ତପୋଧ୍ଯାନସମାଯୁକ୍ତଂ ତାରଣାଯ ହି ତଂ ସୁତାଃ । ପତନାଯ ପାତକଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସର୍ଵଦୈଵ ନ ସଂଶଯଃ
ଯେଉଁ କାମ ତପସ୍ୟା ଓ ଧ୍ୟାନ ସହିତ ହୁଏ, ସେଠାରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ପୁଅମାନେ; ଯାହା ପାପ ଭାବେ କୁହାଯାଏ, ସେଠାରେ ପତନ ନିଶ୍ଚିତ, ଏଥିରେ କେବେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ବଲେନ ପରିଵାରେଣ ଆଭିଜାତ୍ଯେନ ପୁତ୍ରକାଃ । ପୁଣ୍ଯହୀନସ୍ଯ ପୁଂସୋ ଵୈ ତଦ୍ବଲଂ ଵିକଲାଯତେ
ଶକ୍ତି, ପରିବାର ଓ ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୁଅମାନେ, ପୁଣ୍ୟ ନଥିଲେ ସେଇ ଶକ୍ତି କମ୍ ହୋଇଯାଏ।
ଉନ୍ନତା ଗିରିଦୁର୍ଗେଷୁ ଵୃକ୍ଷାଃ ସଂତି ସୁପୁତ୍ରକାଃ । ପତଂତି ଵାତଵେଗେନ ସମୂଲାସ୍ତୁ ଘନାସ୍ତଥା
ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗରେ ଉଚ୍ଚ ଗଛ ଥାଏ, ଭଲ ପୁଅମାନେ; କିନ୍ତୁ ବାୟୁର ଜୋର ଦେଇ, ଗଛ ମୂଳ ସହିତ ଢଳିଯାଏ, ମେଘ ମଧ୍ୟ ଏମିତି।
ସତ୍ଯଧର୍ମଵିହୀନାସ୍ତେ ତଥାଯାଂତି ଯମକ୍ଷଯମ୍ । ସାଧାରଣଃ ପ୍ରାଣିନାଂ ଚ ଧର୍ମ ଏଷ ସୁପୁତ୍ରକାଃ
ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ ରହିତ, ସେମାନେ ଯମଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଏହି ନିୟମ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ସାଧାରଣ, ଭଲ ପୁଅମାନେ।
ଯେନ ସଂତରତେ ଜଂତୁରିହ ଚୈଵ ପରତ୍ର ଚ । ତଦ୍ଯୁଷ୍ମାଭିଃ ପରିତ୍ଯକ୍ତଂ ସତ୍ଯଂ ଧର୍ମସମନ୍ଵିତମ୍
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ସେଇ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ ସହିତ ଥିବା ବିଷୟକୁ ତୁମେ ଛାଡ଼ିଦେଇଛ।
ଅଧର୍ମମାସ୍ଥିତଂ ପୁତ୍ରା ଯୁଷ୍ମାଭିଃ ସତ୍ଯଵର୍ଜିତୈଃ । ସତ୍ଯଧର୍ମତପୋଭ୍ରଷ୍ଟାଃ ପତିତା ଦୁଃଖସାଗରେ
ପୁଅମାନେ, ତୁମେ ଅଧର୍ମକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛ, ସତ୍ୟ ଛାଡ଼ିଛ; ସତ୍ୟ, ଧର୍ମ ଓ ତପସ୍ୟାରୁ ବିଞ୍ଚିତ ହୋଇ, ଦୁଃଖର ସାଗରେ ପଡ଼ିଛ।
ଦେଵାଶ୍ଚ ସତ୍ଯସଂପନ୍ନାଃ ଶ୍ରେଯସା ଚ ସମନ୍ଵିତାଃ । ତପଃ ଶାଂତିଦମୋପେତାଃ ସୁପୁଣ୍ଯା ପାପଵର୍ଜିତାଃ
ଦେବତାମାନେ ସତ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେୟସ୍ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ତପସ୍ୟା, ଶାନ୍ତି ଓ ଦମ ସହିତ, ସେମାନେ ଅତି ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ଓ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ।
ଯତ୍ର ସତ୍ଯଂ ଚ ଧର୍ମଶ୍ଚ ତପଃ ପୁଣ୍ଯଂ ତଥୈଵ ଚ । ଯତ୍ର ଵିଷ୍ଣୁର୍ହୃଷୀକେଶୋ ଜଯସ୍ତତ୍ର ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟ, ଧର୍ମ, ତପସ୍ୟା ଓ ପୁଣ୍ୟ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ବିଷ୍ଣୁ ହୃଷୀକେଶ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ବିଜୟ ଦେଖାଯାଏ।
ତେଷାଂ ସହାଯଃ ସଂଭୂତୋ ଵାସୁଦେଵଃ ସନାତନଃ । ତସ୍ମାଜ୍ଜଯଂତି ତେ ଦେଵାଃ ସତ୍ଯଧର୍ମସମନ୍ଵିତାଃ
ସେମାନଙ୍କର ସହାୟ ହେଲେ ସନାତନ ବାସୁଦେବ; ଏହିପରି ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେବତାମାନେ ବିଜୟୀ ହୁଅନ୍ତି।
ସହାଯେନ ବଲେନୈଵ ପୌରୁଷେଣ ତଥୈଵ ଚ । ଭଵଂତଃ କିଲ ଵୈ ପୁତ୍ରାସ୍ତପଃ ସତ୍ଯଵିଵର୍ଜିତାଃ
ସହାୟ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା, ପୁଅମାନେ, ତୁମେ ତପସ୍ୟା ଓ ସତ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିତ।
ଯସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସହାଯଶ୍ଚ ତପଶ୍ଚୈଵ ବଲଂ ତଥା । ତସ୍ଯୈଵ ଚ ଜଯୋ ଦୃଷ୍ଟ ଇତି ଧର୍ମଵିଦୋ ଵିଦୁଃ
ଯାହାଙ୍କର ସହାୟ ବିଷ୍ଣୁ, ତପସ୍ୟା ଓ ଶକ୍ତି ଅଛି, ସେମାନଙ୍କୁ ମାତ୍ର ବିଜୟ ମିଳେ—ଏହିପରି ଧର୍ମ ଜଣା ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି।
ଯୂଯଂ ଧର୍ମଵିହୀନାସ୍ତୁ ତପଃ ସତ୍ଯଵିଵର୍ଜିତାଃ । ଐଂଦ୍ରଂ ପଦଂ ବଲେନୈଵ ପ୍ରାପ୍ତଵଂତଶ୍ଚ ପୂର୍ଵତଃ
ତୁମେ ଧର୍ମ, ତପସ୍ୟା ଓ ସତ୍ୟ ଛାଡ଼ିଛ; ପୂର୍ବରୁ କେବଳ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ପଦ ଅଧିକାର କରିଥିଲ।
ତପୋ ଵିନା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞା ଧର୍ମେଣ ଯଶସା ଵିନା । ବଲଦର୍ପଗୁଣୈଃ ପୁତ୍ରା ନ ପ୍ରାପ୍ଯମୈନ୍ଦ୍ରକଂ ପଦମ୍
ତପସ୍ୟା, ଧର୍ମ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ବିନା, ପୁଅମାନେ, ଶକ୍ତି, ଅହଂକାର କିମ୍ବା ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ପଦ କେବେ ମିଳେନାହିଁ।
ପ୍ରାପ୍ଯାପ୍ଯୈଂଦ୍ରଂ ପଦଂ ପୁତ୍ରାସ୍ତତୋ ଭ୍ରଷ୍ଟା ଭଵଂତି ହି । ତସ୍ମାଦ୍ଯୂଯଂ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତୁ ତପଃ ପୁତ୍ରାଃ ସମନ୍ଵିତାଃ
ଇନ୍ଦ୍ର ପଦ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ପୁଅମାନେ, ସେଠାରୁ ପଡ଼ିଯାଅ; ଏହିଠାରୁ, ପୁଅମାନେ, ତୁମେ ତପସ୍ୟା କର।
ଅଵିରୋଧେନ ସଂଯୁକ୍ତା ଜ୍ଞାନଧ୍ଯାନସମନ୍ଵିତାଃ । ଵୈରଂ ଚୈଵ ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ କେଶଵେନ ସମଂ କଦା
ସମ୍ମିଳିତ ଓ ଅବିରୋଧରେ ଅଟୁଟ ଥିବା, ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, କେଶବଙ୍କ ସହ କେବେ ବି ଶତ୍ରୁତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଏଵଂଵିଧା ଯଦା ପୁତ୍ରା ଯୂଯଂ ଧନ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯଥ । ପରାଂ ସିଦ୍ଧିଂ ତଦା ସର୍ଵେ ପ୍ରଯାସ୍ଯଥ ନ ସଂଶଯଃ
ଏପରି ହେଲେ, ପୁଅମାନେ, ତୁମେ ଧନ୍ୟ ହେବ; ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଦ୍ଧିକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାଇବ।
ଏଵଂ ସଂଭାଷିତାସ୍ତେ ତୁ କଶ୍ଯପେନ ମହାତ୍ମନା । ସମାକର୍ଣ୍ଯ ପିତୁର୍ଵାକ୍ଯଂ ଦାନଵାସ୍ତେ ମହୌଜସଃ
ଏପରି ଭାବେ ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ ନିଜ ବାପାଙ୍କର ଉପଦେଶକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ଶ୍ରବଣ କଲେ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ କଶ୍ଯପଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ସମୁତ୍ଥାଯ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତାଃ । ସୁମଂତ୍ରଂ ଚକ୍ରିରେ ଦୈତ୍ଯାଃ ପରସ୍ପରସମାହିତାଃ
ଦାନବମାନେ ଭକ୍ତି ସହ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଶୀଘ୍ର ଉଠି, ଏକତାରେ ଏକାଠି ହୋଇ ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ।
ହିରଣ୍ଯକଶିପୂ ରାଜା ତାନୁଵାଚାଥ ଦାନଵାନ୍ । ତପଶ୍ଚୈଵ କରିଷ୍ଯାମୋ ଦୁଷ୍କରଂ ସର୍ଵଦାଯକମ୍
ତାପରେ ରାଜା ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଦାନବମାନେଠାରେ କହିଲେ, "ଆମେ ସମସ୍ତେ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିବା।"
ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷସ୍ତଦୋଵାଚ କରିଷ୍ଯେ ଦାରୁଣଂ ତପଃ । ତତୋ ବଲେନ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ କହିଲେ, "ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରିବି। ଏହାର ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ତିନି ଲୋକକୁ ଅଧିନ କରିବି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।"
ରଣେ ନିର୍ଜିତ୍ଯ ଗୋଵିଂଦଂ ତମିମଂ ପାପଚେତସମ୍ । ଵ୍ଯାପାଦ୍ଯ ଦେଵତାଃ ସର୍ଵାଃ ପଦମୈଂଦ୍ରଂ ଵ୍ରଜାମ୍ଯହମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଜିତି, ଏହି ଦୁଷ୍ଟଚିତ୍ତ ଜଣକୁ ସଂହାର କରି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ନଶ୍ୱନ କରି, ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସିଂହାସନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବି।
ବଲିରୁଵାଚ- ଏଵଂ ନ ଯୁଜ୍ଯତେ କର୍ତୁଂ ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ଦିତିଜେଶ୍ଵରାଃ । ଵିଷ୍ଣୁନା ସହ ଯଦ୍ଵୈରଂ ତଦ୍ଵୈରଂ ନାଶକାରଣମ୍
ବଳି କହିଲେ, "ଦାନବମାନେ, ଏପରି କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଶତ୍ରୁତା ଆମ ପ୍ରଳୟର କାରଣ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।"
ଦାନଧର୍ମୈସ୍ତଥା ପୁଣ୍ଯୈସ୍ତପୋଭିର୍ଯଜ୍ଞଯାଜନୈଃ । ତମାରାଧ୍ଯ ହୃଷୀକେଶଂ ସୁଖଂ ଗଚ୍ଛଂତି ମାନଵାଃ
ଦାନ, ଧର୍ମ, ତପସ୍ୟା ଓ ଯଜ୍ଞାଦି ଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ସୁଖ ପାଆନ୍ତି।
ହିରଣ୍ଯକଶିପୁରୁଵାଚ- ଅହମେଵଂ ନ କରିଷ୍ଯେ ହରେରାରାଧନଂ କଦା । ସ୍ଵଭାଵଂ ତୁ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଶତ୍ରୁସେଵା ପ୍ରଚର୍ଯତେ
ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କହିଲେ, "ମୁଁ କେବେ ଏପରି କାମ କରିବି ନାହିଁ, ନାହିଁ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିବି; ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଛାଡି, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସେବା କରିବା ମୋ ପାଇଁ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।"
ମରଣାଦଧିକଂ ତଂ ତୁ ମାନଯଂତି ହି ପଂଡିତାଃ । ଵିଷ୍ଣୋଃ ସେଵା ନ ଵୈ କାର୍ଯା ମଯା ଚାନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଦାନଵୈଃ
ମୃତ୍ୟୁକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବାକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସେବା ମୋ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେ ପାଇଁ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତମୁଵାଚ ମହାତ୍ମାନଂ ବଲିଃ ପିତାମହଂ ପୁନଃ । ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଯଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ମୁନିଭିସ୍ତତ୍ତ୍ଵଵେଦିଭିଃ
ତାପରେ ବଳି ପୁନି ସେଇ ମହାତ୍ମା ପିତାମହଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯାହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍ ଋଷିମାନେ ଦେଖିଛନ୍ତି—"
ରାଜନୀତିଯୁତଂ ମଂତ୍ରଂ ଶତ୍ରୋଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଧାନତଃ । ହୀନମାତ୍ମାନମାଜ୍ଞାଯ ରିପୁଂ ତଂ ବଲିନଂ ତଥା
"ରାଜନୀତି ଅନୁସାରେ ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ରହିଛି, ବିଶେଷକରି ଶତ୍ରୁ ସମ୍ପର୍କରେ, ତାହା ହେଉଛି—ନିଜ ଦୁର୍ବଳତା ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଚିହ୍ନିବା।"
ତସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵେ ପ୍ରଗତ୍ଵୈଵ ଜଯକାଲଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷଯେତ୍ । ଦୀପଚ୍ଛାଯାଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତମୋ ଵସତି ସର୍ଵଦା
"ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ବିଜୟର ସଠିକ୍ ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍; ଦୀପର ଛାୟାରେ ସବୁବେଳେ ଅନ୍ଧକାର ରହିଥାଏ।"
ସ୍ନେହଂ ଦଶାଗତଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଦୀପସ୍ଯାପି ମହାବଲମ୍ । ପ୍ରକାଶଂ ଯାତି ଵେଗେନ ତମଶ୍ଚ ଵର୍ଦ୍ଧତେ ପୁନଃ
"ଦୀପର ତେଲ କେମିତି ଅଛି ଦେଖି, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୀପ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଆଲୋକ ଦେଇଥାଏ, ତଥାପି ଅନ୍ଧକାର ପୁନି ବଢ଼ିଯାଏ।"
ତଥା ପ୍ରସାଦଯେଚ୍ଛନ୍ନଃ ସ୍ନେହଂ ନିର୍ଦିଶ୍ଯ ତତ୍ତ୍ଵତଃ । ସ୍ନେହଂ କୃତ୍ଵାସୁରୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଧର୍ମଭାଵୈଃ ସୁରଦ୍ଵିଷଃ
"ଏହିପରି ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଭଲପାଇବା ଦେଖାଇ, ଭଲପାଇବାର ସତ୍ୟ ଅର୍ଥ ଦେଇ, ଅସୁରମାନେ ଯେପରି ବିପକ୍ଷରେ ଧର୍ମରେ ଏକତା କରନ୍ତି, ସେପରି କରିବା ଉଚିତ୍।"