ତଦାହାତ୍ମାନମାରାଧ୍ଯମେତୈଃ କିଂ ତେ ପ୍ରଯୋଜନମ୍ । ତତ୍ତ୍ଵତୋ ବ୍ରୂହି ମେ ଦେଵ ସଦା ଶୁଦ୍ଧୋସି ସର୍ଵଦା
ଏହି ପ୍ରକାର ଆପଣ ନିଜ ପ୍ରତି ଏହି ଉପାୟରେ ପୂଜା କରିଲେ, ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କଣ ଲାଭ ହେବ? ମୋତେ ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ, ପ୍ରଭୁ; ଆପଣ ସଦା ସଫା ଓ ପବିତ୍ର।
ଆତ୍ମୋଵାଚ- ଏତେ ପଂଚ ମହାଭାଗା ରୂପଵଂତୋ ମନସ୍ଵିନଃ । ଗତ୍ଵା ସଂଦର୍ଶଯାମ୍ଯେନାନାଭାଷ୍ଯେ ଜ୍ଞାନ ଶ୍ରୂଯତାମ୍
ଆତ୍ମା କହିଲେ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ମହା ପ୍ରାଣୀ, ରୂପ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ମୁଁ ଯାଇ ଏମାନେକୁ ଦେଖାଇବି; ଏହି ଅକଥ୍ୟ ଜ୍ଞାନକୁ ଶୁଣ।
ଭଵ୍ଯାନେତାନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପଂଚମୀଂ ଗତିମାଗତାନ୍ । ଦୂତତ୍ଵଂ ଗଚ୍ଛ ଭୋ ଜ୍ଞାନ କୁଶଲୋ ଦୂତକର୍ମଣି
ମୁଁ ଏମାନେକୁ ଭଲ ପାଞ୍ଚମ ଦଶା ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି କହିବି। ଜ୍ଞାନ, ତୁମେ ଦୂତ ଭାବେ ଯାଉ, ଦୂତ କାମରେ ତୁମେ ଦକ୍ଷ।
ଜ୍ଞାନମୁଵାଚ- ତ୍ଵମାତ୍ମଞ୍ଛୃଣୁ ମେ ଵାକ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ଏତେଷାଂ ସଂଗତିସ୍ତାତ କାର୍ଯା ନୈଵ ତ୍ଵଯା କଦା
ଜ୍ଞାନ କହିଲେ—ଏ ଆତ୍ମା, ମୋ କଥା ଶୁଣ; ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ସତ୍ୟ କହୁଛି। ଏମାନେ ସହିତ ଏକତା କରିବା କଦାପି ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ପଂଚାନାମପି ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମନ୍ନ କାର୍ଯଂ ଶୁଭମିଚ୍ଛତା । ଭଵତଃ ସଂଗତିଂ ମୋହ ଇଚ୍ଛତ୍ଯେଷ ମହାମତେ
ପାଞ୍ଚଟି ମଧ୍ୟ ସଫା ଆତ୍ମା ହେଲେ, ଯେଉଁଠି ଭଲ ଚାହେ, ସେଠି କାମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ଏକତା କେବଳ ମୋହର ଇଚ୍ଛା, ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ।
ଆତ୍ମୋଵାଚ- ଏତେଷାଂ ସଂଗତିଂ ଜ୍ଞାନ କସ୍ମାଦ୍ଵାରଯତେ ଭଵାନ୍ । ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ କାରଣଂ ବ୍ରୂହି ଯାଥାତଥ୍ଯେନ ପଂଡିତ
ଆତ୍ମା କହିଲେ—ଜ୍ଞାନ, ଆପଣ କାହିଁକି ଏମାନେ ସହିତ ଏକତାକୁ ବାରଣ କରୁଛନ୍ତି? ଏହାର ସତ୍ୟ କାରଣ କହନ୍ତୁ, ପଣ୍ଡିତ।
ଜ୍ଞାନମୁଵାଚ- ଏତେଷାଂ ସଂଗମାତ୍ରାତ୍ତୁ ମହଦ୍ଦୁଃଖଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଦୁଃଖମୂଲା ହି ପଂଚୈଵ ଶୋକସଂତାପକାରକାଃ
ଜ୍ଞାନ କହିଲେ—ଏମାନେ ସହିତ ଏକତା କରିଲେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଆସିବ। ପାଞ୍ଚଟି ଦୁଃଖର ମୂଳ, ଏମାନେ ଶୋକ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଏଵମସ୍ତୁ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ କରିଷ୍ଯେ ଵଚନଂ ତଵ । ଜ୍ଞାନମାଭାଷ୍ଯ ସ ହ୍ଯାତ୍ମା ଧ୍ଯାନେନ ସହ ସଂଗତଃ
ଏହିପରି ହେଉ, ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ କଥା ମାନିବି। ଜ୍ଞାନ ସହ କଥା ହେଇ, ଆତ୍ମା ଧ୍ୟାନ ସହ ଏକତା କଲେ।
କଶ୍ଯପ ଉଵାଚ- ତତଃ ପଂଚୈଵ ତେ ତତ୍ରାଦ୍ରାକ୍ଷୁରାତ୍ମାନମେଵ ତମ୍ । ବୁଦ୍ଧିମୂଚୁଃ ସମାହୂଯ ସଂଗଚ୍ଛାତ୍ମାନମେଵ ହି
କଶ୍ୟପ କହିଲେ—ତାପରେ ପାଞ୍ଚଟି ଏଠାରେ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖିଲେ। ବୁଦ୍ଧିକୁ ଡାକି, ଏମାନେ କହିଲେ, 'ଆସ, ଆମେ ଆତ୍ମାକୁ ନିକଟ କରିବା।'
ଦୂତତ୍ଵଂ କୁରୁ କଲ୍ଯାଣି ଅସ୍ମାକମାତ୍ମନା ସହ । ପଂଚତତ୍ତ୍ଵା ମହାତ୍ମାନୋ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯଧାରକାଃ ଶୁଭାଃ
ଦୟାଳୁ, ଆମ ପାଇଁ ଆତ୍ମା ସହ ଦୂତ ଭାବେ ରହ। ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ମହାପ୍ରାଣୀ, ଏମାନେ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଭଲ।
ଭଵତୋ ମୈତ୍ରମିଚ୍ଛଂତି ଇତ୍ଯାଭାଷ୍ଯ ମହାମତିମ୍ । ଗତ୍ଵା ବୁଦ୍ଧେ ତ୍ଵଯା କାର୍ଯଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ନ ଇତୋ ଵ୍ରଜ
ଆପଣଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା ଚାହୁଁଛନ୍ତି ବୋଲି, ଏମାନେ ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀକୁ କହିଲେ। ବୁଦ୍ଧିକୁ ଯାଉ, ତୁମର କାମ ସେଠି, ଅନ୍ୟଠା ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଏଵମସ୍ତୁ ମହାଭାଗା କରିଷ୍ଯେ କାର୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ଏଵମାଭାଷିତଂ ତେଷାଂ ଗତ୍ଵାଽହାତ୍ମାନମେଵ ତମ୍
ଏହିପରି ହେଉ, ମହାପ୍ରାଣୀ, ମୁଁ ଉତ୍ତମ କାମ କରିବି। ଏମାନେ ଏଭଳି କହିଲେ, ସେ ବୁଦ୍ଧି ଆତ୍ମାକୁ ଯାଇଲା।
ଅହଂ ବୁଦ୍ଧିର୍ମହାଭାଗ ଭଵଂତଂ ସମୁପାଗତା । ଦୂତତ୍ଵେ ମହତାଂ ପାର୍ଶ୍ଵାତ୍ତେଷାଂ ତ୍ଵଂ ଵଚନଂ ଶୃଣୁ
ମୁଁ ବୁଦ୍ଧି, ମହାପ୍ରାଣୀ, ଆପଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ମହାପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦୂତ ଭାବେ, ଏମାନେର କଥା ଶୁଣ।
ଭଵନ୍ମୈତ୍ରୀଂ ସମିଚ୍ଛଂତି ଅକ୍ଷଯାଂ ପଂଚ ଆତ୍ମକାଃ । କୁରୁ ମୈତ୍ରୀଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଜହି ଧ୍ଯାନଂ ସୁଦୂରତଃ
ପାଞ୍ଚ ଆତ୍ମା ଆପଣଙ୍କ ଅବିନାଶୀ ମିତ୍ରତା ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ, ମିତ୍ରତା କରନ୍ତୁ ଓ ଧ୍ୟାନକୁ ଦୂରେ ଫେଙ୍ଗିଦିଅ।
ଧ୍ଯାନମୁଵାଚ- ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଚାତ୍ମନ୍ନୈତେଷାଂ ଵୈ ସମାଗମମ୍ । ଏଷାଂ ସଂସର୍ଗମାତ୍ରେଣ ମହଦ୍ଦୁଃଖଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଧ୍ୟାନ କହିଲେ—ଆତ୍ମା, ତୁମେ ଏମାନେ ସହିତ ଏକତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏମାନେ ସହିତ ମିଶିଲେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଆସିବ।
ମଯା ଜ୍ଞାନେନ ହୀନସ୍ତ୍ଵଂ କଥଂ କର୍ମ କରିଷ୍ଯତି । ଏଵମେଵ ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ତେଷାଂ ଚୈଵ ସମାଗମମ୍
ମୁଁ ଜ୍ଞାନକୁ ଦୂର କରିଦେଲେ, ତୁମେ କିପରି କାମ କରିବା? ଏହିପରି, ଏମାନେ ସହିତ ଏକତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଗର୍ଭଵାସଂ ନଯିଷ୍ଯଂତି ଭଵଂତଂ ନାନ୍ଯଥା ଵିଭୋ । ଜ୍ଞାନେନୈଵ ମଯା ହୀନୋ ଅଜ୍ଞାନଂ ଯାସ୍ଯସି ଧ୍ରୁଵମ୍
ଏମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଗର୍ଭରେ ନେଇଯିବେ, ଅନ୍ୟ ଭାବେ ନୁହେଁ, ପ୍ରଭୁ। ମୁଁ ଜ୍ଞାନକୁ ଦୂର କରିଦେଲେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅଜ୍ଞାନରେ ପଡ଼ିଯିବେ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତମାତ୍ମାନଂ ଵିରରାମ ମହାମତିମ୍ । ତତସ୍ତାମାଗତାଂ ବୁଦ୍ଧିମାତ୍ମା ପ୍ରୋଵାଚ ନିଶ୍ଚିତଃ
ଏଭଳି କହି ମହାଜ୍ଞାନୀ ଆତ୍ମା ସ୍ଥିର ହେଲେ। ତାପରେ, ଆସିଥିବା ବୁଦ୍ଧିକୁ ଆତ୍ମା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କହିଲେ।
ଜ୍ଞାନଧ୍ଯାନୌ ମହାତ୍ମାନୌ ମଂତ୍ରିଣୌ ମମ ଶୋଭନୌ । ତତ୍ର ଯାନଂ ନ ମେ ଯୁକ୍ତଂ ତଦ୍ବୁଦ୍ଧେ କିଂ କରୋମ୍ଯହମ୍
ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନ, ମୋ ଦୁଇଟି ଉତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ରୀ, ଦୁଇଜଣେ ମହାତ୍ମା ଅଟୁଟ୍; ତାଙ୍କର ଉପଦେଶ ଛଡ଼ି ମୁଁ ଏଠିକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ — ବୁଦ୍ଧିମାନ, ମୁଁ କଣ କରିବି?
ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ବୁଦ୍ଧିସ୍ତେଷାଂ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଯଶସ୍ଵିନୀ । ସମାଚଷ୍ଟ ସମଗ୍ରଂ ତତ୍କଥନଂ ଜ୍ଞାନଧ୍ଯାନଯୋଃ
ଏହା ଶୁଣି, ମହିମାବନ୍ତୀ ବୁଦ୍ଧି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲା ଓ ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଖୋଲି କହିଲା।
ତତସ୍ତେ ପଂଚକାଃ ସର୍ଵେ ଆତ୍ମାନଂ ପ୍ରତିଜଗ୍ମିରେ । ମୈତ୍ରୀମେଵ ପ୍ରତୀଚ୍ଛାମୋ ଭଵତୋ ନିତ୍ଯମେଵ ହି
ତାପରେ ପାଞ୍ଚଜଣେ ସମସ୍ତେ ଆପଣାପଣିକୁ ଫେରିଲେ ଓ କହିଲେ, 'ଆମେ ସଦା ତୁମ ସହ ମିତ୍ରତା ଚାହୁଁଛୁ।'
ଯସ୍ମାଚ୍ଛୁଦ୍ଧୋସି ଲୋକେଶ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵାଂ ସମୁପାଗତାଃ । ସ୍ଵଯମେଵ ଵିଚାର୍ଯୈଵ ଉତ୍ତରଂ ନଃ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍
ହେ ଲୋକନାଥ, ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ଥିବାରୁ ଆମେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛୁ; ଦୟାକରି ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି ଆମକୁ ନିଜେ ଉତ୍ତର ଦିଅ।
ଆତ୍ମୋଵାଚ- ଯୂଯଂ ପଂଚୈଵ ସଂପ୍ରାପ୍ତା ମମ ମୈତ୍ରଂ ସମିଚ୍ଛଥ । ସ୍ଵୀଯଂ ଗୁଣଂ ପ୍ରଭାଵଂ ଚ କଥଯଂତୁ ମମାଗ୍ରତଃ
ଆତ୍ମା କହିଲେ— 'ତୁମେ ପାଞ୍ଚଜଣେ ଆସିଛ, ମୋ ସହ ମିତ୍ରତା ଚାହୁଛ; ଏବେ ତୁମେ ନିଜ ଗୁଣ ଓ ପ୍ରଭାବ ମୋ ଆଗରେ କହ।'
ଭୂମିରୁଵାଚ- ସର୍ଵକାର୍ଯସ୍ଯ ସଂସ୍ଥାନଂ ଚର୍ମମାଂସସମନ୍ଵିତମ୍ । ଅସ୍ଥିମୂଲଦୃଢତ୍ଵଂ ମେ ନଖଲୋମସମନ୍ଵିତମ୍
ଭୂମି କହିଲେ— 'ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଗଠନ ମୋର, ଚର୍ମ ଓ ମାଂସ ମିଶିଛି; ମୋର ଦୃଢତା ଅସ୍ଥିରେ ଆଧାରିତ, ନଖ ଓ କେଶ ମିଶିଛି।'
ପ୍ରଭାଵୋ ହି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ କାଯମଧ୍ଯେ ମମୈଵ ହି । ନାସିକାଗମନୋ ଗଂଧସ୍ସ ମେ ଭୃତ୍ଯୋ ମହାମନାଃ
ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ମୋର ପ୍ରଭାବ ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ଅଛି; ନାକ ମାନେ ଗନ୍ଧ ମୋର ଭକ୍ତ ଦାସ, ବଡ଼ ମନ ଥିବା।
ଆକାଶ ଉଵାଚ- ଅହମାକାଶକଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମମ କାଯେ ପ୍ରଭାଵକମ୍ । ଶ୍ରୂଯତାମଭିଧାସ୍ଯାମି ପରବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପିଣମ୍
ଆକାଶ କହିଲେ— 'ମୁଁ ଆକାଶ, ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ମୋର ପ୍ରଭାବ ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ଅଛି; ଶୁଣ, ମୁଁ ପରବ୍ରହ୍ମ ରୂପକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।'
ବାହ୍ଯାଂତରାଵକାଶଶ୍ଚ ଶୂନ୍ଯସ୍ଥାନେ ଵସାମ୍ଯହମ୍ । ତତ୍ରାମାତ୍ଯୌ ତୁ କର୍ଣୌ ମେ ଶ୍ରଵଣାର୍ଥଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତୌ
ମୁଁ ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର ଖାଲି ସ୍ଥାନରେ ବସିଥାଏ; ସେଠି ମୋର ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ରୀ କାନ ଶୁଣିବା ପାଇଁ ଅବସ୍ଥିତ।
ଵାଯୁରୁଵାଚ- ପଂଚରୂପେଣ ତିଷ୍ଠାମି କରୋମ୍ଯେଵଂ ଶୁଭାଶୁଭମ୍ । ଚର୍ମକାଯେସ୍ଥିତୋମାତ୍ଯଃ ସ୍ପର୍ଶଂ ସଂଶ୍ରଯତେ ଗୁଣମ୍
ବାୟୁ କହିଲେ— 'ମୁଁ ପାଞ୍ଚ ରୂପରେ ରହିଛି, ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ; ଚର୍ମ ଶରୀରରେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଅଛି, ସ୍ପର୍ଶ ଗୁଣ ରହିଛି।'
ତେଜ ଉଵାଚ- କାଯେ ସଂସ୍ଥଃ ସଦା ନିତ୍ଯଂ ପାକଯୋଗଂ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯଂତରଂ ସର୍ଵଂ ଦ୍ରଵ୍ଯାଦ୍ରଵ୍ଯଂ ପ୍ରଦର୍ଶଯେ
ତେଜ କହିଲେ— 'ମୁଁ ସଦା ଶରୀରରେ ରହି, ପାକ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ; ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର, ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଅଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଖାଏ।'
ଶୁକ୍ରଂ ମଜ୍ଜା ତଥା ଲାଲା ଏଵଂ ତ୍ଵକ୍ସଂଧିସଂସ୍ଥିତମ୍ । ରୁଧିରଂ ପ୍ରେଷଯାମ୍ଯେଵ କାଯମଧ୍ଯେ ସ୍ଥିତୋସ୍ମ୍ଯହମ୍
ଶୁକ୍ର, ମଜ୍ଜା, ଲାଲା, ଚର୍ମ ଓ ସଂଧିରେ ଥିବା, ରୁଧିର— ଏସବୁକୁ ମୁଁ ପ୍ରେଷଣ କରେ, ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ରହିଛି।