ତତ୍ର ଯୁଦ୍ଧଂ ମହଜ୍ଜାତଂ ଦୈତ୍ଯସଂକ୍ଷଯକାରକମ୍ । ଦେଵୈଶ୍ଚ ଵିଷ୍ଣୁନା ଯୁଦ୍ଧେ ମମ ପୁତ୍ରା ନିପାତିତାଃ
ସେଠାରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଯାହା ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ସଂହାର କଲା। ଯୁଦ୍ଧରେ, ମୋ ପୁଅମାନେ ଦେବତାମାନେ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ।
ତଥୈଵ ତଵ ପୁତ୍ରାସ୍ତେ ଦେଵଦେଵେନ ଚକ୍ରିଣା । ଵନେ ଗତାନ୍ଯଥା ସିଂହୋ ଦ୍ରାଵଯେତ୍ସ୍ଵେନ ତେଜସା
ଏଭଳି, ତୁମ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ଚକ୍ରଧାରୀ ଦେବତା ଦ୍ୱାରା ଜଙ୍ଗଲକୁ ହଟାଯିବା ସିଂହ ଭଳି ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଦୂରେ ହଟାଯିଲେ।
ତଥା ତେ ମାମକାଃ ପୁତ୍ରା ନିହତାଃ ଶଙ୍ଖପାଣିନା । କାଲନେମିମୁଖଂ ସୈନ୍ଯଂ ଦୁର୍ଜଯଂ ସସୁରାସୁରୈଃ
ଏଭଳି, ମୋ ପୁଅମାନେ ଶଂଖଧାରୀ ଦେବତା ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ। କାଳନେମିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିବା, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମିଶି ଯେଉଁ ସେନାକୁ ଜିତିବା କଠିନ, ସେହି ସେନା ଧ୍ୱଂସ ହେଲା।
ନାଶିତଂ ମର୍ଦିତଂ ସର୍ଵଂ ଦ୍ରାଵିତଂ ଵିକଲୀକୃତମ୍ । ସ୍ଵୈରର୍ଚିଭିର୍ଯଥା ଵହ୍ନିସ୍ତୃଣାନି ଜ୍ଵାଲଯେଦ୍ଵନେ
ସବୁ କିଛି ନଷ୍ଟ, ଚୁର୍ମାର, ଭାଗିଯିବା ଓ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା; ଯେପରି ଅଗ୍ନି ନିଜ ଆଲୋକରେ ଜଙ୍ଗଲର ଘାସକୁ ଜଳାଇ ଦିଏ।
ତଥା ଦୈତ୍ଯଗଣାନ୍ସର୍ଵାନ୍ନିର୍ଦହତ୍ଯେଵ କେଶଵଃ । ମମ ପୁତ୍ରା ମୃତା ଦେଵି ବହୁଶସ୍ତଵ ନଂଦନାଃ
ଏଭଳି ଭାବରେ କେଶବ ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦହିଦେଉଛନ୍ତି । ମୋ ପୁଅମାନେ ବହୁବାର ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଦେବୀ, ତୁମର ଜଣେ ଜଣେ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଭାବରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି ।
ଵହ୍ନିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯଥା ସର୍ଵେ ଶଲଭା ଯାଂତି ସଂକ୍ଷଯମ୍ । ତଥା ତେ ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ହରିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କ୍ଷଯଂ ଗତାଃ
ଯେପରି ଗୋଲାପୋକାମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଛୁଇଁଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେପରି ତୁମ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କ ସମ୍ନିଧିକୁ ଯାଇ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲେ ।
ଏଵମେତଂ ହି ଵୃତ୍ତାଂତଂ ଦିତିଃ ଶୁଶ୍ରାଵ ଦାରୁଣମ୍ । ଦିତିରୁଵାଚ- ଵଜ୍ରପାତୋପମଂ ଭଦ୍ରେ ଵଦସ୍ଯେଵଂ କଥଂ ମମ
ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ଘଟଣା ଦିତି ଶୁଣିଲେ । ଦିତି କହିଲେ: 'ଭଲ ମନେ, ଏପରି ଦୁଃଖ ମୋ ଉପରେ କିପରି ଆସିଲା, ଏହା ତ ମୋ ପାଇଁ ବଜ୍ରପାତ ସମାନ ।'
ଏଵମାଭାଷ୍ଯ ତାଂ ଦେଵୀ ମୂର୍ଚ୍ଛିତା ନିପପାତ ହ । ହା ହା କଷ୍ଟମିଦଂ ଜାତଂ ବହୁଦୁଃଖଂ ପ୍ରତାପକମ୍
ଏଭଳି କହି ଦେବୀ ଅଚେତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ । ସେ କ୍ଷୁଦ୍ର ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ—'ହା ହା, କେତେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଘଟିଗଲା, ଏହା କେତେ ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ!'
ରୁରୋଦ କରୁଣଂ ସାଥ ପୁତ୍ରଶୋକସୁପୀଡିତା । ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଶୁଭମ୍
ପୁଅମାନଙ୍କ ଶୋକରେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ସେ ଦେବୀ କରୁଣ ଭାବରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେଠାରେ ଥିବା ମହାମୁନି ଶୁଭ ବାକ୍ୟ କହିଲେ ।
ମା ରୋଦିଷି ଚ ଭଦ୍ରଂ ତେ ନୈଵଂ ଶୋଚଂତି ତ୍ଵଦ୍ଵିଧାଃ । ସତ୍ଵଵଂତୋ ମହାଭାଗେ ଲୋଭମୋହେନ ଵର୍ଜିତାଃ
ତୁମେ କାନ୍ଦନ୍ତୁ ନାହିଁ, ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ ହେଉ । ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ଯେମାନେ ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ଓ ଲୋଭ ମୋହରୁ ମୁକ୍ତ, ସେମାନେ ଏଭଳି ଭାବରେ ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ ।
କସ୍ଯ ପୁତ୍ରା ହି ସଂସାରେ କସ୍ଯ ଦେଵୀ ସୁବାଂଧଵାଃ । ନାସ୍ତିକସ୍ଯେହ କେନାପି ତତ୍ସର୍ଵଂ ଶ୍ରୂଯତାଂ ପ୍ରିଯେ
ଏହି ସଂସାରରେ କାହାର ପୁଅ, ଦେବୀ? କାହାର ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ? ଯେଉଁଠି ଆତ୍ମାକୁ ନାମାନାଯାଏ, ସେଠାରେ କିଛି ନାହିଁ—ଏହି କଥା ଶୁଣ, ପ୍ରିୟେ ।
ଦକ୍ଷସ୍ଯାପି ସୁତା ଯୂଯଂ ସୁନ୍ଦର୍ଯଶ୍ଚୈଵ ମାମକାଃ । ଭଵତୀନାମହଂ ଭର୍ତା କାମନାପୂରକଃ ଶୁଭେ
ତୁମେମାନେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଝିଅ, ମୋର ଝିଅମାନେ ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦରୀ । ଶୁଭେ, ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ତୁମମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ।
ଯୋଜକଃ ପାଲକଶ୍ଚୈଵ ରକ୍ଷକୋସ୍ମି ଵରାନନେ । କସ୍ମାଦ୍ଵୈରଂ କୃତଂ କ୍ରୂରୈରସୁରୈରଜିତାତ୍ମଭିଃ
ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରେ, ରକ୍ଷା କରେ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ । ତେବେ, ଏହି କ୍ରୁର ଅସୁରମାନେ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ମନ ଥିବା ଦ୍ୱାରା କାହିଁକି ଶତ୍ରୁତା କରିଲେ?
ତଵ ପୁତ୍ରା ମହାଭାଗେ ସତ୍ଯଧର୍ମଵିଵର୍ଜିତାଃ । ତେନ ଦୋଷେଣ ତେ ସର୍ଵେ ତଵ ଦୋଷେଣ ଵୈ ଶୁଭେ
ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମ ପୁଅମାନେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରୁ ବିଞ୍ଜିତ ଥିଲେ । ଏହି ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସମସ୍ତେ, ଏବଂ ତୁମ ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ଶୁଭେ—
ନିହତା ଵାସୁଦେଵେନ ଦୈଵତୈସ୍ତୁ ନିପାତିତାଃ । ତସ୍ମାଚ୍ଛୋକୋ ନ କର୍ତଵ୍ଯଃ ସତ୍ଯମୋକ୍ଷଵିନାଶନଃ
ବାସୁଦେବ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ହତ ହେଲେ ଓ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ତଳକୁ ପକାଇଲେ । ତେଣୁ ତୁମେ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଶୋକ ସତ୍ୟ ଓ ମୋକ୍ଷକୁ ନଷ୍ଟ କରେ ।
ଶୋକୋ ହି ନାଶଯେତ୍ପୁଣ୍ଯଂ କ୍ଷଯାତ୍ପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ନଶ୍ଯତି । ତସ୍ମାଚ୍ଛୋକଂ ପରିତ୍ଯଜ ଵିଘ୍ନରୂପଂ ଵରାନନେ
ଶୋକ ପୁଣ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ପୁଣ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ସବୁ କିଛି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ । ତେଣୁ, ଶୋକକୁ ଛାଡ଼, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏହା ବିଘ୍ନର ରୂପ ।
ଆତ୍ମଦୋଷପ୍ରଭାଵେଣ ଦାନଵା ମରଣଂ ଗତାଃ । ଦେଵା ନିମିତ୍ତଭୂତାଶ୍ଚ ନାଶିତାଃ ସ୍ଵେନ କର୍ମଣା
ନିଜ ଦୋଷର ପ୍ରଭାବରେ ଦାନବମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ଦେବତାମାନେ କେବଳ ଉପକରଣ ହେଲେ, ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହେଲେ ।
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମହାଭାଗେ ସମାଗଚ୍ଛ ସୁଖଂ ପ୍ରତି । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାଯୋଗୀ ତାଂ ପ୍ରିଯାଂ ଦୁଃଖଭାଗିନୀମ୍
ଏହି କଥା ଜାଣି, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ଆସ, ଶାନ୍ତି ଓ ସୁଖକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କର । ଏଭଳି କହି, ମହାଯୋଗୀ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖିତ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ ।
ଵିଷାଦାଚ୍ଚ ନିଵୃତ୍ତୋସୌ ଵିରରାମ ମହାମତିଃ
ବିଷାଦରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଚୁପ ହୋଇଗଲେ ।
ଦିତିରୁଵାଚ- ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ନାଥ ସର୍ଵମେଵ ନ ସଂଶଯଃ । ଭର୍ତୃସ୍ନେହଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଗତା ସାପତ୍ନ୍ଯଜଂ ଦ୍ଵିଜ
ଦିତି କହିଲେ: ନାଥ, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେସବୁ ସତ୍ୟ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ମୁଁ ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଛାଡ଼ି, ସପତ୍ନୀଙ୍କ ଘରକୁ ଚଲିଗଲି, ହେ ଦ୍ୱିଜ ।
ଅଭିମାନେନ ଦୁଃଖେନ ମାନଭଂଗେନ ସତ୍ତମ । ମହାଦୁଃଖେନ ସଂତପ୍ତା କରିଷ୍ଯେ ପ୍ରାଣମୋଚନମ୍
ଅଭିମାନ, ଦୁଃଖ ଓ ଅପମାନରେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ ହୋଇ, ମୁଁ ଏବେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିବି ।
କଶ୍ଯପ ଉଵାଚ- ଶ୍ରୂଯତାମଭିଧାସ୍ଯାମି ଯଥା ଶାଂତିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି । ନ କଃ କସ୍ଯ ଭଵେତ୍ପୁତ୍ରୋ ନ ମାତା ନ ପିତା ଶୁଭେ
କଶ୍ୟପ କହିଲେ: ଶୁଣ, ମୁଁ କିପରି ଶାନ୍ତି ଆସିବ ସେ କଥା କହିବି । ଏଠାରେ କାହାର ପୁଅ, କାହାର ମା, କାହାର ବାପା ଅଛନ୍ତି, ଶୁଭେ?
ନ ଭ୍ରାତା ବାଂଧଵଃ କସ୍ଯ ନ ଚ ସ୍ଵଜନବାଂଧଵାଃ । ଏଵଂ ସଂସାରସଂବଂଧୋ ମାଯାମୋହସମନ୍ଵିତଃ
କେହି ଭାଇ ନୁହେଁ, କେହି ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ ନୁହେଁ; ଏହି ସଂସାରର ଯୋଗାଯୋଗ ମାୟା ଓ ମୋହରେ ଭରିଥିବା।
ସ୍ଵଯମେଵ ପିତା ଦେଵି ସ୍ଵଯଂ ମାତାଥ ବାଂଧଵାଃ । ସ୍ଵଯଂ ସ୍ଵଜନଵର୍ଗଶ୍ଚ ସ୍ଵଯଂ ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ
ଏହି ଜଗତରେ ନିଜେ ପିତା, ନିଜେ ମାତା, ନିଜେ ଆତ୍ମୀୟ ଓ ବାନ୍ଧବ; ନିଜେ ନିଜ ଲୋକମାନେ, ନିଜେ ସନାତନ ଧର୍ମ।
ଆଚାରେଣ ନରୋ ଦେଵି ସୁଖିତ୍ଵମୁପଜାଯତେ । ଅନାଚାରେଣ ପାପେନ ନାଶଂ ଯାତି ତଥା ଧ୍ରୁଵମ୍
ଠିକ ଆଚରଣ କରିଲେ ଲୋକ ସୁଖ ପାଉଥିବେ, ତଥା ଅନ୍ୟାୟ ଓ ପାପ କରିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହେଇଯିବେ।
କ୍ରୂରଯୋନିଂ ପ୍ରଯାତ୍ଯେଵଂ ନରୋ ଦେଵି ନ ସଂଶଯଃ । କର୍ମଣା ସତ୍ଯହୀନେନ ମହାପାପେନ ମୋହତଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ସତ୍ୟ ନାହିଁ, ମହାପାପ ଓ ମୋହରେ ଲିପ୍ତ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କ୍ରୂର ଜନ୍ମ ପାଉଥିବେ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ରିପୁତ୍ଵେ ଵର୍ତ୍ତତେ ମର୍ତ୍ଯଃ ପ୍ରାଣିନାଂ ନିତ୍ଯସଂସ୍ଥିତଃ । ରିପଵସ୍ତସ୍ଯ ଵର୍ତନ୍ତେ ଯତ୍ର ତତ୍ର ନ ସଂଶଯଃ
ଯେଉଁ ମର୍ତ୍ୟ ଶତ୍ରୁତାରେ ବସିଥାଏ, ସେ ସଦା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥାଏ; ସେ କେଉଁଠି ଯାଏ, ଶତ୍ରୁମାନେ ସେଠି ଅଛନ୍ତି, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ମୈତ୍ରେଣ ଵର୍ତତେ ମର୍ତ୍ଯୋ ଯଦା ଲୋକେ ପ୍ରିଯେ ଶୁଭେ । ତଦା ତସ୍ଯ ଭଵଂତ୍ଯେଵ ମିତ୍ରାଃ ସର୍ଵତ୍ର ଭାମିନି
ଯେଉଁ ମର୍ତ୍ୟ ଏହି ଜଗତରେ ମିତ୍ରତାରେ ବ୍ୟବହାର କରେ, ତାହାଲେ ସେ ସବୁଠି ମିତ୍ର ପାଉଥିବେ, ମନୋହର ଓ ଶୁଭା।
କୃଷିକାରୋ ଯଦା ଦେଵି ଛନ୍ନଂ ବୀଜଂ ସୁସଂସ୍ଥିତମ୍ । ଯାଦୃଶଂ ତୁ ଭଵତ୍ଯେଵ ତାଦୃଶଂ ଫଲମଶ୍ନୁତେ
ଯେପରି ଚାଷୀ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଭଲ ଭାବରେ ବିଜ ରୋପଣ କରେ, ତାହାର ଫଳ ଯେଉଁପରି ଥାଏ, ସେଉଁପରି ଫଳ ପାଉଥିବେ।
ତଥା ତଵ ଚ ପୁତ୍ରୈଶ୍ଚ ସାଧୁଭିଃ ସ୍ପର୍ଧିତଂ ସହ । କର୍ମଣସ୍ତସ୍ଯ ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ଫଲଂ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ସୁସଂସ୍ଥିତମ୍
ଏହିପରି, ତୁମେ ଓ ତୁମ ପୁଅମାନେ ଯେଉଁ ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସହ ଦ୍ୱନ୍ଦ କରିଥିଲେ, ତାହାର ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଭଲ ଭାବରେ ଭୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।