ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୃଂଦାରିକାଂ ତତ୍ର ମହାଂତଶ୍ଚାପ୍ସରୋଗଣାଃ । ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ନଭସସ୍ତୁଷ୍ଟା ଵଵୃଷୁଃ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଭିଃ
ସେଠାରେ ବୃନ୍ଦାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅପ୍ସରାମାନେ ଆକାଶରୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଖୁସି ହେଇ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି କରିଲେ।
ଶୁଷ୍କକାଷ୍ଠଚଯଂ କୃତ୍ଵା ତତ୍ର ଵୃଂଦାକଲେଵରମ୍ । ନିଧାଯାଗ୍ନିଂ ଚ ପ୍ରଜ୍ଵାଲ୍ଯ ସ୍ମରଦୂତୀ ଵିଵେଶ ତମ୍
ସେଠାରେ ଶୁଷ୍କ କାଠ ଜମା କରି, ବୃନ୍ଦାଙ୍କ ଦେହକୁ ତାହାରେ ରଖିଲେ; ଅଗ୍ନି ଜଳାଇ, ଭଲବାସାର ଦୂତି ତାହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଦଗ୍ଧଂ ଵୃଂଦାଂଗରଜସାଂ ବିଂବଂ ତଦ୍ଗୋଲକାତ୍ମକମ୍ । କୃତ୍ଵା ତଦ୍ଭସ୍ମନଃ ଶେଷଂ ମଂଦାକିନ୍ଯାଂ ଵିଚିକ୍ଷିପୁଃ
ବୃନ୍ଦାଙ୍ଗର ଧୂଳିରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଗୋଲାକ ଅଗ୍ନିରେ ପୁରି ଛାଇ ହେବା ପରେ, ତାହାର ଅବଶିଷ୍ଟ ମାଣ୍ଡାକିନୀ ନଦୀରେ ପକାଇ ଦେଲେ ।
ଯତ୍ର ଵୃଂଦା ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଦେହଂ ବ୍ରହ୍ମପଥଂ ଗତା । ଆସୀଦ୍ଵୃଂଦାଵନଂ ତତ୍ର ଗୋଵର୍ଦ୍ଧନସମୀପତଃ
ଯେଉଁଠାରେ ବୃନ୍ଦା ତାଙ୍କର ଦେହ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ବ୍ରହ୍ମପଥକୁ ଗଲେ, ସେଠି ଗୋବର୍ଧନ ନିକଟରେ ବୃନ୍ଦାବନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ।
ଦେଵ୍ଯୋଽଥ ସ୍ଵର୍ଗମେତ୍ଯ ତ୍ରିଦଶପତିଵଧୂସତ୍ତ୍ଵସଂପତ୍ତିମାହୁର୍ଦେଵୀଭ୍ଯସ୍ତନ୍ନିଶମ୍ଯ ପ୍ରମୁଦିତମନସୋ ନିର୍ଜରାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ । ଶତ୍ରୋର୍ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ହିତ୍ଵା ପ୍ରବଲତରଭଯଂ ଭୀମଭେର୍ଯୋ ନିଜଘ୍ନୁଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତ୍ରାସନସ୍ଥଃ । ପରିଜନନିଵହୋଵାପଶୋଭାଂ ଶୁଭସ୍ଯ
ତାପରେ ଦେବୀମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଜନାନୀମାନଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣ ବିଷୟରେ କହିଲେ । ଏହା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୈତ୍ୟ ଶତ୍ରୁର ଭୟକୁ ଦୂର କରି ଭୟଙ୍କର ଢୋଲ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ । ତାଙ୍କର ସେବକମାନେ ଶୁଭ ଅପରିମିତ ରୂପ ଦେଖାଇଲେ ।
ଶ୍ରୀମହାଦେଵଉଵାଚ- ହରିଦ୍ଵାରଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ଶୃଣୁ ଦେଵର୍ଷିସତ୍ତମ । ଯତ୍ର ଗଂଗା ଵହତ୍ଯେଵ ତତ୍ରୋକ୍ତଂ ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍
ଶ୍ରୀମହାଦେବ କହିଲେ — ଦେବର୍ଷି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହରିଦ୍ୱାରର ବିଶେଷ ପୁଣ୍ୟ ସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ ଶୁଣ । ଯେଉଁଠାରେ ଗଙ୍ଗା ନିର୍ବିଗ୍ନ ଭାବେ ବହେ, ସେଠି ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ଘୋଷିତ ।
ଯତ୍ର ଦେଵା ଵସଂତୀହ ଋଷଯୋ ମନଵସ୍ତଥା । ଯତ୍ର ଦେଵଃ ସ୍ଵଯଂ ସାକ୍ଷାତ୍କେଶଵୋ ନିତ୍ଯମାଶ୍ରିତଃ
ସେଠି ଦେବତାମାନେ, ଋଷିମାନେ ଓ ମନୁମାନେ ବସନ୍ତି । ଦେବତା କେଶବ ନିଜେ ସେଠି ସଦା ବସିଛନ୍ତି ।
ପୁରା ପୂର୍ଵଂ ତୁ ଭୋ ଵତ୍ସ ତୀର୍ଥଂ ଜାତଂ ମହତ୍ତଦା । ଯସ୍ଯ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ଦୂରତୋ ଯାତି ପାତକମ୍
ପୂର୍ବେ, ମୁଁ କୁହୁଛି, ଏହି ମହାତୀର୍ଥ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା । ଏହାକୁ ଦୂରରୁ ଦେଖିବା ମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟର ପାପ ଦୂର ହୋଇଯାଏ ।
ଯତ୍ର ଗଂଗା ମହାରମ୍ଯା ଜାତା ପୁଣ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ । ଵିଷ୍ଣୁପାଦୋଦକୀ ଜାତା ତଚ୍ଚରଣସ୍ପର୍ଶନାତ୍ତତଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଗଙ୍ଗା ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ବିଶେଷ ପବିତ୍ର ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି । ସେଠି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପାଦ ଛୁଇଁ ଜଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି ।
ଭଗୀରଥେନ ଭୋ ଵିଦ୍ଵନ୍ନାନୀତା ତତ୍ର ମାର୍ଗତଃ । ଉଦ୍ଧାରଃ ପୂର୍ଵଜାନାଂ ତୁ କୃତସ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା
ଭାଗୀରଥ, ମୁଁ କୁହୁଛି ଜ୍ଞାନୀ, ତାଙ୍କର ପ୍ରୟାସରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଥିଲେ । ସେ ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ ।
ନାରଦଉଵାଚ- କୋଽଯଂ ଦେଵ ସମାଖ୍ଯାତୋ ଭଗୀରଥ ମହାତପାଃ । ଯେନ ତୀର୍ଥଂ ସମାନୀତଂ ଲୋକାନାଂ ହିତକାରଣାତ୍
ନାରଦ କହିଲେ — ଦେବ, ଏହି ମହାତପସ୍ବୀ ଭାଗୀରଥ କିଏ, ଯେଉଁଠାରେ ତୀର୍ଥକୁ ଆଣିଥିଲେ, ଲୋକମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ?
ଗଂଗାତୀର୍ଥଂ ମହତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍ । ଲୋକାଃ ସର୍ଵେ ଵଦଂତ୍ଯେଵମେତତ୍ତୀର୍ଥୋତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍
ଗଙ୍ଗା ତୀର୍ଥ ମହାପୁଣ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଷ୍ଟ କରେ । ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏହାକୁ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ଭାବରେ କହନ୍ତି ।
ଗଂଗାଗଂଗେତି ଯୋ ବ୍ରୂଯାଦ୍ଯୋଜନାନାଂ ଶତୈରପି । ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁଠି ଲୋକ 'ଗଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା' କହନ୍ତି, ଯୋଜନ ଶତ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି ।
କଥଂ ତେନ ସମାନୀତା କିଂ କାର୍ଯଂ ଵଦ ସୁଵ୍ରତ । ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଯେନ ଗଂଗା ଯଥାନୀତା ଗଂଗାଦ୍ଵାରେଽତିଶୋଭନେ
ଏହା କିପରି ଆଣିଯାଇଥିଲା, କଣ କାରଣ ଥିଲା, କୁହ, ଶୁଭ୍ର ଚରିତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା । ମହାଦେବ କହିଲେ — କିପରି ଗଙ୍ଗା ଅତି ଶୋଭାମୟ ହରିଦ୍ୱାରକୁ ଆଣିଯାଇଥିଲା ।
ତତ୍ସର୍ଵଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କ୍ରମାନୁକ୍ରମଯୋଗତଃ । ପୂର୍ଵମାସୀଦ୍ଧରିଶ୍ଚଂଦ୍ରସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସତ୍ଯପାଲକଃ
ମୁଁ ସବୁ କଥା କ୍ରମକ୍ରମରେ କୁହିବି । ପ୍ରଥମେ ତିନି ଜଗତରେ ସତ୍ୟର ରକ୍ଷାକାରୀ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ ।
ରୋହିତସ୍ତସ୍ଯପୁତ୍ରୋଽଭୂଦେକୋ ଵିଷ୍ଣୁପରାଯଣଃ । ତସ୍ଯାପି ଚ ଵୃକଃ ପୁତ୍ରୋ ଧର୍ମିଷ୍ଠଃ ସତ୍ପଥିସ୍ଥିତଃ
ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ରୋହିତ ଥିଲେ, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ବୃକ ଥିଲେ, ଯିଏ ଧର୍ମିକ ଓ ସତ୍ପଥରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ସୁବାହୁଶ୍ଚ ଜାତୋସ୍ମିନ୍ଵୈ କୁଲେ ତଦା । ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଗରୋ ନାମ ନାତ୍ଯଂତଂ ଧାର୍ମିକୋଽଭଵତ୍
ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ସୁବାହୁ ଏହି କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ସୁବାହୁଙ୍କର ପୁତ୍ର ଗର ନାମରେ ଥିଲେ, ଯିଏ ବହୁତ ଧର୍ମିକ ନଥିଲେ ।
କଦାଚିତ୍କାଲଯୋଗେନ ଦୁଃଖୀ ଜାତୋଽତ୍ର କାରଣାତ୍ । ରାଜା ତୁ ତତ୍ର ଦେଶେନ ତର୍ଜିତୋ ଧର୍ମକାରଣାତ୍
କେବେ କି ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା କାରଣରେ ସେ ଦୁଃଖୀ ହେଲେ । ରାଜା ତାହା ଦେଶରେ ଧର୍ମ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଲେ ।
ସ୍ଵକୁଟୁଂବଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ଗତୋଽସୌ ଭାର୍ଗଵାଶ୍ରମେ । ରକ୍ଷିତୋ ଭାର୍ଗଵେଣାଥ କୃପଯା ତତ୍ର ଵୈ ତଦା
ସେ ନିଜ ପରିବାରକୁ ନେଇ ଭାର୍ଗବ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ । ସେଠି ଭାର୍ଗବଙ୍କର କୃପାରେ ସେ ସୁରକ୍ଷିତ ହେଲେ ।
ତତ୍ର ପୁତ୍ରୋ ହ୍ଯଭୂତ୍ତସ୍ଯ ସଗରୋ ନାମ ଵୈ ଦ୍ଵିଜ । ଵଵୃଧେ ଚାଶ୍ରମେ ପୁଣ୍ଯେ ଭାର୍ଗଵେଣାଭିରକ୍ଷିତଃ
ସେଠି ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ, ନାମ ସଗର । ଦ୍ୱିଜ, ସେ ଭାର୍ଗବଙ୍କର ରକ୍ଷାରେ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମରେ ବଢ଼ିଲେ ।
ଉପଵୀତାଦିକଂ ସର୍ଵଂ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯ ତଦା କୃତମ୍ । ଶସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଚ ତଥାଭ୍ଯାସୋ ଵେଦାନାଂ ତୁ ତଥୈଵ ଚ
ସେ ସମୟରେ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ଉପନୟନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ସଂସ୍କାର କରାଯାଇଥିଲା, ଏହା ସହିତ ଶସ୍ତ୍ର ଅଭ୍ୟାସ ଓ ବେଦ ପାଠ ମଧ୍ୟ କରାଯାଇଥିଲା।
ଆଗ୍ନେଯାସ୍ତ୍ରଂ ତତୋ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଭାର୍ଗଵାତ୍ସଗରୋ ନୃପଃ । ଜଘାନ ପୃଥିଵୀଂ ଗତ୍ଵା ତାଲଜଂଘାନ୍ସହୈହଯାନ୍
ତାପରେ ଭାର୍ଗବଙ୍କଠାରୁ ଅଗ୍ନିଅସ୍ତ୍ର ପାଇ ପ୍ରଭୁ ସଗର ଭୂମିରେ ଯାଇ ତାଳଜଂଘ ଓ ହୈହୟମାନେଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।
ସଶକାନ୍ ପାରଦାଂଶ୍ଚୈଵ ଜଘାନ ସ ମହାତପାଃ । ନାରଦ ଉଵାଚ- ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ସଗରସ୍ଯାଥ ଵଦ ଶଂକର ଵିସ୍ତରାତ୍
ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ଶକ ଓ ପାରଦମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବଧ କଲେ। ତେବେ ନାରଦ କହିଲେ— 'ହେ ଶଙ୍କର, ଏବେ ସଗରଙ୍କର ମହିମା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହ।'
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ସୂର୍ଯଵଂଶୀ ମହାରାଜୋ ଵିଖ୍ଯାତଃ ସ ମହାବଲୀ । ଗରସ୍ଯ ଵ୍ଯସନେ ତାତ ହୃତଂ ରାଜ୍ଯମଭୂତ୍କିଲ
ମହାଦେବ କହିଲେ— 'ସେ ସୂର୍ୟବଂଶର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଅତିଶୟ ପ୍ରବଳ ରାଜା ଥିଲେ। ହେ ପୁତ୍ର, ତାଙ୍କ ପରିବାରରେ ବିପଦ ଆସିଲାବେଳେ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ହରାଯାଇଥିଲା।'
ହୈହଯୈସ୍ତାଲଜଂଘାଦ୍ଯୈଃ ଶକୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଚ ନାରଦ । ଯଵନାଃ ପାରଦାଶ୍ଚୈଵ କାଂବୋଜାଃ ପହ୍ଲଵାସ୍ତଥା
ହୈହୟ, ତାଳଜଂଘ, ଶକ, ଯବନ, ପାରଦ, କାମ୍ବୋଜ ଓ ପହ୍ଲବମାନେ ମିଶି, ହେ ନାରଦ, ଏହିପରି ଦଳ ଏକଠି ହୋଇଥିଲେ।
ଏତେ ପଂଚଗଣା ବ୍ରହ୍ମନ୍ହୈହଯାର୍ଥେ ପରାକ୍ରମାନ୍ । ହୃତରାଜ୍ଯସ୍ତତୋ ରାଜା ସଗରୋଽଥ ଵନଂ ଯଯୌ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ପାଞ୍ଚ ଦଳ ହୈହୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇଲେ। ଏପରି ଭାବେ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ସଗର ରାଜା ପରେବେଳେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ।
ପତ୍ନ୍ଯାଚାନୁଗତୋ ଦୁଃଖୀ ସ ଵୈ ପ୍ରାଣାନଵାସୃଜତ୍ । ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ତୁ କଲ୍ଯାଣୀ ସଗର୍ଭା ଚ ଵ୍ରତାନ୍ଵିତା
ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ତଥାପି ସେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେନି। ତାଙ୍କର ଭଲ ସ୍ତ୍ରୀ ଗର୍ଭବତୀ ଥିଲେ ଏବଂ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ।
ସପତ୍ନ୍ଯା ଭାର୍ଗଵସ୍ତସ୍ଯ ଵୃତଃ ପୂର୍ଵଂ ସୁତେପ୍ସଯା । ସା ତୁ ଭର୍ତୃଚିତାଂ କୃତ୍ଵା ଵନେ ତଂ ପ୍ରରୁରୋଦ ହ
ତାଙ୍କ ସପତ୍ନୀ ପୂର୍ବରୁ ପୁଅ ପାଇବା ଆଶାରେ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ବାଛିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ, ଅରଣ୍ୟରେ ପତିଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ଔର୍ଵସ୍ତାଂ ଵାରଯିତ୍ଵା ଚ ଗରପତ୍ନୀଂ ତୁ ନାରଦ । ନ୍ଯଵେଦଯତ ତତ୍ପୁତ୍ରଂ ଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ସାତ୍ଵିକଂ ପ୍ରିଯମ୍
ଔର୍ବ ତା ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ରୋକି, ହେ ନାରଦ, ଗର୍ଭବତୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ— 'ତୁମର ପୁଅ ଧର୍ମିକ, ଶାନ୍ତ ଓ ପ୍ରିୟ ହେବେ।'
ନିଵେଦିତେ ତତୋ ବାଲେ ମରଣାତ୍ସା ନ୍ଯଵର୍ତ୍ତତ । ତତୋ ମାସଦ୍ଵଯେ ଜାତେ ଵଵର୍ଦ୍ଧୌର୍ଵସ୍ଯ ଚାଶ୍ରମେ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁହଁ ଫେରିଲେ। ତାପରେ ଦୁଇ ମାସ ପରେ ଶିଶୁ ଔର୍ବଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବଢ଼ିଲେ।