ଗୁଣଵାନ୍ରୂପଵାଂଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତଃ । ଭକ୍ତିଂ ତୁ ଦର୍ଶଯଂସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଭୂତ୍ଵା ଦିନେଦିନେ
ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଓ ରୂପରେ ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା ସେ ପୁଅ ପ୍ରତିଦିନ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଦେଖାଏ, ସେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ପ୍ରିଯଵାଙ୍ମଧୁରୋ ରୋଗୀ ବହୁସ୍ନେହଂ ଵିଦର୍ଶଯନ୍ । ସ୍ଵୀଯଂ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ସମୁଦ୍ଗୃହ୍ଯ ପ୍ରୀତିମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ଚୋତ୍ତମାମ୍
ମିଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରିୟ କଥା କହି, ରୋଗୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ସ୍ନେହ ଦେଖାଏ, ନିଜ ଧନ ନେଇ ଉତ୍ତମ ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ।
ଯଥା ଯେନ ପ୍ରଦତ୍ତଂ ସ୍ଯାନ୍ନ୍ଯାସସ୍ଯ ହରଣାତ୍ପୁରା । ଦୁଃଖମେଵ ମହାଭାଗ ଦାରୁଣଂ ପ୍ରାଣନାଶନମ୍
ଯେଉଁଠାରୁ ଯେଉଁଠାରେ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଏହି ଭାଣ୍ଡାର ନଷ୍ଟ କରାଯିବାରୁ ମାତ୍ର ଦୁଃଖ, ଭୟଙ୍କର ଓ ପ୍ରାଣ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା ଦୁଃଖ ମିଳେ।
ତାଦୃଶଂ ତସ୍ଯ ସୌହୃଦ୍ଯାତ୍ପୁତ୍ରୋ ଭୂତ୍ଵା ମହାଗୁଣୈଃ । ଅଲ୍ପାଯୁଷସ୍ତଥା ଭୂତ୍ଵା ମରଣଂ ଚୋପଗଚ୍ଛତି
ଏଭଳି ସ୍ନେହରେ, ମହାଗୁଣ ଥିବା ପୁଅ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇ, କ୍ଷୁଦ୍ର ଆୟୁ ଥିବା ହେଉଛି ଏବଂ ପରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ।
ଦୁଃଖଂ ଦତ୍ଵା ପ୍ରଯାତ୍ଯେଵଂ ଭୂତ୍ଵାଭୂତ୍ଵା ପୁନଃପୁନଃ । ଯଦା ହା ପୁତ୍ରପୁତ୍ରେତି ପ୍ରଲାପଂ ହି କରୋତି ସଃ
ଦୁଃଖ ଦେଇ ସେ ଯାଏ, ଏଭଳି ପୁନିପୁନି ଜନ୍ମ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ; ଯେତେବେଳେ ସେ 'ହା ମୋ ପୁଅ, ମୋ ପୁଅ' ବୋଲି କ୍ରନ୍ଦନ କରେ।
ତଦା ହାସ୍ଯଂ କରୋତ୍ଯେଵ କସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ହି କଃ ପିତା । ଅନେନାପହୃତଂ ନ୍ଯାସଂ ମଦୀଯସ୍ଯୋପକାରଣମ୍
ତେବେ ସେ ହସି କହେ, 'କାହାର ପୁଅ, କିଏ ପିତା? ଏହିଏ ମୋ ପାଇଁ ରଖାଯାଇଥିବା ଭାଣ୍ଡାର ନେଇଯାଇଛି।'
ଦ୍ରଵ୍ଯାପହରଣେନାପି ନ ମେ ପ୍ରାଣା ଗତାଃ କିଲ । ଦୁଃଖେନ ମହତା ଚୈଵ ଅସହ୍ଯେନ ଚ ଵୈ ପୁରା
ମୋ ଧନ ନେଇଯିବାରେ ମୋ ପ୍ରାଣ ଯାଇନଥିଲା; କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବରୁ ମହା ଦୁଃଖ ଓ ଅସହ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ମିଳିଥିଲା।
ତଥା ଦୁଃଖଂ ପ୍ରଦତ୍ଵାହଂ ଦ୍ରଵ୍ଯମୁଦ୍ଗୃହ୍ଯ ଚୋତ୍ତମମ୍ । ଗଂତାସ୍ମି ସୁଭୃଶଂ ଚାଦ୍ଯ କସ୍ଯାହଂ ସୁତ ଈଦୃଶଃ
ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଦେଇ, ଉତ୍ତମ ଧନ ନେଇ, ଆଜି ମୁଁ ଦ୍ରୁତ ଯିବି; ମୁଁ କାହାର ପୁଅ ଏଭଳି ହୋଇଛି?
ନ ଚୈଷ ମେ ପିତା ପୁତ୍ରଃ ପୂର୍ଵମେଵ ନ କସ୍ଯଚିତ୍ । ପିଶାଚତ୍ଵଂ ମଯା ଦତ୍ତମସ୍ଯୈଵେତି ଦୁରାତ୍ମନଃ
ଏହା ମୋର ପିତା ନୁହେଁ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ପୁଅ ନୁହେଁ, ଆଉ କାହାରି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ମୁଁ ଏହାକୁ ପିଶାଚ ଭାବ ଦେଇଛି, ଏହି ଦୁଷ୍ଟର ସ୍ୱଭାବ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯାତ୍ଯେଵଂ ତଂ ପ୍ରହସ୍ଯ ପୁନଃପୁନଃ । ପ୍ରଯାତ୍ଯନେନ ମାର୍ଗେଣ ଦୁଃଖଂ ଦତ୍ଵା ସୁଦାରୁଣମ୍
ଏଭଳି କହି, ସେ ପୁନିପୁନି ହସି ଯାଏ; ସେ ଏହି ପଥରେ ଯାଇ, ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦେଇ ଯାଏ।
ଏଵଂ ନ୍ଯାସଂ ସମୁଦ୍ଧର୍ତୁଃ ପୁତ୍ରାଃ କାଂତ ଭଵଂତି ଵୈ । ସଂସାରେ ଦୁଃଖବହୁଲା ଦୃଶ୍ଯଂତେ ଯତ୍ରତତ୍ର ଚ
ଏଭଳି ଭାଣ୍ଡାର ନେଇଯିବା ପୁଅମାନେ, ପ୍ରିୟେ, ସମସ୍ତ ସଂସାରରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେଠାରେ ଦୁଃଖ ଅଧିକ।
ଋଣସଂବଂଧିନଃ ପୁତ୍ରାନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଵାଗ୍ରତଃ
ଏବେ ମୁଁ ତୁମେ ସାମ୍ନାରେ ଋଣ ସଂପୃକ୍ତ ପୁଅମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି।
ସୁମନୋଵାଚ- ଋଣସଂବଂଧିନଂ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଵାଗ୍ରତଃ । ଋଣଂ ଯସ୍ଯ ଗୃହୀତ୍ଵା ଯଃ ପ୍ରଯାତି ମରଣଂ କିଲ
ସୁମନ କହିଲେ— ମୁଁ ତୁମେ ସାମ୍ନାରେ ଋଣ ସଂପୃକ୍ତ ପୁଅ ବିଷୟରେ କହିବି—ଯିଏ ଋଣ ନେଇ ମୃତ୍ୟୁ ପାଏ।
ଅର୍ଥଦାତା ସୁତୋ ଭୂତ୍ଵା ଭ୍ରାତା ଚାଥ ପିତା ପ୍ରିଯା । ମିତ୍ରରୂପେଣ ଵର୍ତ୍ତେତ ଅତିଦୁଷ୍ଟଃ ସଦୈଵ ସଃ
ପୁଅ, ଭାଇ, ପ୍ରିୟ ପିତା କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁ ଭାବରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସବୁବେଳେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରେ।
ଗୁଣଂ ନୈଵ ପ୍ରପଶ୍ଯେତ ସ କ୍ରୂରୋ ନିଷ୍ଠୁରାକୃତିଃ । ଜଲ୍ପତେ ନିଷ୍ଠୁରଂ ଵାକ୍ଯଂ ସଦୈଵ ସ୍ଵଜନେଷୁ ଚ
ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣ ଦେଖେନାହିଁ; କଠୋର ଏବଂ ଦୟାହୀନ ଦେଖାଯାଏ, ସବୁବେଳେ ନିଜ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କଠୋର କଥା କହେ।
ମିଷ୍ଟଂମିଷ୍ଟଂ ସମଶ୍ନାତି ଭୋଗାନ୍ଭୁଂଜତି ନିତ୍ଯଶଃ । ଦ୍ଯୂତକର୍ମରତୋ ନିତ୍ଯଂ ଚୌରକର୍ମଣି ସସ୍ପୃହଃ
ମିଠା ଓ ଅମିଠା ଦୁହିଁ ଖାଏ, ସବୁବେଳେ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେ, ଯୁଆ ଖେଳିବାରେ ଲାଗିଥାଏ, ଚୋରି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
ଗୃହଦ୍ରଵ୍ଯଂ ବଲାଦ୍ଭୁଂକ୍ତେ ଵାର୍ଯମାଣଃ ସ କୁପ୍ଯତି । ପିତରଂ ମାତରଂ ଚୈଵ କୁତ୍ସତେ ଚ ଦିନେଦିନେ
ଘରର ଧନ ଜୋରକରି ଖାଏ, ରୋକିଲେ ରୁଷିଯାଏ; ପ୍ରତିଦିନ ତାଙ୍କ ପିତା ଓ ମାଆକୁ ଅପମାନ କରେ।
ଦ୍ରାଵକସ୍ତ୍ରାସକଶ୍ଚୈଵ ବହୁନିଷ୍ଠୁରଜଲ୍ପକଃ । ଏଵଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵାଥ ତଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ସୁଖେନ ପରିତିଷ୍ଠତି
ସେ ଲୁଟେରା, ଭୟ ଦେଇଥିବା ଏବଂ ବହୁତ କଠୋର କଥା କହେ; ଏଭଳି ଧନ ଭୋଗ କରି ସୁଖରେ ରହେ।
ଜାତକର୍ମାଦିଭିର୍ବାଲ୍ଯେ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଗୃହ୍ଣାତି ଦାରୁଣଃ । ପୁନର୍ଵିଵାହସଂବଂଧାନ୍ନାନାଭେଦୈରନେକଧା
ପିଲାବେଳେ ଜନ୍ମ ସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି କଠୋର ଲୋକ ଧନ ନେଇଥାଏ; ପରେ ବିବାହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ପର୍କରେ ଭିନ୍ନତା ଆସି ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଧନ ବଣ୍ଟିଯାଏ।
ଏଵଂ ସଂଜାଯତେ ଦ୍ରଵ୍ଯମେଵମେତଦ୍ଦଦାତ୍ଯପି । ଗୃହକ୍ଷେତ୍ରାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ମମୈଵ ହି ନ ସଂଶଯଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ଧନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏଭଳି ଭାବେ ଏହା ଦିଆଯାଏ; ଘର, ଜମି ଓ ଏହିପରି ସବୁ କିଛି ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ଅଟୁଟ ଅଅଧିକାର, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ପିତରଂ ମାତରଂ ଚୈଵ ହିନସ୍ତ୍ଯେଵ ଦିନେଦିନେ । ସୁଖଂଡୈର୍ମୁଶଲୈଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଘାତୈଃ ସୁଦାରୁଣୈଃ
ସେ ପ୍ରତିଦିନ ତାଙ୍କ ପିତା ଓ ମାଆଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଉଛି; କଠୋର କଥା, ମୁସଳ ଓ ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ଉପାୟରେ ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କରେ।
ମୃତେ ତୁ ତସ୍ମିନ୍ପିତରି ମାତର୍ଯେଵାତିନିଷ୍ଠୁରଃ । ନିଃସ୍ନେହୋ ନିଷ୍ଠୁରଶ୍ଚଶ୍ଚୈଵ ଜାଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ପିତା ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ମାଆଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ହୋଇଯାଏ; ସେ ମମତାହୀନ ଓ ଦୟାଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମାଣି ଦାନାନି ନ କରୋତି କଦୈଵ ସଃ । ଏଵଂଵିଧାଶ୍ଚ ଵୈ ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରଭଵଂତି ମହୀତଲେ
ସେ କେବେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଦାନ କରେନାହିଁ; ଏପରି ପୁଅମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ରିପୁଂ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଵାଗ୍ରେ ଦ୍ଵିଜପୁଂଗଵ । ବାଲ୍ଯେ ଵଯସି ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ରିପୁତ୍ଵେ ଵର୍ତତେ ସଦା
ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ଶତ୍ରୁ ସମାନ ପୁଅ ବିଷୟରେ କହିବି; ପିଲାବେଳେ ବୟସ୍ ହେଲେ ସେ ସଦା ଶତ୍ରୁତା ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରେ।
ପିତରଂ ମାତରଂ ଚୈଵ କ୍ରୀଡମାନୋ ହି ତାଡଯେତ୍ । ତାଡଯିତ୍ଵା ପ୍ରଯାତ୍ଯେଵ ପ୍ରହସ୍ଯୈଵ ପୁନଃପୁନଃ
ଖେଳୁଥିବାବେଳେ ସେ ପିତା ଓ ମାଆଙ୍କୁ ମାଡ଼େ; ମାଡ଼ି ହସିହସି ବାରମ୍ବାର ଚାଲିଯାଏ।
ପୁନରାଯାତି ସଂତ୍ରସ୍ତଃ ପିତରଂ ମାତରଂ ପ୍ରତି । ସକ୍ରୋଧୋ ଵର୍ତତେ ନିତ୍ଯଂ କୁତ୍ସତେ ଚ ପୁନଃପୁନଃ
ପୁଣି ସେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପିତା ଓ ମାଆଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସେ; ସେ ସବୁବେଳେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଓ ପୁନିପୁନି ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରେ।
ଏଵଂ ସଂଵର୍ତତେ ନିତ୍ଯଂ ଵୈରକର୍ମଣି ସର୍ଵଦା । ପିତରଂ ମାରଯିତ୍ଵା ଚ ମାତରଂ ଚ ତତଃ ପୁନଃ
ଏଭଳି ସେ ସବୁବେଳେ ଶତ୍ରୁତା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ରହେ; ପିତା ଓ ମାଆଙ୍କୁ ମାରିଦେଇ ପୁଣି—
ପ୍ରଯାତ୍ଯେଵଂ ସ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ପୂର୍ଵଵୈରାନୁଭାଵତଃ । ଅଥାତଃ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯସ୍ମାଲ୍ଲଭ୍ଯଂ ଭଵେତ୍ପ୍ରିଯମ୍
ଏଭଳି ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ପୂର୍ବ ଶତ୍ରୁତାର ପ୍ରଭାବରୁ ଚାଲିଯାଏ; ଏବେ ମୁଁ କହିବି କିପରି ପ୍ରିୟ ପୁଅ ମିଳିପାରିବ।
ଜାତମାତ୍ରଃ ପ୍ରିଯଂ କୁର୍ଯାଦ୍ବାଲ୍ଯେ ଲାଲନକ୍ରୀଡନୈଃ । ଵଯଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ପ୍ରିଯଂ କୁର୍ଯାନ୍ମାତୃପିତ୍ରୋରନନ୍ତରମ୍
ଜନ୍ମ ହେଉଥିବା ସମୟରୁ ପ୍ରେମରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ, ପିଲାବେଳେ ଲାଡ଼ପ୍ୟାରେ ଓ ଖେଳରେ; ବୟସ୍ ହେଲେ ମାଆ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରେମ ଦେଖାଇବା ଉଚିତ।
ଭକ୍ତ୍ଯା ସଂତୋଷଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ତାଵୁଭୌ ପରିତୋଷଯେତ୍ । ସ୍ନେହେନ ଵଚସା ଚୈଵ ପ୍ରିଯସଂଭାଷଣେନ ଚ
ସେ ସଦା ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ, ସ୍ନେହ, ମିଠା କଥା ଓ ମଧୁର ଆଳୋଚନାରେ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ।