ସ୍ତୁଵଂତି ତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ସୁତଂ ଵୈ କଶ୍ଯପସ୍ଯ ଚ । ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରଶ୍ଚ ଵେଦାଶ୍ଚୈଵ ସମାଗତାଃ
ସେ ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ ସ୍ତୁତି କଲେ; ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ବେଦ ମିଶିଥିଲେ।
ସାଂଗୋପାଂଗୈଶ୍ଚ ସଂଯୁକ୍ତାସ୍ତସ୍ମିଞ୍ଜାତେ ମହୌଜସି । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଯାନି ସତ୍ଵାନି ପୁଣ୍ଯଯୁକ୍ତାନି ସତ୍ତମ
ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଓ ଉପାଙ୍ଗ ସହିତ ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଏକଠା ହେଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସମାଗତାନି ତତ୍ରୈଵ ତସ୍ମିଞ୍ଜାତେ ମହୌଜସି । ମଂଗଲଂ ଚକ୍ରିରେ ସର୍ଵେ ଗୀତପୁଣ୍ଯୈର୍ମହୋତ୍ସଵୈଃ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଏକଠା ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟମୟ ଗୀତ ଏବଂ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ସହିତ କଲେ।
ହର୍ଷେଣ ନିର୍ଭରାଃ ସର୍ଵେ ପୂଜଯଂତୋ ମହୌଜସଃ । ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ତ୍ରଯୋ ଦେଵାଃ କଶ୍ଯପୋଥ ବୃହସ୍ପତିଃ
ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, କଶ୍ୟପ ଏବଂ ବୃହସ୍ପତି ମଧ୍ୟ।
ଚକ୍ରିରେ ନାମକର୍ମାଣି ତସ୍ଯୈଵ ହି ମହାତ୍ମନଃ । ଵସୁଦତ୍ତେତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ଵସୁଦେତି ପୁନସ୍ତଵ
ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ନାମକରଣ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ସେ 'ବସୁଦତ୍ତ' ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ପୁନି 'ବସୁଦ' ଭି ହେଲେ।
ଆଖଂଡଲେତି ତନ୍ନାମ ମରୁତ୍ଵାନ୍ନାମ ତେ ପୁନଃ । ମଘଵାଂଶ୍ଚ ବିଡୌଜାସ୍ତ୍ଵଂ ପାକଶାସନ ଇତ୍ଯପି
ତାଙ୍କର ନାମ 'ଆଖଣ୍ଡଳ' ମଧ୍ୟ ହେଲା, ପୁନି 'ମରୁତ୍ବାନ୍' ଭି ହେଲା; ତୁମେ 'ମଘବାନ୍', 'ବିଡ଼ଉଜାସ୍' ଏବଂ 'ପାକଶାସନ' ଭି ଅଟୁଟ।
ଶକ୍ରଶ୍ଚୈଵ ହି ଵିଖ୍ଯାତ ଇଂଦ୍ରଶ୍ଚୈଵେତି ତେ ସୁତଃ । ଇତ୍ଯେତାନି ଚ ନାମାନି ତସ୍ଯୈଵ ଚ ମହାତ୍ମନଃ
ସେ 'ଶକ୍ର' ଏବଂ 'ଇନ୍ଦ୍ର' ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହି ସମସ୍ତ ନାମ ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କର।
ଚକ୍ରୁଶ୍ଚ ଦେଵତାଃ ସର୍ଵାଃ ସଂତୁଷ୍ଟା ହୃଷ୍ଟମାନସାଃ । ସ୍ନାନଂ ତୁ କାରଯାମାସୁଃ ସଂସ୍କାରାଣି ମହାସୁରଃ
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସେ ମହାସୁରଙ୍କୁ ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଂସ୍କାର କରାଇଲେ।
ଵିଶ୍ଵକର୍ମାଣମାହୂଯ ଦଦୁରାଭରଣାନି ଚ । ତାନି ପୁଣ୍ଯାନି ଦିଵ୍ଯାନି ତସ୍ମୈ ତେ ତୁ ମହାତ୍ମନେ
ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଡାକି, ସେମାନେ ଶୁଭ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଗହଣା ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଜାତେ ତସ୍ମିନ୍ମହାଭାଗେ ଦେଵରାଜେ ମହାତ୍ମନି । ଏଵଂ ମୁଦଂ ତତଃ ପ୍ରାପୁଃ ସର୍ଵେ ଦେଵା ମହୌଜସଃ
ସେ ମହାଭାଗ, ମହାତ୍ମା ଦେବରାଜଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତାମାନେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ।
ପୁଣ୍ଯେ ତିଥୌ ତଥା ଋକ୍ଷେ ସୁମୁହୂର୍ତେ ମହାତ୍ମଭିଃ । ଇଂଦ୍ରତ୍ଵେ ସ୍ଥାପିତୋ ଦେଵୈରଭିଷିକ୍ତଃ ସୁମଂଗଲୈଃ
ପୁଣ୍ୟ ତିଥି, ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ପଦବୀରେ ବସାଇ ଅଭିଷେକ କଲେ।
ପ୍ରାପ୍ତମୈଂଦ୍ରପଦଂ ତେନ ପ୍ରସାଦାତ୍ତସ୍ଯ ଚକ୍ରିଣଃ । ତପଶ୍ଚକାର ତେଜସ୍ଵୀ ଵସୁଦତ୍ତଃ ସୁରେଶ୍ଵରଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପାରେ, ସେ ମହାତ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ର ପଦବୀ ପାଇଲେ; ବସୁଦତ୍ତ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ତପସ୍ୟା କଲେ ଏବଂ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଲେ।
ଉଗ୍ରେଣ ତେଜସା ଯୁକ୍ତୋ ଵଜ୍ରପାଶାଂକୁଶାଯୁଧଃ
ତିବ୍ର ତେଜରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେ ବଜ୍ର, ପାଶ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କଲେ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଉଗ୍ରଂ ସମସ୍ତଂ ତପସଃ ପ୍ରଭାଵଂ ଵିଲୋକ୍ଯ ଶୁକ୍ରୋ ନିଜଗାଦ ଗାଥାମ୍ । ଲୋକେଷୁ କୋନ୍ଯୋ ନ ଭଵିଷ୍ଯତୀତି ଯଥା ହି ଚାଯଂ ଚ ସୁଦର୍ଶନୀଯଃ
ସୂତ କହିଲେ— ସେ ତପସ୍ୟାର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଖି, ଶୁକ୍ର ଏହି ଶ୍ଲୋକ କହିଲେ: 'ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଏମିତି ସୁନ୍ଦର ଆଉ କିଏ ହେବ?'
ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରସାଦାନ୍ନ ପରୋ ମହାତ୍ମା ସଂପ୍ରାପ୍ତମୈଶ୍ଵର୍ଯମିହୈଵ ଦିଵ୍ଯମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପାରେ, ଏହି ମହାତ୍ମା ପରି ଦିବ୍ୟ ଶାସନ ଏଠାରେ ଆଉ କେହି ପାଇନାହାନ୍ତି।
ଅନେନ ତୁଲ୍ଯୋ ନ ଭଵିଷ୍ଯତୀତି ଲୋକେଷୁ ଚାନ୍ଯସ୍ତପସୋଗ୍ରଵୀର୍ଯଃ
ତପସ୍ୟା ଓ ତେଜରେ ଏହାଙ୍କ ସମାନ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଆଉ କେହି ହେବେ ନାହିଁ।
ସୂତ ଉଵାଚ- କଶ୍ଯପସ୍ଯ ଚ ଭାର୍ଯାନ୍ଯା ଦନୁର୍ନାମ ତପସ୍ଵିନୀ । ପୁତ୍ରଶୋକେନ ସଂତପ୍ତା ସଂପ୍ରାପ୍ତା ଦିତିମଂଦିରମ୍
ସୂତ କହିଲେ — କଶ୍ୟପଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଦନୁ, ସେ ବହୁତ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ପୁଅର ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେ ଦିତିଙ୍କ ଘରକୁ ଆସିଲେ।
ରୋଦମାନା ପ୍ରଣମ୍ଯୈଵ ପାଦପଦ୍ମଯୁଗଂ ତଦା । ଦୁଃଖେନ ମହତା ପ୍ରାପ୍ତା ଦିତିସ୍ତାଂ ପ୍ରତ୍ଯବୋଧଯତ୍
ସେ କାନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ, ଦିତିଙ୍କ ପଦପଦ୍ମକୁ ଶିର ନମାଇଲେ। ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ଭାଗିଥିବା ଦନୁଙ୍କୁ, ଦିତି ଜାଗ୍ରତ କରିଲେ।
ଦିତିରୁଵାଚ- ତଵୈଵ ହି ମହାଭାଗେ କିମିଦଂ ରୋଦକାରଣମ୍ । ପୁତ୍ରିଣ୍ଯଶ୍ଚୈକପୁତ୍ରେଣ ଲୋକେ ନାର୍ଯୋ ଭଵଂତି ଵୈ
ଦିତି କହିଲେ — ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏମିତି କାନ୍ଦୁଛ? ଏହି ଜଗତରେ ଜଣେ ମାତା କେବେ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଥିବାରେ ସୀମିତ ନୁହଁନ୍ତି।
ଭଵତୀ ଶତପୁତ୍ରାଣାଂ ଗୁଣିନାମପି ଭାମିନି । ମାତା ତ୍ଵମସି କଲ୍ଯାଣି ଶୁଂଭାଦୀନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ଶୁମ୍ଭ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାତ୍ମା, ଶତପୁତ୍ର ଗୁଣବାନ ପୁଅମାନଙ୍କର ମାଆ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅଛ।
କସ୍ମାଦ୍ଦୁଃଖଂ ତ୍ଵଯା ପ୍ରାପ୍ତମେତନ୍ମେ କାରଣଂ ଵଦ । ହିରଣ୍ଯକଶିପୂ ରାଜା ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷୋ ମହାବଲଃ
ତେବେ ଏହି ଦୁଃଖ କାହିଁକି ତୁମେ ଭୋଗୁଛ? ମୋତେ କାରଣ କୁହ। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ରାଜା ଓ ମହାବଳୀ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ—
ଯସ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରୌ ମହାତ୍ମାନୌ ମହାବଲପରାକ୍ରମୌ । କସ୍ମାଦ୍ଦୁଃଖଂ ମହଜ୍ଜାତଂ ତସ୍ମାଚ୍ଚୈଵ ସଖେ ଵଦ
ଏହି ଦୁଇ ମହାତ୍ମା ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ତୁମର। ଏମିତି ବଡ଼ ଦୁଃଖ କାହିଁକି ହେଲା? ମୋ ସହେଳି, ଏହାର କାରଣ କୁହ।
ଆଖ୍ଯାହି କାରଣଂ ସର୍ଵଂ ଯସ୍ମାଦ୍ରୋଦିଷି ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଏଵମାଭାଷ୍ଯ ତାଂ ଦେଵୀଂ ଵିରରାମ ମନସ୍ଵିନୀ
ତୁମେ ଏବେ କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ, ସମସ୍ତ କାରଣ ମୋତେ କୁହ। ଏଭଳି କହି, ଦିତି ଶାନ୍ତ ହେଲେ।
ଦନୁରୁଵାଚ- ପଶ୍ଯ ପଶ୍ଯ ମହାଭାଗେ ସପତ୍ନ୍ଯାଶ୍ଚ ମନୋରଥମ୍ । ପରିପୂର୍ଣଂ କୃତଂ ତେନ ଦେଵଦେଵେନ ଚକ୍ରିଣା
ଦନୁ କହିଲେ — ଦେଖ, ଦେଖ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ମୋ ସପତ୍ନୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଦେବଦେବ ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ପୂରଣ ହୋଇଛି।
ଯଥାପୂର୍ଵଂ ଵରୋ ଦତ୍ତୋ ହ୍ଯଦିତ୍ଯୈ ଦେଵି ଵିଷ୍ଣୁନା । ତଥେଦାନୀଂ ଚ ପୁତ୍ରାଯ ତସ୍ଯା ଦତ୍ତୋ ଵରୋ ମହାନ୍
ଯେପରି ଆଗରେ ବିଷ୍ଣୁ ଦେବୀ ଅଦିତିଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେଇଥିଲେ, ସେପରି ଏବେ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ବଡ଼ ବର ଦେଇଛନ୍ତି।
କଶ୍ଯପାଦ୍ଵିଶ୍ରୁତୋ ଜାତସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯପାଲକଃ ସୁତଃ । ଇଂଦ୍ରତ୍ଵଂ ତସ୍ଯ ଵୈ ଦତ୍ତଂ ତଵ ପୁତ୍ରାଦ୍ଵିହୃତ୍ଯ ଚ
କଶ୍ୟପଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେ ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷକ। ଇନ୍ଦ୍ର ପଦବୀ ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଛି, ତୁମ ପୁଅ ପାଖରୁ ନେଇ।
ମନୋରଥୈସ୍ତୁ ସଂପୂର୍ଣା ଅଦିତିଃ ସୁଖଵର୍ଦ୍ଧିନୀ । କନୀଯାନ୍ଵସୁଦତ୍ତଶ୍ଚ ତସ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ସଂପ୍ରତି
ଅଦିତିଙ୍କ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଛି, ତାଙ୍କ ସୁଖ ବଢ଼ିଛି। ତାଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ପୁଅ ବସୁଦତ୍ତ ଏବେ ତାଙ୍କର ପୁଅ।
ଐଂଦ୍ରଂ ପଦଂ ସୁଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ଯଂ ଦେଵୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଭୁନକ୍ତି ଚ । ଦିତିରୁଵାଚ- କସ୍ମାତ୍ପଦାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟୋ ମମ ପୁତ୍ରୋ ମହାମତିଃ
ସେ ଦେବମାନେ ସହିତ ଏହି ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ଇନ୍ଦ୍ର ପଦ ଭୋଗୁଛନ୍ତି। ଦିତି କହିଲେ — ମୋର ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ପୁଅ କାହିଁକି ସେହି ପଦରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଲେ?
ଅନ୍ଯେ ଚ ଦାନଵା ଦୈତ୍ଯାସ୍ତେଜୋଭ୍ରଷ୍ଟାଃ କଥଂ ସଖେ । ତସ୍ଯ ତ୍ଵଂ କାରଣଂ ବ୍ରୂହି ଵିସ୍ତରେଣ ଯଶସ୍ଵିନି
ଅନ୍ୟ ଦାନବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ କିପରି ତାଙ୍କର ତେଜ ହରାଇଲେ, ସହେଳି? ତୁମେ ଏହାର ସବୁ କାରଣ ଏବେ ମୋତେ ସ୍ପଷ୍ଟ କର।
ତାମାଭାଷ୍ଯ ଦିତିର୍ଵାକ୍ଯଂ ଵିରରାମ ସୁଦୁଃଖିତା । ଦନୁରୁଵାଚ- ଦେଵାଶ୍ଚ ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ସକ୍ରୋଧାଃ ସଂଗରଂ ଗତାଃ
ଏଭଳି କହି, ଦିତି ଦୁଃଖରେ ଚୁପ୍ ହେଲେ। ଦନୁ କହିଲେ — ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ରାଗରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଗଲେ।