ଏଵମାକର୍ଣ୍ଯ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଵୀତରାଗଂ ଗତଃ ପୁନଃ । ତମୁଵାଚ ଶ୍ଵସନ୍ଦୀନଃ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଵଚନଂ ମମ
ଏଭଳି ଶୁଣି, ପବିତ୍ର ମନବଳିଆଟିଏ ପୁଣିଥରେ ରାଗରୁ ମୁକ୍ତ ମହାନ୍କୁ ଗଲେ; ଶ୍ୱାସ ଚାଲିଥିବା ଦୁଃଖରେ ସେ କହିଲେ—'ମୋ କଥା ଶୁଣ।'
ସୁଖଂ ଵିଂଦାମି ଯେନାହଂ ତଂ ମାର୍ଗଂ ମମ ଦର୍ଶଯ । ଏଵମସ୍ତୁ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ କରିଷ୍ଯେ ଵଚନଂ ତଵ
ମୁଁ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଖୁସି ପାଇପାରିବି, ସେଇ ପଥ ଦେଖା; ଏହିପରି ହେଉ, ହେ ମହାମୁନି, ମୁଁ ତୁମର କଥା ଅନୁସରିବି।
ପୁନର୍ଗଚ୍ଛ ଵିଵେକଂ ହି ସୁଖଵାର୍ତା କୃତା ତ୍ଵଯା । ସୁଖମାର୍ଗସ୍ଯ ଵୈ ଵକ୍ତା ତଵ ଏଷ ଭଵିଷ୍ଯତି
ପୁଣି ବିବେକଙ୍କୁ ଯାଅ, କାରଣ ତୁମେ ତାଙ୍କଠାରୁ ଖୁସିର ସମ୍ବାଦ ପାଇଛ; ସେ ତୁମକୁ ଖୁସିର ପଥ କହିବେ।
ଵୀତରାଗେଣ ପୁଣ୍ଯେନ ପ୍ରେଷିତୋ ଗତଵାନ୍ପ୍ରଭୁଃ । ତମୁଵାଚ ମହାତ୍ମାନଂ ଵିଵେକଂ ଶୁଦ୍ଧସତ୍ତମମ୍
ରାଗରୁ ମୁକ୍ତ ଧର୍ମିକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇ, ପ୍ରଭୁ ବିବେକଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେଇ ପବିତ୍ର ମହାନ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
ସୁଖଂ ମେ ଦର୍ଶଯ ତ୍ଵଂ ହି ଵୀତରାଗେଣ ପ୍ରେଷିତଃ । ଭଵଚ୍ଛରଣମାପନ୍ନୋ ରକ୍ଷ ସଂସାରଦାରୁଣାତ୍
ମୋତେ ଖୁସି ଦେଖା, କାରଣ ତୁମେ ରାଗରୁ ମୁକ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଛ; ମୁଁ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛି, ଏହି କଠିନ ସଂସାରରୁ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।
ଵିଵେକ ଉଵାଚ- ଜ୍ଞାନଂ ଗଚ୍ଛମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ସ ତେ ସର୍ଵଂ ଵଦିଷ୍ଯତି । ଆତ୍ମା ତଥୋକ୍ତଃ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ଯତ୍ର ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ବିବେକ କହିଲେ— ଜ୍ଞାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ, ହେ ମହାମୁନି, ସେ ତୁମକୁ ସବୁ କଥା କହିଦେବେ; ଯେଉଁଠି ଜ୍ଞାନ ଅଟୁଟ ଅଛି, ସେଠି ଆତ୍ମା ଥାଏ।
ଭୋଭୋ ଜ୍ଞାନ ମହାତେଜଃ ସର୍ଵଭାଵପ୍ରଦର୍ଶକ । ଶରଣଂ ତ୍ଵାମହଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସୁଖମାର୍ଗଂ ପ୍ରଦର୍ଶଯ
ହେ ଜ୍ଞାନ, ଅତି ତେଜସ୍ବୀ, ସମସ୍ତ ଭାବକୁ ଦେଖାଉଥିବା, ମୁଁ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛି; ମୋତେ ଖୁସିର ପଥ ଦେଖା।
ଜ୍ଞାନମୁଵାଚ- ଭୃତ୍ଯୋହଂ ତଵ ଲୋକେଶ ତ୍ଵଂ ମାଂ ଵେତ୍ସି ନ ସୁଵ୍ରତ । ମଯା ଧ୍ଯାନେନ ଵୈ ପୂର୍ଵଂ ଵାରିତସ୍ତ୍ଵଂ ପୁନଃପୁନଃ
ଜ୍ଞାନ କହିଲେ— ମୁଁ ତୁମର ଦାସ, ହେ ଜଗତ୍ପତି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିନାହ; ମୁଁ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ତୁମକୁ ବାରମ୍ବାର ରୋକିଥିଲି।
ପଂଚାତ୍ମକାନାଂ ସଂଗେନ ଆପଦଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ଭଵାନ୍ । ଧ୍ଯାନଂ ଗଚ୍ଛ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ସ ତେ ଦାତା ସୁଖସ୍ଯ ଚ
ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ସହ ମିଶି ତୁମେ ଦୁଃଖ ପାଇଛ; ଧ୍ୟାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ, ହେ ମହାମୁନି, ସେ ତୁମକୁ ଖୁସି ଦେବେ।
ଜ୍ଞାନେନ ପ୍ରେଷିତୋ ହ୍ଯାତ୍ମା ଧ୍ଯାନମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତଃ । ସୁଖମତ୍ଯଂତସିଦ୍ଧଂ ଚ ଧ୍ଯାନଂ ମେ ଦର୍ଶଯସ୍ଵ ହ
ଜ୍ଞାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇ, ଆତ୍ମା ଧ୍ୟାନରେ ବସି କହିଲେ—ମୋତେ ସେଇ ଅତିଉତ୍ତମ ଖୁସି ଦେଖା, ଯାହା ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ।
ଭଵଚ୍ଛରଣମାଯାତଂ ମାମେଵଂ ପରିରକ୍ଷଯ । ଏଵଂ ସଂଭାଷିତଂ ତସ୍ଯ ଧ୍ଯାନମାକର୍ଣ୍ଯ ତଦ୍ଵଚଃ
ମୁଁ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛି; ଏହି କଠିନ ସଂସାରରୁ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର। ଏଭଳି କହିଲେ, ଧ୍ୟାନ ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣିଲେ।
ସମୁଵାଚ ପୁନଶ୍ଚାପି ତମାତ୍ମାନଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵାନ୍ । ନୈଵ ତ୍ଯାଜ୍ଯୋସ୍ମ୍ଯହଂ ତାତ ସର୍ଵକର୍ମସୁନିଶ୍ଚିତଃ
ପୁଣି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ସେ ଆତ୍ମାକୁ କହିଲେ—'ହେ ପ୍ରିୟ, ମୁଁ କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ମୁଁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅଛି।'
ତ୍ଵଯୈଵ ଵୀତରାଗେଣ ଵିଵେକେନ ସଦୈଵ ହି । ଧ୍ଯାନଯୁକ୍ତୋ ଭଵସ୍ଵ ତ୍ଵମାତ୍ମାନମଵଲୋକଯ
ବିରାଗ ଓ ବିବେକ ସହିତ ସଦା ଧ୍ୟାନରେ ଲଗି ରୁହ; ନିଜକୁ ନିଜେ ଦେଖ।
ଆତ୍ମଵାଂସ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଥିରୋ ଭୂତ୍ଵା ନିରାତଂକୋ ଵିକଲ୍ପିତଃ । ଯଥା ଦୀପୋ ନିଵାତସ୍ଥଃ କଜ୍ଜଲଂ ଵମତେ ସ୍ଥିରଃ
ନିଜକୁ ଧାରଣ କରି, ଦୃଢ଼ ଓ ଭୟ ଭ୍ରମ ରହିତ ହେଇ ରୁହ; ଯେପରି ଅନିଳ ବାତାବରଣରେ ଦୀପ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଜଳେ।
ତଥା ଦୋଷାନ୍ପ୍ରଜ୍ଵଲିତ୍ଵା ନିର୍ଵାଣଂ ହି ପ୍ରଯାସ୍ଯତି । ଏକାଂତସ୍ଥୋ ନିରାହାରୋ ମିତାଶୀ ଭଵ ସର୍ଵଦା
ଏଭଳି ଦୋଷକୁ ଦଗଧ କରି ନିର୍ବାଣକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ; ସଦା ଏକାକୀ, ଉପବାସୀ ଓ ସଂଯମୀ ହେଇ ରୁହ।
ନିର୍ଦ୍ଵଂଦ୍ଵଃ ଶବ୍ଦସଂହୀନୋ ନିଶ୍ଚଲୋ ହ୍ଯାସନେ ସ୍ଥିତଃ । ଆତ୍ମାନମାତ୍ମନା ଧ୍ଯାଯନ୍ମମୈଵ ସ୍ଥିରବୁଦ୍ଧିନା
ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ରହିତ, ନିର୍ବାଚନ ଓ ଅଚଳ ହୋଇ ଆସନରେ ବସି, ଦୃଢ଼ ମନେ ନିଜକୁ ଧ୍ୟାନ କର, ଯେପରି ମୁଁ କରେ।
ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍
ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ପଦ, ସେଠାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।
ନଵମୋଽଧ୍ଯାଯଃ କଶ୍ଯପ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ସଂବୋଧିତସ୍ତତ୍ର ଆତ୍ମା ଧ୍ଯାନାଦିକୈସ୍ତଦା । ତ୍ଯକ୍ତୁକାମଃ ସ ତତ୍କାର୍ଯଂ ପଂଚାତ୍ମକଂ ସ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍
କଶ୍ୟପ କହିଲେ: ଏଭଳି ଉପଦେଶ ପାଇ, ଆତ୍ମା ଧ୍ୟାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା, ପାଞ୍ଚଭୂତ ଦେହର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚାହିଁ, ବୁଦ୍ଧିମତି ଭାବେ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ।
ନିମିତ୍ତାନ୍ଯେଵ ପଶ୍ଯୈଵ ପ୍ରାପ୍ଯ ତାଂସ୍ତାନ୍ପ୍ରଯାତି ସଃ । ଵିହାଯ କାଯଂ ନିର୍ଲକ୍ଷ୍ଯଂ ପତିତଂ ନୈଵ ପଶ୍ଯତି
ସେ କେବଳ କାରଣଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଯାଏ; ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଚିହ୍ନ ହୀନ ଭାବେ ପଡ଼ି ରହିଥିବା ଦେହକୁ ଦେଖେ ନାହିଁ।
ସହଵର୍ଦ୍ଧିତଯୋର୍ନାସ୍ତି ସଂବଂଧଃ ପ୍ରାଣ ଦେହଯୋଃ । ଧନପୁତ୍ରକଲତ୍ରୈଶ୍ଚ ସଂବଂଧଃ କେନ ହେତୁନା
ପ୍ରାଣ ଓ ଦେହ ଏକାସାଥି ଉନ୍ନତି କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂଯୋଗ ନାହିଁ; ତେବେ ଧନ, ପୁଅ, ଓ ଜଣାନୀ ସହ କିଏ ଯୋଗ ରଖିଛି?
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶମଂ ଗଚ୍ଛ କ୍ଲୈବ୍ଯଂ ମା ଭଜ ସୁପ୍ରିଯେ । ଅଯମେଵ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଅଯମେଵ ସନାତନଃ
ଏପରି ଜାଣି, ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଅ; ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଗ୍ରହଣ କରନି, ପ୍ରିୟେ; ଏହିଠାରେ ଏହା ହିଁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଏହିଠାରେ ଏହା ହିଁ ଶାଶ୍ୱତ।
ଅଯମାତ୍ମସ୍ଵରୂପେଣ ଦୈତ୍ଯ ଦେଵେଷୁ ସଂସ୍ଥିତଃ । ଅଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ଅଯଂ ରୁଦ୍ରୋ ହ୍ଯଯଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସନାତନଃ
ଏହି ଆତ୍ମାର ରୂପରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛି; ଏହା ବ୍ରହ୍ମା, ଏହା ରୁଦ୍ର, ଏହା ହେଉଛି ଶାଶ୍ୱତ ବିଷ୍ଣୁ।
ଅଯଂ ସୃଜତି ଵିଶ୍ଵାନି ଅଯଂ ପାଲଯତେ ପ୍ରଜାଃ । ସଂହରତ୍ଯେଷ ଧର୍ମାତ୍ମା ଧର୍ମରୂପୀ ଜନାର୍ଦନଃ
ଏହିଏ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ପ୍ରଜାମାନୋକୁ ରକ୍ଷା କରେ; ଧର୍ମମୟ ଏହି ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ସଂହାର କରେ।
ଅନେନୋତ୍ପାଦିତା ଦେଵା ଦାନଵାଶ୍ଚୈଵ ସୁପ୍ରିଯ । ଦେଵାଶ୍ଚାଧର୍ମନିର୍ମୁକ୍ତା ଧର୍ମହୀନାଃ ସୁତାସ୍ତଵ
ଏହିଏ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନୋକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ପ୍ରିୟେ; ଦେବତାମାନେ ଅଧର୍ମରୁ ମୁକ୍ତ, ତୁମ ପୁଅମାନେ ଧର୍ମ ହୀନ।
ଧର୍ମୋଯଂ ମାଧଵସ୍ଯାଂଗଂ ସର୍ଵଦୈଵୈଶ୍ଚ ପାଲିତମ୍ । ଧର୍ମଂ ଚ ଚିଂତଯେଦ୍ଦେଵି ଧର୍ମଂ ଚୈଵ ତୁ ପାଲଯେତ୍
ଧର୍ମ ମାଧବଙ୍କର ଅଂଗ, ସଦା ଦେବତାମାନେ ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଦେବୀ, ଧର୍ମକୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଓ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ସର୍ଵଦୈଵ ପ୍ରସାଦଵାନ୍ । ଧର୍ମେଣ ଵର୍ତିତା ଦେଵାଃ ସତ୍ଯେନ ତପସା କିଲ
ଧର୍ମମୟ ବିଷ୍ଣୁ ସଦା ତାଙ୍କ ଉପରେ କୃପା କରନ୍ତି; ଦେବତାମାନେ ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଚାଲନ୍ତି।
ଯେଷାଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଵୈ ଧର୍ମସ୍ତୈରିହ ପାଲିତଃ । ଵିଷ୍ଣୋଃ କାଯମିଦଂ ଧର୍ମଂ ସତ୍ଯଂ ହୃଦଯମେଵ ଚ
ଯାହାଙ୍କ ଉପରେ ବିଷ୍ଣୁ କୃପା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାରେ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଧର୍ମ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦେହ, ସତ୍ୟ ତାଙ୍କର ହୃଦୟ।
ଯସ୍ତୌ ପାଲଯତେ ନିତ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରସୀଦତି । ଦୂଷଯେଦ୍ଯଃ ସତ୍ଯଧର୍ମୌ ପାପମେଵ ପ୍ରପାଲଯେତ୍
ଯିଏ ସେମାନୋକୁ ସଦା ରକ୍ଷା କରେ, ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଯିଏ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମକୁ ଦୂଷିତ କରେ, ସେ କେବଳ ପାପକୁ ବଢ଼ାଏ।
ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରକୁପ୍ଯେତ ନାଶଯେଦତିଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଵୈଷ୍ଣଵୈଃ ପାଲିତଂ ଧର୍ମଂ ତପଃ ସତ୍ଯେନ ସଂସ୍ଥିତୈଃ
ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି; ଧର୍ମକୁ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ତପସ୍ୟା ଓ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ତେଷାଂ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ରକ୍ଷାମେଵଂ କରୋତି ଚ । ତଵ ପୁତ୍ରା ଦନୋଃ ପୁତ୍ରାଃ ସୈଂହିକେଯାସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଧର୍ମମୟ ବିଷ୍ଣୁ ସେମାନୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଏଭଳି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ତୁମ ପୁଅମାନେ ଦନୁ ଓ ସିଂହିକାଙ୍କର ପୁଅ।