କସ୍ଯ ପୁତ୍ରା ହି ସଂସାରେ କସ୍ଯ ଦେଵୀ ସୁବାଂଧଵାଃ । ନାସ୍ତିକସ୍ଯେହ କେନାପି ତତ୍ସର୍ଵଂ ଶ୍ରୂଯତାଂ ପ୍ରିଯେ
ଏହି ସଂସାରରେ କାହାର ପୁଅ, ଦେବୀ? କାହାର ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ? ଯେଉଁଠି ଆତ୍ମାକୁ ନାମାନାଯାଏ, ସେଠାରେ କିଛି ନାହିଁ—ଏହି କଥା ଶୁଣ, ପ୍ରିୟେ ।
ଦକ୍ଷସ୍ଯାପି ସୁତା ଯୂଯଂ ସୁନ୍ଦର୍ଯଶ୍ଚୈଵ ମାମକାଃ । ଭଵତୀନାମହଂ ଭର୍ତା କାମନାପୂରକଃ ଶୁଭେ
ତୁମେମାନେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଝିଅ, ମୋର ଝିଅମାନେ ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦରୀ । ଶୁଭେ, ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ତୁମମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ।
ଯୋଜକଃ ପାଲକଶ୍ଚୈଵ ରକ୍ଷକୋସ୍ମି ଵରାନନେ । କସ୍ମାଦ୍ଵୈରଂ କୃତଂ କ୍ରୂରୈରସୁରୈରଜିତାତ୍ମଭିଃ
ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରେ, ରକ୍ଷା କରେ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ । ତେବେ, ଏହି କ୍ରୁର ଅସୁରମାନେ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ମନ ଥିବା ଦ୍ୱାରା କାହିଁକି ଶତ୍ରୁତା କରିଲେ?
ତଵ ପୁତ୍ରା ମହାଭାଗେ ସତ୍ଯଧର୍ମଵିଵର୍ଜିତାଃ । ତେନ ଦୋଷେଣ ତେ ସର୍ଵେ ତଵ ଦୋଷେଣ ଵୈ ଶୁଭେ
ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମ ପୁଅମାନେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରୁ ବିଞ୍ଜିତ ଥିଲେ । ଏହି ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସମସ୍ତେ, ଏବଂ ତୁମ ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ଶୁଭେ—
ନିହତା ଵାସୁଦେଵେନ ଦୈଵତୈସ୍ତୁ ନିପାତିତାଃ । ତସ୍ମାଚ୍ଛୋକୋ ନ କର୍ତଵ୍ଯଃ ସତ୍ଯମୋକ୍ଷଵିନାଶନଃ
ବାସୁଦେବ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ହତ ହେଲେ ଓ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ତଳକୁ ପକାଇଲେ । ତେଣୁ ତୁମେ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଶୋକ ସତ୍ୟ ଓ ମୋକ୍ଷକୁ ନଷ୍ଟ କରେ ।
ଶୋକୋ ହି ନାଶଯେତ୍ପୁଣ୍ଯଂ କ୍ଷଯାତ୍ପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ନଶ୍ଯତି । ତସ୍ମାଚ୍ଛୋକଂ ପରିତ୍ଯଜ ଵିଘ୍ନରୂପଂ ଵରାନନେ
ଶୋକ ପୁଣ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ପୁଣ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ସବୁ କିଛି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ । ତେଣୁ, ଶୋକକୁ ଛାଡ଼, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏହା ବିଘ୍ନର ରୂପ ।
ଆତ୍ମଦୋଷପ୍ରଭାଵେଣ ଦାନଵା ମରଣଂ ଗତାଃ । ଦେଵା ନିମିତ୍ତଭୂତାଶ୍ଚ ନାଶିତାଃ ସ୍ଵେନ କର୍ମଣା
ନିଜ ଦୋଷର ପ୍ରଭାବରେ ଦାନବମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ଦେବତାମାନେ କେବଳ ଉପକରଣ ହେଲେ, ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହେଲେ ।
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମହାଭାଗେ ସମାଗଚ୍ଛ ସୁଖଂ ପ୍ରତି । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାଯୋଗୀ ତାଂ ପ୍ରିଯାଂ ଦୁଃଖଭାଗିନୀମ୍
ଏହି କଥା ଜାଣି, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ଆସ, ଶାନ୍ତି ଓ ସୁଖକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କର । ଏଭଳି କହି, ମହାଯୋଗୀ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖିତ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ ।
ଵିଷାଦାଚ୍ଚ ନିଵୃତ୍ତୋସୌ ଵିରରାମ ମହାମତିଃ
ବିଷାଦରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଚୁପ ହୋଇଗଲେ ।
ଦିତିରୁଵାଚ- ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ନାଥ ସର୍ଵମେଵ ନ ସଂଶଯଃ । ଭର୍ତୃସ୍ନେହଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଗତା ସାପତ୍ନ୍ଯଜଂ ଦ୍ଵିଜ
ଦିତି କହିଲେ: ନାଥ, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେସବୁ ସତ୍ୟ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ମୁଁ ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଛାଡ଼ି, ସପତ୍ନୀଙ୍କ ଘରକୁ ଚଲିଗଲି, ହେ ଦ୍ୱିଜ ।
ଅଭିମାନେନ ଦୁଃଖେନ ମାନଭଂଗେନ ସତ୍ତମ । ମହାଦୁଃଖେନ ସଂତପ୍ତା କରିଷ୍ଯେ ପ୍ରାଣମୋଚନମ୍
ଅଭିମାନ, ଦୁଃଖ ଓ ଅପମାନରେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ ହୋଇ, ମୁଁ ଏବେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିବି ।
କଶ୍ଯପ ଉଵାଚ- ଶ୍ରୂଯତାମଭିଧାସ୍ଯାମି ଯଥା ଶାଂତିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି । ନ କଃ କସ୍ଯ ଭଵେତ୍ପୁତ୍ରୋ ନ ମାତା ନ ପିତା ଶୁଭେ
କଶ୍ୟପ କହିଲେ: ଶୁଣ, ମୁଁ କିପରି ଶାନ୍ତି ଆସିବ ସେ କଥା କହିବି । ଏଠାରେ କାହାର ପୁଅ, କାହାର ମା, କାହାର ବାପା ଅଛନ୍ତି, ଶୁଭେ?
ନ ଭ୍ରାତା ବାଂଧଵଃ କସ୍ଯ ନ ଚ ସ୍ଵଜନବାଂଧଵାଃ । ଏଵଂ ସଂସାରସଂବଂଧୋ ମାଯାମୋହସମନ୍ଵିତଃ
କେହି ଭାଇ ନୁହେଁ, କେହି ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ ନୁହେଁ; ଏହି ସଂସାରର ଯୋଗାଯୋଗ ମାୟା ଓ ମୋହରେ ଭରିଥିବା।
ସ୍ଵଯମେଵ ପିତା ଦେଵି ସ୍ଵଯଂ ମାତାଥ ବାଂଧଵାଃ । ସ୍ଵଯଂ ସ୍ଵଜନଵର୍ଗଶ୍ଚ ସ୍ଵଯଂ ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ
ଏହି ଜଗତରେ ନିଜେ ପିତା, ନିଜେ ମାତା, ନିଜେ ଆତ୍ମୀୟ ଓ ବାନ୍ଧବ; ନିଜେ ନିଜ ଲୋକମାନେ, ନିଜେ ସନାତନ ଧର୍ମ।
ଆଚାରେଣ ନରୋ ଦେଵି ସୁଖିତ୍ଵମୁପଜାଯତେ । ଅନାଚାରେଣ ପାପେନ ନାଶଂ ଯାତି ତଥା ଧ୍ରୁଵମ୍
ଠିକ ଆଚରଣ କରିଲେ ଲୋକ ସୁଖ ପାଉଥିବେ, ତଥା ଅନ୍ୟାୟ ଓ ପାପ କରିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହେଇଯିବେ।
କ୍ରୂରଯୋନିଂ ପ୍ରଯାତ୍ଯେଵଂ ନରୋ ଦେଵି ନ ସଂଶଯଃ । କର୍ମଣା ସତ୍ଯହୀନେନ ମହାପାପେନ ମୋହତଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ସତ୍ୟ ନାହିଁ, ମହାପାପ ଓ ମୋହରେ ଲିପ୍ତ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କ୍ରୂର ଜନ୍ମ ପାଉଥିବେ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ରିପୁତ୍ଵେ ଵର୍ତ୍ତତେ ମର୍ତ୍ଯଃ ପ୍ରାଣିନାଂ ନିତ୍ଯସଂସ୍ଥିତଃ । ରିପଵସ୍ତସ୍ଯ ଵର୍ତନ୍ତେ ଯତ୍ର ତତ୍ର ନ ସଂଶଯଃ
ଯେଉଁ ମର୍ତ୍ୟ ଶତ୍ରୁତାରେ ବସିଥାଏ, ସେ ସଦା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥାଏ; ସେ କେଉଁଠି ଯାଏ, ଶତ୍ରୁମାନେ ସେଠି ଅଛନ୍ତି, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ମୈତ୍ରେଣ ଵର୍ତତେ ମର୍ତ୍ଯୋ ଯଦା ଲୋକେ ପ୍ରିଯେ ଶୁଭେ । ତଦା ତସ୍ଯ ଭଵଂତ୍ଯେଵ ମିତ୍ରାଃ ସର୍ଵତ୍ର ଭାମିନି
ଯେଉଁ ମର୍ତ୍ୟ ଏହି ଜଗତରେ ମିତ୍ରତାରେ ବ୍ୟବହାର କରେ, ତାହାଲେ ସେ ସବୁଠି ମିତ୍ର ପାଉଥିବେ, ମନୋହର ଓ ଶୁଭା।
କୃଷିକାରୋ ଯଦା ଦେଵି ଛନ୍ନଂ ବୀଜଂ ସୁସଂସ୍ଥିତମ୍ । ଯାଦୃଶଂ ତୁ ଭଵତ୍ଯେଵ ତାଦୃଶଂ ଫଲମଶ୍ନୁତେ
ଯେପରି ଚାଷୀ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଭଲ ଭାବରେ ବିଜ ରୋପଣ କରେ, ତାହାର ଫଳ ଯେଉଁପରି ଥାଏ, ସେଉଁପରି ଫଳ ପାଉଥିବେ।
ତଥା ତଵ ଚ ପୁତ୍ରୈଶ୍ଚ ସାଧୁଭିଃ ସ୍ପର୍ଧିତଂ ସହ । କର୍ମଣସ୍ତସ୍ଯ ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ଫଲଂ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ସୁସଂସ୍ଥିତମ୍
ଏହିପରି, ତୁମେ ଓ ତୁମ ପୁଅମାନେ ଯେଉଁ ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସହ ଦ୍ୱନ୍ଦ କରିଥିଲେ, ତାହାର ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଭଲ ଭାବରେ ଭୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ତଵ ପୁତ୍ରା ମହାଭାଗେ ତପଃ ଶାଂତି ଵିଵର୍ଜିତାଃ । ତେନ ପାପେନ ତେ ସର୍ଵେ ପତିତା ଵୈ ମହତ୍ପଦାତ୍
ତୁମର ପୁଅମାନେ, ମହାଭାଗେ, ତପସ୍ୟା ଓ ଶାନ୍ତିରୁ ବଞ୍ଚିତ ଥିଲେ; ଏହି ପାପ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଉଚ୍ଚ ପଦରୁ ପତିତ ହୋଇଗଲେ।
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶମଂ ଗଚ୍ଛ ମୁଂଚ ଦୁଃଖଂ ସୁଖଂ ତଥା । କସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ମିତ୍ରାଣି କସ୍ଯ ସ୍ଵଜନ ବାଂଧଵାଃ
ଏହି କଥା ଜାଣି, ଶାନ୍ତିରେ ଯାଅ, ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ଦୁଇଟିକୁ ଛାଡ଼; କେଉଁଠି ପୁଅ, କେଉଁଠି ମିତ୍ର, କେଉଁଠି ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ ଓ ବାନ୍ଧବ?
ଆତ୍ମକର୍ମାନୁସାରେଣ ସୁଖଂ ଜୀଵଂତି ଜଂତଵଃ । ପରାର୍ଥେ ଚିଂତନଂ ଦେଵି ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାନେନ ପଂଡିତାଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀ ନିଜ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ସୁଖ ଭୋଗ କରେ; ତଥା, ପ୍ରଜ୍ଞା ଦ୍ୱାରା ପଣ୍ଡିତମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଭଲରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି।
ନ କୁର୍ଵଂତି ମହାତ୍ମାନୋ ଵ୍ଯର୍ଥମେଵ ନ ସଂଶଯଃ । ପଂଚଭୂତାତ୍ମକଂ କାଯଂ କେଵଲଂ ସଂଧିଜର୍ଜରମ୍
ମହାତ୍ମାମାନେ କେବେ ଅନବସ୍ଥାରେ କାମ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ପଞ୍ଚଭୂତରେ ଗଠିତ ଏହି ଦେହ କେବଳ ଯୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଟିକିଥିବା, ଏହା ଅତି ଦୁର୍ବଳ।
ଆତ୍ମମିତ୍ରଂ କୃତଂ ତେନ ସର୍ଵଂ ଦେଵି ସୁଖାଶଯା । ଆତ୍ମା ନାମ ମହାପୁଣ୍ଯଃ ସର୍ଵଗଃ ସର୍ଵଦର୍ଶକଃ
ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ମିତ୍ର କରିଲେ, ଦେବୀ, ସବୁ କାମ ସୁଖ ଆଶାରେ ସଫଳ ହୁଏ; ଆତ୍ମାକୁ ମହାପୁଣ୍ୟ, ସବୁଠି ଥିବା, ସବୁକୁ ଦେଖିପାରିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସର୍ଵସିଦ୍ଧିସ୍ତୁ ସର୍ଵାତ୍ମା ସାତ୍ଵିକଃ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିଦଃ । ଏଵଂ ସର୍ଵମଯୋ ଦେଵି ଭ୍ରମତ୍ଯେକୋ ନିରଞ୍ଜନଃ
ସବୁକୁ ଦେଖିପାରିବା ଆତ୍ମା, ଦେବୀ, ସବୁ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ, ସତ୍ତ୍ୱ ଭରିଥିବା, ସବୁ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା; ଏହିପରି, ସବୁରେ ଥିବା ଏକ ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମା ଏକା ଏକା ଘୁଞ୍ଚିଯାଏ।
ଭ୍ରମତା ନିର୍ଜନେ ଯେନ ମୂର୍ତିମଂତୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ଚତ୍ଵାରୋ ଦର୍ଶିତାଃ ପୁଣ୍ଯା ମୂର୍ତିମଂତୋ ମହୌଜସଃ
ଏକା ଏକା ଘୁଞ୍ଚୁଥିବାବେଳେ, କେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଚାରିଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପୁଣ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତିମାନେ ଦେଖିଲେ।
ପଂଚମଃ ଶ୍ଵସନଶ୍ଚୈଵ ପୂର୍ଵାଣାଂ ମିତ୍ରମେଵ ଚ । ଅଥୋ ଆତ୍ମା ସମାଯାତୋ ଜ୍ଞାନସାହାଯ୍ଯମେଵ ଵା
ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି ଶ୍ୱାସ, ପୂର୍ବ ଚାରିଜଣଙ୍କର ମିତ୍ର; ତାପରେ ଆତ୍ମା ଆସିଲା, କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନର ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ।
ସ ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାତ୍ମା ଵୈ ଜ୍ଞାନମାତ୍ମା ସମବ୍ରଵୀତ୍ । ଜ୍ଞାନ ପଶ୍ଯ ଅମୀ ପଂଚ ମଂତ୍ରଯଂତଃ ପରସ୍ପରମ୍
ସେମାନେ ଦେଖି, ମହାତ୍ମା ଜ୍ଞାନ ଆତ୍ମାକୁ କହିଲେ: 'ଜ୍ଞାନ, ଦେଖ, ଏହି ପଞ୍ଚଜଣେ ପରସ୍ପର ମନ୍ତ୍ରଣା କରୁଛନ୍ତି।'
ଏତାନ୍ଗତ୍ଵାବ୍ରଵୀହି ତ୍ଵଂ ଯୂଯଂ କ ଇତି ପୃଚ୍ଛ ହ । ଜ୍ଞାନଂ ଵାକ୍ଯଂ ପରଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସାର୍ଥଂ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ତୁମେ ସେମାନଙ୍କଠାରେ ଯାଇ, 'ତୁମେ କିଏ?' ବୋଲି ପଚାର; ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଓ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ଜ୍ଞାନ।