ଯାଵଦେଵ ମହାଭାଗଶ୍ଚିଂତଯିତ୍ଵା ଵିଲୋକଯେତ୍ । ତାଵଚ୍ଚାମୃତପୂର୍ଣସ୍ତୁ ପୁନରେଵାଭଵଦ୍ଘଟଃ
ଏପରି ମହାଭାଗ ଚିନ୍ତା କରି ଦେଖିଲେ, ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କୁମ୍ଭଟିଏ ପୁଣିଥରେ ଅମୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହର୍ଷସଂଯୁକ୍ତଃ ସୋମଶର୍ମା ମହାଯଶାଃ । ଗତ୍ଵା ଗୁରୁଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ କୁଂଭମାଦାଯ ସତ୍ଵରମ୍
ତାହା ଦେଖି, ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ସୋମଶର୍ମା ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ତ୍ୱରାରେ ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ପ୍ରଣାମ କଲେ ଓ କୁମ୍ଭ ନେଲେ।
ଗୃହାଣ ତ୍ଵଂ ପିତଶ୍ଚେମଂ ପଯଃ କୁଂଭଂ ସମାଗତମ୍ । ପାନଂ କୁରୁ ମହାଭାଗ ଗଦାନ୍ମୁକ୍ତୋ ଭଵାଚିରମ୍
'ନେଉ, ପିତା, ଏହି ଅମୃତର କୁମ୍ଭ ପୁଣି ମିଳିଛି; ପିଉନ୍ତୁ, ମହାଭାଗ, ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ରୋଗମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତୁ।'
ଏତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ସତ୍ଯଧର୍ମାର୍ଥକଂ ପୁନଃ । ଶିଵଶର୍ମା ସୁତସ୍ଯାପି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ମଧୁରାକ୍ଷରମ୍
ପୁଣି, ପୁତ୍ରଙ୍କ ମଧୁର ଓ ସତ୍ୟ ଧର୍ମମୟ କଥା ଶୁଣି, ଶିବଶର୍ମା—
ହର୍ଷେଣ ମହତାଵିଷ୍ଟ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଭରି, ଏହି କଥା କହିଲେ—
ଶିଵଶର୍ମୋଵାଚ- ତପସା ଦମଶୌଚାଭ୍ଯାଂଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷଯା ତଥା । ଭକ୍ତ୍ଯାଭାଵେନ ତୁଷ୍ଟୋସ୍ମି ତଵାଦ୍ଯ ଚସୁପୁତ୍ରକ
ଶିବଶର୍ମା କହିଲେ—'ତୁମ ତପସ୍ୟା, ଦମ, ଶୌଚ, ଗୁରୁସେବା ଓ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଆଜି ତୁମ ପ୍ରତି ଖୁସି ହୋଇଛି, ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର।'
ତ୍ଯଜାମି ଵୈକୃତଂ ରୂପଂ ମତ୍ତଃ ସୁଖମଵାପ୍ନୁହି । ଏଵମୁକ୍ଵା ସୁତଂ ଵିପ୍ରୋ ଦର୍ଶଯାମାସ ତାଂ ତନୁମ୍
'ମୁଁ ମୋ ବିକୃତ ଶରୀରକୁ ଛାଡ଼ୁଛି; ମୋ ଠାରୁ ସୁଖ ପାଅ।' ଏପରି କହି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ନିଜ ସତ୍ୟ ଦେହ ଦେଖାଇଲେ।
ଯଥାପୂର୍ଵଂ ସ୍ଥିତୌ ତୌ ତୁ ତଥା ସ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ଗୁରୂ । ଦୀପ୍ତିମଂତୌ ମହାତ୍ମାନୌ ସୂର୍ଯବିଂବୋପମାଵୁଭୌ
ଗୁରୁ ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ ଯେପରି ଆଗରେ ଥିଲେ, ସେହିପରି ଦୁଇଜଣ ଦୀପ୍ତିମାନ ମହାତ୍ମା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିଆଁ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ନନାମ ପାଦୌ ସଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଉଭଯୋସ୍ତୁ ମହାତ୍ମନୋଃ । ତତଃ ସୁତଂ ସମାମଂତ୍ର୍ଯ ହର୍ଷେଣ ମହତାନ୍ଵିତଃ
ସେ ଦୁଇ ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କର ପାଦକୁ ସତ୍ଭକ୍ତିରେ ନମସ୍କାର କଲେ; ପରେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ପୁଅକୁ କଥା କହିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରସାଦାଦ୍ଧର୍ମାତ୍ମା ଭାର୍ଯଯା ସହ କେଶଵମ୍ । ଜଗାମ ନିଜପୁଣ୍ଯୈଶ୍ଚ ଯୋଗାଭ୍ଯାସେନ ସତ୍ତମଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କୃପାରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ଜନାନୀ ସହ କେଶବଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଗଲେ; ନିଜ ପୁଣ୍ୟ ଓ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସରେ, ସେ ଉତ୍ତମ ଆତ୍ମା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଧାମ ସ ମୁନିର୍ଦୁର୍ଲଭଂ ପଦମ୍ । ନତ୍ଵନ୍ଯୈଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ପୁଣ୍ଯୈସ୍ତପୋଭିର୍ମୁକ୍ତିଦଂ ପଦମ୍
ସେ ମୁନି ଦୁର୍ଲଭ ବୈଷ୍ଣବ ଧାମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏହି ମୁକ୍ତିଦାୟକ ସ୍ଥାନ ଅନ୍ୟମାନେ ପୁଣ୍ୟ କିମ୍ବା ତପସ୍ୱାରେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତୁ ଚିଂତନୈର୍ନ୍ଯାସଧ୍ଯାନଜ୍ଞାନୈଃ ସ୍ତଵୈସ୍ତଥା । ନ ଦାନୈସ୍ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଭିର୍ଦୃଶ୍ଯତେ ମଧୁସୂଦନଃ
ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ଦାନ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କିମ୍ବା ଉପହାରରେ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା, ନିବେଦନ, ଧ୍ୟାନ, ଜ୍ଞାନ ଓ ସ୍ତୁତିରେ ଦେଖିପାରିବେ।
ସମାଧିଜ୍ଞାନଯୋଗେନ ଦୃଶ୍ଯତେ ପରମଂ ପଦମ୍ । ମହାଯୋଗୈର୍ଯଥା ଵିପ୍ରଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଵୈଷ୍ଣଵୀଂ ତନୁମ୍
ସମାଧିର ଜ୍ଞାନ ଯୋଗରେ ପରମ ପଦକୁ ଦେଖିପାରିବେ; ଯେପରି ମହାଯୋଗୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୈଷ୍ଣବ ଦେହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ତତସ୍ତତ୍ର ତପସ୍ତେପେ ସୋମଶର୍ମା ମହାଦ୍ଯୁତିଃ । ଅଶ୍ମଲୋଷ୍ଟସମଂ ମେନେ କାଂଚନଂଭୂଷଣଂ ପୁନଃ
ସୂତ କହିଲେ—ତାପରେ, ସୋମଶର୍ମା ମହାତ୍ୱର ତପସ୍ୟା କରିଲେ; ସେ ସୁନା ଗହଣାକୁ ପଥର ଓ ମାଟିପିଣ୍ଡ ସମାନ ଭାବିଲେ।
ଜିତାହାରଃ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ନିଦ୍ରଯା ପରିଵର୍ଜିତଃ । ସ ସର୍ଵାନ୍ଵିଷଯାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଏକାଂତମପି ସେଵତେ
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ଖାଦ୍ୟ ଉପରେ ଜୟ ପାଇଲେ, ନିଦ୍ରାକୁ ଛାଡ଼ିଲେ; ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଏକାନ୍ତରେ ସେବା କଲେ।
ଯୋଗାସନସମାରୂଢୋ ନିରାଶୋ ନିଃପରିଗ୍ରହଃ । ତସ୍ଯ ଵେଲା ସୁସଂପ୍ରାପ୍ତା ମୃତ୍ଯୁକାଲସ୍ଯ ଵୈ ତଦା
ସେ ଯୋଗ ଆସନରେ ବସିଥିଲେ, ଆଶା ଓ ସମ୍ପତ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ; ତାଙ୍କର ସମୟ ଆସିଗଲା—ମୃତ୍ୟୁ ଘଣ୍ଟା ପହଞ୍ଚିଲା।
ଆଗତା ଦାନଵା ଵିପ୍ରଂ ସୋମଶର୍ମାଣମଂତିକେ । ମୃତ୍ଯୁକାଲେ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ପ୍ରାଣଯାତ୍ରା ପ୍ରଵର୍ତିନଃ
ଦାନବମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ସୋମଶର୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ନେବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।
ଶାଲିଗ୍ରାମେ ମହାକ୍ଷେତ୍ରେ ଋଷୀଣାଂ ମାନଵର୍ଦ୍ଧନେ । କେଚିଦ୍ଵଦଂତି ଵୈ ଦୈତ୍ଯାଃ କେଚିଦ୍ଵଦଂତି ଦାନଵାଃ
ଶାଳିଗ୍ରାମର ମହାକ୍ଷେତ୍ର, ଋଷିମାନଙ୍କର ମହିମା ବଢ଼ାଇଥିବା ସ୍ଥାନରେ, କିଛି ଲୋକ କହନ୍ତି ଦେତ୍ୟ, କିଛି କହନ୍ତି ଦାନବ।
ଏଵଂଵିଧୋ ମହାଶବ୍ଦଃ କର୍ଣରଂଧ୍ରଂ ଗତସ୍ତଦା । ତସ୍ଯୈଵ ଵିପ୍ରଵର୍ଯସ୍ଯ ସୁଚିରାତ୍ସୋମଶର୍ମଣଃ
ଏପରି ଏକ ମହାଶବ୍ଦ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ସୋମଶର୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର କାନରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ଜ୍ଞାନଧ୍ଯାନଵିଲଗ୍ନସ୍ଯ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ଦୈତ୍ଯଜଂ ଭଯମ୍ । ତେନ ଧ୍ଯାନେନ ତସ୍ଯାପି ଦୈତ୍ଯଭୀତ୍ଯୈଵ ଵୈ ତଦା
ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗ୍ନ ଥିବା ସେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଭିତରେ ଦେତ୍ୟ ଜନିତ ଭୟ ପ୍ରବେଶ କଲା; ଏହି ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସେ ଦେତ୍ୟ ଭୟରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ।
ସତ୍ଵରଂ ଚୈଵ ତତ୍ପ୍ରାଣା ଗତାସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଦୈତ୍ଯଭଯେନ ସଂଯୁକ୍ତଃ ସ ହି ମୃତ୍ଯୁଵଶଂ ଗତଃ
ଦେତ୍ୟ ଭୟରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲା; ଏହିପରି ଭାବରେ ସେ ମୃତ୍ୟୁର ଅଧୀନ ହେଲେ।
ତସ୍ମାଦ୍ଦୈତ୍ଯଗୃହେ ଜାତୋ ହିରଣ୍ଯକଶିପୋଃ ସୁତଃ । ଦେଵାସୁରେ ମହାଯୁଦ୍ଧେ ନିହତଶ୍ଚକ୍ରପାଣିନା
ଏହି କାରଣରୁ ସେ ଦେତ୍ୟ ଗୃହରେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କର ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଦେବ ଓ ଦାନବ ମଧ୍ୟରେ ମହାଯୁଦ୍ଧରେ, ଚକ୍ରଧାରୀ ଦ୍ୱାରା ସେ ହତ ହେଲେ।
ଯୁଦ୍ଧ୍ଯମାନେନ ତେନାପି ପ୍ରହ୍ଲାଦେନ ମହାତ୍ମନା । ସୁଦୃଷ୍ଟଂ ଵାସୁଦେଵତ୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵରୂପସମନ୍ଵିତମ୍
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ମହାତ୍ମା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବାସୁଦେବଙ୍କର ବିଶ୍ୱରୂପ ଦେଖିଲେ।
ଯୋଗାଭ୍ଯାସେନ ପୂର୍ଵେଣ ଜ୍ଞାନମାସୀନ୍ମହାତ୍ମନଃ । ସସ୍ମାର ପୂର୍ଵକଂ ସର୍ଵଂ ଚରିତଂ ଶିଵଶର୍ମଣଃ
ପୂର୍ବ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସରେ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ସେ ଶିବଶର୍ମାଙ୍କର ପୂର୍ବ ଚରିତ୍ର ସମସ୍ତ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ପ୍ରାଗହଂ ସୋମଶର୍ମାଖ୍ଯଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଦାନଵୀଂ ତନୁମ୍ । ଅସ୍ମାତ୍କାଯାତ୍କଦା ପୁଣ୍ଯଂ କେଵଲଂ ଧାମ ଉତ୍ତମମ୍
ପୂର୍ବେ ମୁଁ ସୋମଶର୍ମା ନାମରେ ଥିଲି, ଦାନବ ଦେହକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି; ଏହି ଦେହରୁ କେବେ ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ ଉତ୍ତମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବି?
ପ୍ରଯାସ୍ଯାମି ମହାପୁଣ୍ଯୈର୍ଜ୍ଞାନାଖ୍ଯୈର୍ମୋକ୍ଷଦାଯକମ୍ । ସମରେ ମ୍ରିଯମାଣେନ ପ୍ରହ୍ଲାଦେନ ମହାତ୍ମନା
ମୁଁ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଓ ମୁକ୍ତିଦାୟକ ଜ୍ଞାନରେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମକୁ ଯିବି; ପ୍ରହ୍ଲାଦ ମହାତ୍ମା ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବାବେଳେ।
ଏଵଂ ଚିଂତା କୃତା ପୂର୍ଵଂ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ । ଏଵଂ ତୁ ଚ ସମାଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵସଂଦେହନାଶନମ୍
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିଲା; ଏବେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଶୁଣନ୍ତୁ । ଏଭଳି ଯେଉଁ କଥା କୁହାଯାଇଛି, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର ହେଉଛି ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ପ୍ରହ୍ଲାଦେ ନିହତେ ସଂଖ୍ଯେ ଦେଵଦେଵେନ ଚକ୍ରିଣା । ରୁରୁଦେ କମଲା ସା ତୁ ହତପୁତ୍ରା ଚ କାମିନୀ
ସୂତ କହିଲେ— ଯେତେବେଳେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଚକ୍ରଧାରୀ ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା କମଳା, ଜଣେ ଶୋକାକୁଳ ମାଆ ଭାବରେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ହରାଇ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ ।
ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ଯ ତୁ ଯା ମାତା ହିରଣ୍ଯକଶିପୋଃ ପ୍ରିଯା । ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ଯ ମହାଶୋକୈର୍ଦିଵାରାତ୍ରୌ ପ୍ରଶୋଚତି
ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ମାଆ, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ଦିନ ରାତି ଶୋକ କରୁଥିଲେ ।
ପତିଵ୍ରତା ମହାଭାଗା କମଲା ନାମ ତତ୍ପ୍ରିଯା । ରୋଦମାନାଂ ଦିଵାରାତ୍ରୌ ନାରଦସ୍ତାମୁଵାଚ ହ
ସେ ଧର୍ମପତ୍ନୀ, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ନାମ କମଳା, ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ଦିନ ରାତି କାନ୍ଦୁଥିବା ବେଳେ, ନାରଦ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ ।