ଯଶଃ । ଦ୍ଯୂତକର୍ମରତୋ ନିତ୍ଯଂ ଚୌରକର୍ମଣି ସସ୍ପୃହଃ
ମିଠା ଓ ଅମିଠା ଦୁହିଁ ଖାଏ, ସବୁବେଳେ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେ, ଯୁଆ ଖେଳିବାରେ ଲାଗିଥାଏ, ଚୋରି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
ଗୃହଦ୍ରଵ୍ଯଂ ବଲାଦ୍ଭୁଂକ୍ତେ ଵାର୍ଯମାଣଃ ସ କୁପ୍ଯତି । ପିତରଂ ମାତରଂ ଚୈଵ କୁତ୍ସତେ ଚ ଦିନେଦିନେ
ଘରର ଧନ ଜୋରକରି ଖାଏ, ରୋକିଲେ ରୁଷିଯାଏ; ପ୍ରତିଦିନ ତାଙ୍କ ପିତା ଓ ମାଆକୁ ଅପମାନ କରେ।
ଦ୍ରାଵକସ୍ତ୍ରାସକଶ୍ଚୈଵ ବହୁନିଷ୍ଠୁରଜଲ୍ପକଃ । ଏଵଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵାଥ ତଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ସୁଖେନ ପରିତିଷ୍ଠତି
ସେ ଲୁଟେରା, ଭୟ ଦେଇଥିବା ଏବଂ ବହୁତ କଠୋର କଥା କହେ; ଏଭଳି ଧନ ଭୋଗ କରି ସୁଖରେ ରହେ।
ଜାତକର୍ମାଦିଭିର୍ବାଲ୍ଯେ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଗୃହ୍ଣାତି ଦାରୁଣଃ । ପୁନର୍ଵିଵାହସଂବଂଧାନ୍ନାନାଭେଦୈରନେକଧା
ପିଲାବେଳେ ଜନ୍ମ ସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି କଠୋର ଲୋକ ଧନ ନେଇଥାଏ; ପରେ ବିବାହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ପର୍କରେ ଭିନ୍ନତା ଆସି ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଧନ ବଣ୍ଟିଯାଏ।
ଏଵଂ ସଂଜାଯତେ ଦ୍ରଵ୍ଯମେଵମେତଦ୍ଦଦାତ୍ଯପି । ଗୃହକ୍ଷେତ୍ରାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ମମୈଵ ହି ନ ସଂଶଯଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ଧନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏଭଳି ଭାବେ ଏହା ଦିଆଯାଏ; ଘର, ଜମି ଓ ଏହିପରି ସବୁ କିଛି ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ଅଟୁଟ ଅଅଧିକାର, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ପିତରଂ ମାତରଂ ଚୈଵ ହିନସ୍ତ୍ଯେଵ ଦିନେଦିନେ । ସୁଖଂଡୈର୍ମୁଶଲୈଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଘାତୈଃ ସୁଦାରୁଣୈଃ
ସେ ପ୍ରତିଦିନ ତାଙ୍କ ପିତା ଓ ମାଆଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଉଛି; କଠୋର କଥା, ମୁସଳ ଓ ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ଉପାୟରେ ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କରେ।
ମୃତେ ତୁ ତସ୍ମିନ୍ପିତରି ମାତର୍ଯେଵାତିନିଷ୍ଠୁରଃ । ନିଃସ୍ନେହୋ ନିଷ୍ଠୁରଶ୍ଚଶ୍ଚୈଵ ଜାଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ପିତା ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ମାଆଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ହୋଇଯାଏ; ସେ ମମତାହୀନ ଓ ଦୟାଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମାଣି ଦାନାନି ନ କରୋତି କଦୈଵ ସଃ । ଏଵଂଵିଧାଶ୍ଚ ଵୈ ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରଭଵଂତି ମହୀତଲେ
ସେ କେବେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଦାନ କରେନାହିଁ; ଏପରି ପୁଅମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ରିପୁଂ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଵାଗ୍ରେ ଦ୍ଵିଜପୁଂଗଵ । ବାଲ୍ଯେ ଵଯସି ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ରିପୁତ୍ଵେ ଵର୍ତତେ ସଦା
ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ଶତ୍ରୁ ସମାନ ପୁଅ ବିଷୟରେ କହିବି; ପିଲାବେଳେ ବୟସ୍ ହେଲେ ସେ ସଦା ଶତ୍ରୁତା ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରେ।
ପିତରଂ ମାତରଂ ଚୈଵ କ୍ରୀଡମାନୋ ହି ତାଡଯେତ୍ । ତାଡଯିତ୍ଵା ପ୍ରଯାତ୍ଯେଵ ପ୍ରହସ୍ଯୈଵ ପୁନଃପୁନଃ
ଖେଳୁଥିବାବେଳେ ସେ ପିତା ଓ ମାଆଙ୍କୁ ମାଡ଼େ; ମାଡ଼ି ହସିହସି ବାରମ୍ବାର ଚାଲିଯାଏ।
ପୁନରାଯାତି ସଂତ୍ରସ୍ତଃ ପିତରଂ ମାତରଂ ପ୍ରତି । ସକ୍ରୋଧୋ ଵର୍ତତେ ନିତ୍ଯଂ କୁତ୍ସତେ ଚ ପୁନଃପୁନଃ
ପୁଣି ସେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପିତା ଓ ମାଆଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସେ; ସେ ସବୁବେଳେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଓ ପୁନିପୁନି ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରେ।
ଏଵଂ ସଂଵର୍ତତେ ନିତ୍ଯଂ ଵୈରକର୍ମଣି ସର୍ଵଦା । ପିତରଂ ମାରଯିତ୍ଵା ଚ ମାତରଂ ଚ ତତଃ ପୁନଃ
ଏଭଳି ସେ ସବୁବେଳେ ଶତ୍ରୁତା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ରହେ; ପିତା ଓ ମାଆଙ୍କୁ ମାରିଦେଇ ପୁଣି—
ପ୍ରଯାତ୍ଯେଵଂ ସ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ପୂର୍ଵଵୈରାନୁଭାଵତଃ । ଅଥାତଃ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯସ୍ମାଲ୍ଲଭ୍ଯଂ ଭଵେତ୍ପ୍ରିଯମ୍
ଏଭଳି ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ପୂର୍ବ ଶତ୍ରୁତାର ପ୍ରଭାବରୁ ଚାଲିଯାଏ; ଏବେ ମୁଁ କହିବି କିପରି ପ୍ରିୟ ପୁଅ ମିଳିପାରିବ।
ଜାତମାତ୍ରଃ ପ୍ରିଯଂ କୁର୍ଯାଦ୍ବାଲ୍ଯେ ଲାଲନକ୍ରୀଡନୈଃ । ଵଯଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ପ୍ରିଯଂ କୁର୍ଯାନ୍ମାତୃପିତ୍ରୋରନନ୍ତରମ୍
ଜନ୍ମ ହେଉଥିବା ସମୟରୁ ପ୍ରେମରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ, ପିଲାବେଳେ ଲାଡ଼ପ୍ୟାରେ ଓ ଖେଳରେ; ବୟସ୍ ହେଲେ ମାଆ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରେମ ଦେଖାଇବା ଉଚିତ।
ଭକ୍ତ୍ଯା ସଂତୋଷଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ତାଵୁଭୌ ପରିତୋଷଯେତ୍ । ସ୍ନେହେନ ଵଚସା ଚୈଵ ପ୍ରିଯସଂଭାଷଣେନ ଚ
ସେ ସଦା ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ, ସ୍ନେହ, ମିଠା କଥା ଓ ମଧୁର ଆଳୋଚନାରେ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ।
ମୃତେ ଗୁରୌ ସମାଜ୍ଞାଯ ସ୍ନେହେନ ରୁଦତେ ପୁନଃ । ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମାଣି ସର୍ଵାଣି ପିଂଡଦାନାଦିକାଂ କ୍ରିଯାମ୍
ଗୁରୁ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ, ଏହା ବୁଝି ସ୍ନେହରେ ପୁଣି କାନ୍ଦେ; ସେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପିଣ୍ଡ ଦାନ ଇତ୍ୟାଦି କରେ।
କରୋତ୍ଯେଵ ସୁଦୁଃଖାର୍ତସ୍ତେଭ୍ଯୋ ଯାତ୍ରାଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ଋଣତ୍ରଯାନ୍ଵିତଃ ସ୍ନେହାଦ୍ଭୁଂଜାପଯତି ନିତ୍ଯଶଃ
ସେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ କରେ, ତାଙ୍କ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରେ; ତିନି ପ୍ରକାର ଋଣରେ ବନ୍ଧା ଥିବା ସେ ସ୍ନେହରେ ସଦା ତାଙ୍କୁ ଖୁଆଏ।
ଯସ୍ମାଲ୍ଲଭ୍ଯଂ ଭଵେତ୍କାଂତ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ନ ସଂଶଯଃ । ପୁତ୍ରୋ ଭୂତ୍ଵା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଅନେନ ଵିଧିନା କିଲ
ଏହି କାରଣରୁ ପ୍ରିୟ ପୁଅ ମିଳେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏହି ପ୍ରକାର ଉପାୟରେ ସେ ଜ୍ଞାନୀ ପୁଅ ହୁଏ।
ଉଦାସୀନଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଵାଗ୍ରେ ପ୍ରିଯ ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଉଦାସୀନେନ ଭାଵେନ ସଦୈଵ ପରିଵର୍ତତେ
ଏବେ ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଉଦାସୀନ ପୁଅ ବିଷୟରେ କହିବି; ଉଦାସୀନ ଭାବରେ ସେ ସଦା ଏଭଳି ଚାଳିଚାଲେ।
ଦଦାତି ନୈଵ ଗୃହ୍ଣାତି ନ ଚ କୁପ୍ଯତି ତୁଷ୍ଯତି । ନୋ ଵା ଦଦାତି ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ଉଦାସୀନୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ସେ ନ ଦେଉଛି, ନ ନେଉଛି, ନ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୁଏ, ନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ; କିମ୍ବା ତ୍ୟାଗ କରି ଉଦାସୀନ ଭାବରେ ନ ଦେଉଛି, ନ ନେଉଛି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତଵାଗ୍ରେ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ପୁତ୍ରାଣାଂ ଗତିରୀଦୃଶୀ । ଯଥା ପୁତ୍ରସ୍ତଥା ଭାର୍ଯା ପିତା ମାତାଥ ବାଂଧଵାଃ
ପୁଅମାନଙ୍କର ଯେପରି ଗତି, ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୁମକୁ କହିଦେଲି; ପୁଅ ଯେପରି, ସେପରି ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପିତା, ମାଆ ଓ ବାନ୍ଧବମାନେ।
ଭୃତ୍ଯାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ସମାଖ୍ଯାତାଃ ପଶଵସ୍ତୁରଗାସ୍ତଥା । ଗଜା ମହିଷ୍ଯୋ ଦାସାଶ୍ଚ ଋଣସଂବଂଧିନସ୍ତ୍ଵମୀ
ଅନ୍ୟ ଦାସମାନେ, ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ମହିଷ, ଦାସୀମାନେ ଏବଂ ଋଣରେ ଜଡିଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଗୃହୀତଂ ନ ଋଣଂ ତେନ ଆଵାଭ୍ଯାଂ ତୁ ନ କସ୍ଯଚିତ୍ । ନ୍ଯାସମେଵଂ ନ କସ୍ଯାପି କୃତଂ ଵୈ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି
ଆମେ ଦୁଇଜଣ କାହାର ସହିତ କୌଣସି ଋଣ ନେଇନାହିଁ, ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ କାହାରୁ କୌଣସି ଜିନିଷ ରଖିନାହିଁ।
ଧାରଯାଵୋ ନ କସ୍ଯାପି ଋଣଂ କାଂତ ଶୃଣୁଷ୍ଵହି । ନ ଵୈରମସ୍ତି କେନାପି ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି ଵୈ କୃତମ୍
ମୋର ପ୍ରିୟେ, ଆମେ କାହାର ଋଣ ଧରିନାହିଁ, ଏହି କଥା ଶୁଣ। ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ କାହା ସହିତ ଆମର କୌଣସି ଦ୍ୱେଷ ନଥିଲା।
ଆଵାଭ୍ଯାଂ ହି ନ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ନ ତ୍ଯକ୍ତଂ ହି ତଥାପତେ । ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶମଂ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଯଜ ଚିଂତାମନର୍ଥକୀମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ କାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିନାହିଁ, କାହା ଆମକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିନାହିଁ। ଏହା ଜାଣି ଶାନ୍ତି ଧର, ଅନାବଶ୍ୟକ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼।