ଏଵଂ ହି ତେ ସମାଖ୍ଯାତୋ ମଯା ଵ୍ଯାପାର ଏଵ ହି । ନେତ୍ରେ ଊଚତୁଃ-। ସଂସାରେ ଯାନି ରୂପାଣି ଭଵ୍ଯାଭଵ୍ଯାନି ସତ୍ତମ
ଏଭଳି ମୁଁ ତୋତେ ମୋର କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଲି। ତାପରେ ଚକ୍ଷୁ କହିଲେ— ହେ ଉତ୍ତମ, ସଂସାରରେ ଯେତେ ରୂପ ଅଛି, ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ—
ଯଦା ପ୍ରେରଯତେ ବୁଦ୍ଧିସ୍ତଦା ପଶ୍ଯାଵ ନାନ୍ଯଥା । ଵସାଵଃ କାଯମଧ୍ଯେ ଵୈ ରୂପଂ ଗୁଣମିହାଵଯୋଃ
ବୁଦ୍ଧି ଯେତେବେଳେ ଆଦେଶ ଦେଇଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଆମେ ଦେଖୁ; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ଶରୀର ଭିତରେ ଆମ ଦୁହାଙ୍କ ପାଇଁ ରୂପ ହେଉଛି ଗୁଣ।
ଏଵଂ ଵ୍ଯାପାରସଂବଂଧଃ କାଯମଧ୍ଯେ ମହାମତେ । ଜିହ୍ଵୋଵାଚ-। ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତା ଅହଂ ତାତ ରସଭେଦାନ୍ଵିଚାରଯେ
ଏଭଳି ଆମର କାର୍ଯ୍ୟ ସଂଯୋଗ ଶରୀର ଭିତରେ ଅଛି, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ। ତାପରେ ଜିହ୍ୱା କହିଲା— ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ମୁଁ ରସର ଭିନ୍ନତା ବିଚାର କରେ।
କ୍ଷାରମମ୍ଲାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ନୀରସଂ ସ୍ଵାଦୁ ଚିଂତଯେ । ଵ୍ଯାପାରେଣ ଅନେନାପି ନିତ୍ଯଯୁକ୍ତା ଵସାମ୍ଯହମ୍
ମୁଁ ସମସ୍ତ ରସ—ଲୁଣିଆ, ତିତିଆ ଓ ଅନ୍ୟ, ନିରସ କିମ୍ବା ମିଠା—ବିଚାର କରେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସଦା ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛି।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ହି ସର୍ଵେଷାଂ ବୁଦ୍ଧିରେଷା ପ୍ରଣାଯକଃ । ଏଵଂ ପଂଚ ସମାଯାତାନୀଂଦ୍ରିଯାଣି ପ୍ରିଯେ ଶୃଣୁ
ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବୁଦ୍ଧି ହେଉଛି ନେତା। ଏଭଳି ପଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଏକଠା ହୋଇଛନ୍ତି—ଶୁଣ, ପ୍ରିୟ।
ସ୍ଵୀଯାନି ଯାନି କର୍ମାଣି କଥଯଂତି ପୁନଃ ପୁନଃ । ଅଥ ବୁଦ୍ଧିଃ ସମାଯାତା ତମୁଵାଚ ମହାମତିମ୍
ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବାରମ୍ବାର କହୁଛନ୍ତି। ଏବେ ବୁଦ୍ଧି ଆସି ମହାବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କୁ କହିଲା।
ମଦ୍ଵିହୀନୋ ଯଦା କାଯସ୍ତଦା ନଶ୍ଯତି ନାନ୍ଯଥା । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ମାଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଵର୍ତ୍ତଯସ୍ଵ ମହାମତେ
ମୋ ବିନା ଶରୀର ଅବସ୍ଥିତ ରହିପାରେ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭାବରେ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ମୋ ଉପରେ ଭରସା କରି ଚାଲ, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ।
ଅଥ କର୍ମ ସମାଯାତମାତ୍ମାନମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ଅହଂ କର୍ମ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ତଵ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ସମାଗତମ୍
ତାପରେ କର୍ମ ଆସି ଆତ୍ମାକୁ କହିଲା— ମୁଁ କର୍ମ, ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ତୋର ପାଖକୁ ଆସିଛି।
ତ୍ଵାଂ ପ୍ରେଷଯାମ୍ଯହଂ ତେନ ପଥା ଯେନେହ ଗଚ୍ଛସି । ଏଵମାକର୍ଣ୍ଯ ତତ୍ସର୍ଵମାତ୍ମା ପ୍ରୋଵାଚ ତାନ୍ପ୍ରତି
ମୁଁ ତୋତେ ସେଇ ପଥରେ ପଠାଏ, ଯେଉଁପଥରେ ତୁମେ ଏଠାରେ ଚାଲୁଛ। ଏହି ସବୁ କଥା ଶୁଣି, ଆତ୍ମା ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲା।
ଯୂଯଂ ପଂଚାତ୍ମକୈର୍ଯୁକ୍ତାଃ ସର୍ଵସାଧାରଣାଃ କିଲ । କସ୍ମାନ୍ମୈତ୍ରଂ ସମିଚ୍ଛଂତି ତତ୍ର ପଂଚାତ୍ମକଂ ପ୍ରତି
ତୁମେ ସମସ୍ତେ ପଞ୍ଚ ଗୁଣ ଥିବା ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧାରଣ। ତେବେ କାହିଁକି ପଞ୍ଚ ଗୁଣ ଥିବା ସେଠି ସହ ମିତ୍ରତା ଚାହୁଁଛ?
ବ୍ରୁଵଂତୁ କାରଣଂ ସର୍ଵେ ମମାଗ୍ରେ ସର୍ଵମେଵ ତତ୍ । ପଂଚାତ୍ମକା ଊଚୁଃ-। ଅସ୍ମତ୍ସଂଗପ୍ରସଂଗେନ ପିଂଡମେଵ ପ୍ରଜାଯତେ
ସମସ୍ତେ ଏହି କାରଣ ମୋ ସାମ୍ନାରେ କହ। ପଞ୍ଚ ଗୁଣ ଥିବାମାନେ କହିଲେ— ଆମର ଏକତା ଓ ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଶରୀର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ତସ୍ମିନ୍ପିଂଡେ ମହାବୁଦ୍ଧେ ଭଵାନ୍ଵସତି ସୁଵ୍ରତଃ । ତିଷ୍ଠାମୋ ହି ଵଯଂ ସର୍ଵେ ପ୍ରସାଦାତ୍ତଵ ତତ୍ର ହି
ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ସୁବ୍ରତ, ସେଇ ଶରୀର ଭିତରେ ଆପଣ ବସିଛନ୍ତି। ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମ ଦୟାରେ ସେଠି ରହୁଛୁ।
ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାନ୍ମୈତ୍ରମିଚ୍ଛାମସ୍ତଵ ନିତ୍ଯଶଃ । ଆତ୍ମୋଵାଚ- ଏଵମସ୍ତୁ ମହାଭାଗା ଭଵତାଂ ପ୍ରିଯମେଵ ଚ
ଏହି କାରଣରୁ ଆମେ ସଦା ତୁମ ସହ ମିତ୍ରତା ଚାହୁଁଛୁ। ଆତ୍ମା କହିଲା— ଏମିତି ହେଉ, ହେ ମହାଭାଗ, ଏବଂ ତୁମେ ଯାହା ପ୍ରିୟ, ତାହା ମିଳୁ।
କରିଷ୍ଯେ ନାତ୍ର ସଂଦେହୋ ମୈତ୍ରଂ ହି ପ୍ରୀତିକାରଣାତ୍ । ଵାର୍ଯମାଣୋ ମହାଭାଗୋ ଜ୍ଞାନେନାପି ମହାତ୍ମନା
ମୁଁ ଏହା କରିବି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ମିତ୍ରତା ତ ଭଲପାଇବା ପାଇଁ। ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଯିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମହାଭାଗ—
ଧ୍ଯାନେନ ଚ ମହାତ୍ମାସୌ ତେଷାଂ ସଂଗତିମାଗତଃ । ସ ତୈଃ ପ୍ରମୋହିତସ୍ତତ୍ର ରାଗଦ୍ଵେଷାଦିଭିସ୍ତଦା
ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ସେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଗଲେ; ସେଠାରେ, ରାଗ ଦ୍ୱେଷ ଓ ଏହାଦି ଭାବରେ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ ହେଲେ।
ପଂଚତତ୍ତ୍ଵସମାଯୁକ୍ତଃ କାଯିତ୍ଵଂ ଗତଵାନ୍ପ୍ରଭୁଃ । ଯଦା ଗର୍ଭଂ ସମାଯାତୋ ଵିଷ୍ଠାମୂତ୍ରସମାକୁଲେ
ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ହୋଇ, ପ୍ରଭୁ ଏକ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ; ଯେତେବେଳେ ସେ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠି ମଳ ଓ ପେଶାବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା,
ଦୁର୍ଗଂଧେ ପିଚ୍ଛିଲାଵର୍ତେ ପତିତସ୍ତୈଃ ସ ସଂଯୁତଃ । ଅଂଗେନ ଵ୍ଯାକୁଲୀଭୂତଃ ପଂଚାତ୍ମକାନୁଵାଚ ସଃ
ଅତି ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ଚିପ୍ଚିପା ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ସେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପଡ଼ିଗଲେ; ଦେହରେ ବେଶି ଯନ୍ତ୍ରଣା ହେବାରୁ, ସେ ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱ ସମ୍ପର୍କୀତ ଉପାଦାନମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭୋଭୋଃ ପଂଚାତ୍ମକାଃ ସର୍ଵେ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଵଚନଂ ମମ । ଭଵତାଂ ସଂପ୍ରସଂଗେନ ମହାଦୁଃଖେନ ମୋହିତଃ
‘ହେ ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱ ଉପାଦାନମାନେ, ସମସ୍ତେ ମୋ କଥା ଶୁଣ; ତୁମେମାନେ ସହିତ ମିଶିବାରୁ, ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଇଛି।
ତତ୍ରାସ୍ମିନ୍ପିଚ୍ଛିଲେ ଘୋରେ ପତିତୋ ହି ମହାଭଯେ । ପଂଚାତ୍ମକା ଊଚୁଃ- ତାଵତ୍ସଂସ୍ଥୀଯତାଂ ରାଜନ୍ଯାଵଦ୍ଗର୍ଭଃ ପ୍ରପୂରଯେତ୍
‘ଏହି ଚିପ୍ଚିପା ଓ ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥାନରେ, ମୁଁ ମହାଭୟରେ ପଡ଼ିଛି।’ ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱ ଉପାଦାନମାନେ କହିଲେ—‘ହେ ରାଜା, ଗର୍ଭ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଅଯ୍ଯନ୍ତ ଏଠି ରୁହ।
ପଶ୍ଚାନ୍ନିର୍ଗମନଂ ତେ ଵୈ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ । ଅସ୍ମାକଂ ହି ଭଵାନ୍ସ୍ଵାମୀ କାଯଦେଶେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
‘ତାପରେ ତୁମର ବାହାରିବା ନିଶ୍ଚିତ ହେବ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; କାରଣ ଆପଣ ଆମର ସ୍ୱାମୀ, ଦେହ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି।
ରାଜ୍ଯମେଵଂ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ ସୁଖଭୋକ୍ତା ଭଵିଷ୍ଯତି । ତେଷାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଆତ୍ମା ଦୁଃଖେନ ପୀଡିତଃ
‘ଏଭଳି ରାଜ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଆନନ୍ଦର ସ୍ୱାଦ ନେବେ।’ ସେମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଆତ୍ମା ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ।
ଗଂତୁମିଚ୍ଛନ୍ନସୌ ତସ୍ମାତ୍ପଲାଯନପରୋଭଵତ୍
ସେଠାରୁ ବାହାରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସେ ପଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
କଶ୍ଯପ ଉଵାଚ- ସ ଗର୍ଭେ ଵ୍ଯାକୁଲୋ ଜାତଃ ଖିଦ୍ଯମାନୋ ଦିନେ ଦିନେ । ଦୁଃଖାକ୍ରାଂତୋ ହି ଧର୍ମାତ୍ମା ସର୍ଵପୀଡାଭିପୀଡିତଃ
କଶ୍ୟପ କହିଲେ—ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ସେ ଦିନକୁ ଦିନ ଅତି ଅଶାନ୍ତ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାଭୋଗୀ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ପୀଡ଼ାରେ ଦବି ଯାଇଥିବା ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଆତ୍ମା ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ।
ଅଧୋମୁଖସ୍ତୁ ଗର୍ଭସ୍ଥୋ ମୋହଜାଲେନ ବଂଧିତଃ । ଆଧିଵ୍ଯାଧିସମାକ୍ରାଂତୋ ହାହାଭୂତୋ ଵିଚେତନଃ
ଗର୍ଭରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ରହି, ମୋହର ଜାଲରେ ବାନ୍ଧା ହୋଇ, ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ରୋଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ସେ ହତାଶ ଓ ଅବୁଦ୍ଧି ହେଲେ।
ଦୁଃଖେନ ମହତାଵିଷ୍ଟୋ ଜ୍ଞାନମାହ ପ୍ରପୀଡିତଃ । ଆତ୍ମୋଵାଚ- ତଵ ଵାକ୍ଯଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ନ କୃତଂ ତୁ ମଯା ତଦା
ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି, ଜ୍ଞାନ କହିଲେ, ଯଦ୍ୟପି ଦୁଃଖରେ ଦବି ଯାଇଥିଲେ: ଆତ୍ମା କହିଲେ—‘ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ତୁମର କଥା ସେତିବେଳେ ମୁଁ ମାନିନଥିଲି।
ଧ୍ଯାନେନ ଵାର୍ଯମାଣୋପି ପତିତୋ ମୋହସଂକଟେ । ତସ୍ମାଦ୍ରକ୍ଷ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଗର୍ଭଵାସାତ୍ସୁଦାରୁଣାତ୍
ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ବାରଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ମୋହ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପଡ଼ିଗଲି; ତେଣୁ, ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଭବାସରୁ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।
ଜ୍ଞାନମୁଵାଚ- ମଯା ତ୍ଵଂ ଵାରିତୋ ହ୍ଯାତ୍ମନ୍କୃତଂ ଵାକ୍ଯଂ ନ ଚୈଵ ମେ । ପଂଚାତ୍ମକୈର୍ମହାକ୍ରୂରୈଃ ପାତିତୋ ଗର୍ଭସଂକଟେ
ଜ୍ଞାନ କହିଲେ—‘ମୁଁ ତୁମକୁ ବାରଣ କରିଥିଲି, ହେ ଆତ୍ମା, କିନ୍ତୁ ମୋର କଥା ତୁମେ ଶୁଣିନଥିଲ; ଏହି ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଭ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପଡ଼ିଗଲ।
ଇଦାନୀଂ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଧ୍ଯାନଂ ତସ୍ମାତ୍ସଂପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ସୁଖମ୍ । ଗର୍ଭଵାସାଦ୍ଭଵିଷ୍ଯସ୍ତେ ମୋକ୍ଷ ଏଵ ନ ସଂଶଯଃ
ଏବେ ତୁମେ ଧ୍ୟାନକୁ ଆଶ୍ରୟ କର; ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସୁଖ ପାଇବ; ଗର୍ଭବାସରୁ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ମିଳିବ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଜ୍ଞାନସ୍ଯ ତତ୍ତ୍ଵତାମ୍ । ଧ୍ଯାନମାହୂଯ ପ୍ରୋଵାଚ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଵଚନଂ ମମ
ସେ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜ୍ଞାନର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପକୁ ବୁଝି, ଧ୍ୟାନକୁ ଡାକି କହିଲେ—‘ମୋ କଥା ଶୁଣ।
ତ୍ଵାମହଂ ଶରଣଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଧ୍ଯାନ ମାଂ ରକ୍ଷ ନିତ୍ଯଶଃ । ଏଵମସ୍ତୁ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଧ୍ଯାନମାହ ମହାମତିମ୍
‘ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛି, ହେ ଧ୍ୟାନ, ସଦା ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।’ ‘ତଥାସ୍ତୁ, ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ,’ ଧ୍ୟାନ ମହାମତିକୁ କହିଲେ।