ଭଵଚ୍ଛରଣମାଯାତଂ ମାମେଵଂ ପରିରକ୍ଷଯ । ଏଵଂ ସଂଭାଷିତଂ ତସ୍ଯ ଧ୍ଯାନମାକର୍ଣ୍ଯ ତଦ୍ଵଚଃ
ମୁଁ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛି; ଏହି କଠିନ ସଂସାରରୁ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର। ଏଭଳି କହିଲେ, ଧ୍ୟାନ ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣିଲେ।
ସମୁଵାଚ ପୁନଶ୍ଚାପି ତମାତ୍ମାନଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵାନ୍ । ନୈଵ ତ୍ଯାଜ୍ଯୋସ୍ମ୍ଯହଂ ତାତ ସର୍ଵକର୍ମସୁନିଶ୍ଚିତଃ
ପୁଣି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ସେ ଆତ୍ମାକୁ କହିଲେ—'ହେ ପ୍ରିୟ, ମୁଁ କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ମୁଁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅଛି।'
ତ୍ଵଯୈଵ ଵୀତରାଗେଣ ଵିଵେକେନ ସଦୈଵ ହି । ଧ୍ଯାନଯୁକ୍ତୋ ଭଵସ୍ଵ ତ୍ଵମାତ୍ମାନମଵଲୋକଯ
ବିରାଗ ଓ ବିବେକ ସହିତ ସଦା ଧ୍ୟାନରେ ଲଗି ରୁହ; ନିଜକୁ ନିଜେ ଦେଖ।
ଆତ୍ମଵାଂସ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଥିରୋ ଭୂତ୍ଵା ନିରାତଂକୋ ଵିକଲ୍ପିତଃ । ଯଥା ଦୀପୋ ନିଵାତସ୍ଥଃ କଜ୍ଜଲଂ ଵମତେ ସ୍ଥିରଃ
ନିଜକୁ ଧାରଣ କରି, ଦୃଢ଼ ଓ ଭୟ ଭ୍ରମ ରହିତ ହେଇ ରୁହ; ଯେପରି ଅନିଳ ବାତାବରଣରେ ଦୀପ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଜଳେ।
ତଥା ଦୋଷାନ୍ପ୍ରଜ୍ଵଲିତ୍ଵା ନିର୍ଵାଣଂ ହି ପ୍ରଯାସ୍ଯତି । ଏକାଂତସ୍ଥୋ ନିରାହାରୋ ମିତାଶୀ ଭଵ ସର୍ଵଦା
ଏଭଳି ଦୋଷକୁ ଦଗଧ କରି ନିର୍ବାଣକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ; ସଦା ଏକାକୀ, ଉପବାସୀ ଓ ସଂଯମୀ ହେଇ ରୁହ।
ନିର୍ଦ୍ଵଂଦ୍ଵଃ ଶବ୍ଦସଂହୀନୋ ନିଶ୍ଚଲୋ ହ୍ଯାସନେ ସ୍ଥିତଃ । ଆତ୍ମାନମାତ୍ମନା ଧ୍ଯାଯନ୍ମମୈଵ ସ୍ଥିରବୁଦ୍ଧିନା
ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ରହିତ, ନିର୍ବାଚନ ଓ ଅଚଳ ହୋଇ ଆସନରେ ବସି, ଦୃଢ଼ ମନେ ନିଜକୁ ଧ୍ୟାନ କର, ଯେପରି ମୁଁ କରେ।
ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍
ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ପଦ, ସେଠାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।
ନଵମୋଽଧ୍ଯାଯଃ କଶ୍ଯପ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ସଂବୋଧିତସ୍ତତ୍ର ଆତ୍ମା ଧ୍ଯାନାଦିକୈସ୍ତଦା । ତ୍ଯକ୍ତୁକାମଃ ସ ତତ୍କାର୍ଯଂ ପଂଚାତ୍ମକଂ ସ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍
କଶ୍ୟପ କହିଲେ: ଏଭଳି ଉପଦେଶ ପାଇ, ଆତ୍ମା ଧ୍ୟାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା, ପାଞ୍ଚଭୂତ ଦେହର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚାହିଁ, ବୁଦ୍ଧିମତି ଭାବେ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ।
ନିମିତ୍ତାନ୍ଯେଵ ପଶ୍ଯୈଵ ପ୍ରାପ୍ଯ ତାଂସ୍ତାନ୍ପ୍ରଯାତି ସଃ । ଵିହାଯ କାଯଂ ନିର୍ଲକ୍ଷ୍ଯଂ ପତିତଂ ନୈଵ ପଶ୍ଯତି
ସେ କେବଳ କାରଣଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଯାଏ; ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଚିହ୍ନ ହୀନ ଭାବେ ପଡ଼ି ରହିଥିବା ଦେହକୁ ଦେଖେ ନାହିଁ।
ସହଵର୍ଦ୍ଧିତଯୋର୍ନାସ୍ତି ସଂବଂଧଃ ପ୍ରାଣ ଦେହଯୋଃ । ଧନପୁତ୍ରକଲତ୍ରୈଶ୍ଚ ସଂବଂଧଃ କେନ ହେତୁନା
ପ୍ରାଣ ଓ ଦେହ ଏକାସାଥି ଉନ୍ନତି କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂଯୋଗ ନାହିଁ; ତେବେ ଧନ, ପୁଅ, ଓ ଜଣାନୀ ସହ କିଏ ଯୋଗ ରଖିଛି?
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶମଂ ଗଚ୍ଛ କ୍ଲୈବ୍ଯଂ ମା ଭଜ ସୁପ୍ରିଯେ । ଅଯମେଵ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଅଯମେଵ ସନାତନଃ
ଏପରି ଜାଣି, ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଅ; ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଗ୍ରହଣ କରନି, ପ୍ରିୟେ; ଏହିଠାରେ ଏହା ହିଁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଏହିଠାରେ ଏହା ହିଁ ଶାଶ୍ୱତ।
ଅଯମାତ୍ମସ୍ଵରୂପେଣ ଦୈତ୍ଯ ଦେଵେଷୁ ସଂସ୍ଥିତଃ । ଅଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ଅଯଂ ରୁଦ୍ରୋ ହ୍ଯଯଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସନାତନଃ
ଏହି ଆତ୍ମାର ରୂପରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛି; ଏହା ବ୍ରହ୍ମା, ଏହା ରୁଦ୍ର, ଏହା ହେଉଛି ଶାଶ୍ୱତ ବିଷ୍ଣୁ।
ଅଯଂ ସୃଜତି ଵିଶ୍ଵାନି ଅଯଂ ପାଲଯତେ ପ୍ରଜାଃ । ସଂହରତ୍ଯେଷ ଧର୍ମାତ୍ମା ଧର୍ମରୂପୀ ଜନାର୍ଦନଃ
ଏହିଏ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ପ୍ରଜାମାନୋକୁ ରକ୍ଷା କରେ; ଧର୍ମମୟ ଏହି ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ସଂହାର କରେ।
ଅନେନୋତ୍ପାଦିତା ଦେଵା ଦାନଵାଶ୍ଚୈଵ ସୁପ୍ରିଯ । ଦେଵାଶ୍ଚାଧର୍ମନିର୍ମୁକ୍ତା ଧର୍ମହୀନାଃ ସୁତାସ୍ତଵ
ଏହିଏ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନୋକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ପ୍ରିୟେ; ଦେବତାମାନେ ଅଧର୍ମରୁ ମୁକ୍ତ, ତୁମ ପୁଅମାନେ ଧର୍ମ ହୀନ।
ଧର୍ମୋଯଂ ମାଧଵସ୍ଯାଂଗଂ ସର୍ଵଦୈଵୈଶ୍ଚ ପାଲିତମ୍ । ଧର୍ମଂ ଚ ଚିଂତଯେଦ୍ଦେଵି ଧର୍ମଂ ଚୈଵ ତୁ ପାଲଯେତ୍
ଧର୍ମ ମାଧବଙ୍କର ଅଂଗ, ସଦା ଦେବତାମାନେ ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଦେବୀ, ଧର୍ମକୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଓ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ସର୍ଵଦୈଵ ପ୍ରସାଦଵାନ୍ । ଧର୍ମେଣ ଵର୍ତିତା ଦେଵାଃ ସତ୍ଯେନ ତପସା କିଲ
ଧର୍ମମୟ ବିଷ୍ଣୁ ସଦା ତାଙ୍କ ଉପରେ କୃପା କରନ୍ତି; ଦେବତାମାନେ ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଚାଲନ୍ତି।
ଯେଷାଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଵୈ ଧର୍ମସ୍ତୈରିହ ପାଲିତଃ । ଵିଷ୍ଣୋଃ କାଯମିଦଂ ଧର୍ମଂ ସତ୍ଯଂ ହୃଦଯମେଵ ଚ
ଯାହାଙ୍କ ଉପରେ ବିଷ୍ଣୁ କୃପା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାରେ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଧର୍ମ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦେହ, ସତ୍ୟ ତାଙ୍କର ହୃଦୟ।
ଯସ୍ତୌ ପାଲଯତେ ନିତ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରସୀଦତି । ଦୂଷଯେଦ୍ଯଃ ସତ୍ଯଧର୍ମୌ ପାପମେଵ ପ୍ରପାଲଯେତ୍
ଯିଏ ସେମାନୋକୁ ସଦା ରକ୍ଷା କରେ, ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଯିଏ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମକୁ ଦୂଷିତ କରେ, ସେ କେବଳ ପାପକୁ ବଢ଼ାଏ।
ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରକୁପ୍ଯେତ ନାଶଯେଦତିଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଵୈଷ୍ଣଵୈଃ ପାଲିତଂ ଧର୍ମଂ ତପଃ ସତ୍ଯେନ ସଂସ୍ଥିତୈଃ
ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି; ଧର୍ମକୁ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ତପସ୍ୟା ଓ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ତେଷାଂ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ରକ୍ଷାମେଵଂ କରୋତି ଚ । ତଵ ପୁତ୍ରା ଦନୋଃ ପୁତ୍ରାଃ ସୈଂହିକେଯାସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଧର୍ମମୟ ବିଷ୍ଣୁ ସେମାନୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଏଭଳି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ତୁମ ପୁଅମାନେ ଦନୁ ଓ ସିଂହିକାଙ୍କର ପୁଅ।
ଅଧର୍ମେଣାପି ପାପେନ ଵର୍ତିତାଃ ପାପଚେତସଃ । ସୂଦିତା ଵାସୁଦେଵେନ ସମରେ ଚକ୍ରପାଣିନା
ଅଧର୍ମ ଓ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ଯେମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ କାମ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚକ୍ରଧାରୀ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଥିଲେ।
ଯୋସାଵାତ୍ମା ମଯୋକ୍ତଃ ପୂର୍ଵମେଵ ତଵାଗ୍ରତଃ । ସୋଯଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ନ ସଂଦେହୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ସର୍ଵପାଲକଃ
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ତୁମେଠାରେ ଯେ ଆତ୍ମା ବିଷୟରେ କହିଥିଲି, ସେଇ ଆତ୍ମା ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ଦୈତ୍ଯକାଯେଷୁ ଯଃ ସ୍ଵସ୍ଥଃ ପାପମେଵ ସମାସ୍ଥିତଃ । ଜଘ୍ନିଵାନ୍ଦାନଵାନ୍ଦେଵି ସ ଚ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମହାମତିଃ
ଯିଏ ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କ ଦେହରେ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ବସିଥାଏ, କେବଳ ପାପରେ ଲିନ ଥାଏ, ସେଇ ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ଓ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ, ହେ ଦେବୀ।
ସ ବାହ୍ଯାଭ୍ଯଂତରେ ଭୂତ୍ଵା ତଵ ପୁତ୍ରା ନିପାତିତାଃ । ଯେନ ଚୋତ୍ପାଦିତା ଦେଵି ତେନୈଵ ଵିନିପାତିତାଃ
ସେ ବାହାରେ ଓ ଭିତରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ତୁମ ପୁଅମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପତିତ ହେଲେ। ଯିଏ ସେମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ, ସେଇ ଦେବୀ, ସେମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିଲେ।
ନୈଷାଂ ମୋହସ୍ତୁ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଭଵତ୍ଯା ଵଚନଂ ଶୃଣୁ । ପାପେନ ଵର୍ତତେ ଯୋସୌ ସ ଏଵ ନିଧନଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଭ୍ରମିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୋ କଥା ଶୁଣ, ଯିଏ ପାପରେ ଚାଲେ, ସେଇ ନିଶ୍ଚୟ ନାଶ ପାଏ।
ତସ୍ମାନ୍ମୋହଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସଦାଧର୍ମଂ ସମାଶ୍ରଯ । ଦିତିରୁଵାଚ- ଏଵମସ୍ତୁ ମହାଭାଗ କରିଷ୍ଯେ ଵଚନଂ ତଵ
ସେଥିପାଇଁ ଭ୍ରମ ଛାଡ଼ି, ସଦା ଧର୍ମକୁ ଆଶ୍ରୟ କର।
କଶ୍ଯପଂ ଚ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମେଵମାଭାଷ୍ଯ ଦୁଃଖିତା । ସଂବୋଧିତା ସା ମୁନିନା ଦୁଃଖଂ ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତା
ଦିତି କହିଲେ: ଯେପରି ତୁମେ କହିଛ, ମୁଁ ସେହିପରି କରିବି, ମହାଭାଗ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ- ତତସ୍ତେ ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ହିରଣ୍ଯକଶିପୂତ୍ତରାଃ । ଯୁଦ୍ଧାଦ୍ଭଗ୍ନାସ୍ତୁ କିଂ କୁର୍ଯୁର୍ଵ୍ଯଵସାଯଂ ମହାମତେ
ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହୋଇ, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସମସ୍ତେ କଣ କଲେ?
ଵିସ୍ତରେଣାପି ନୋ ବ୍ରୂହି ତେଷାଂ ଵୃତ୍ତମନୁତ୍ତମମ୍ । ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମହେ ସର୍ଵେ ତ୍ଵତ୍ତୋ ଵୈ ସାଂପ୍ରତଂ ଦ୍ଵିଜ
ସେମାନଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆଚରଣ ବିସ୍ତାରରେ କହ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏହା ଏବେ ତୁମ ଠାରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଭଗ୍ନା ରଣାତ୍ତୁ ତେ ସର୍ଵେ ବଲହୀନାସ୍ତୁ ଵୈ ତଦା । ଗତଦର୍ପାଃ ସୁଦୁଃଖାର୍ତା ଦୈତ୍ଯାସ୍ତେ ପିତରଂ ଗତାଃ
ସୂତ କହିଲେ: ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହୋଇ, ଶକ୍ତିହୀନ ଓ ଗର୍ବହୀନ ହୋଇ, ଅତି ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।