ଏଵଂ ବହୁତିଥେ କାଲେ ଶତସଂଖ୍ଯେ ଗତେ ସତି । ଶିଵଶର୍ମା ପିତସ୍ଯୈଵ ଭକ୍ତିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଚିଂତ୍ଯ ଵୈ
ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ—ଶତାଧିକ ବର୍ଷ—କଟିଯିବା ପରେ, ଶିବଶର୍ମା ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ଭକ୍ତି ଦେଖି ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ମଯା ଵୈ ପୂର୍ଵମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ସୁପୁତ୍ରଂ ଯଜ୍ଞସଂଜ୍ଞକମ୍ । ମାତୃଖଂଡାନିମାନ୍ପୁତ୍ର ଯତ୍ର ତତ୍ର କ୍ଷିପସ୍ଵ ହି
‘ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲି, ହେ ଯଜ୍ଞ ନାମକ ପୁଅ, ଯେଉଁଠି ତୁମେ ମାଆଙ୍କ ଦେହର ଖଣ୍ଡ ଦେଖିବ, ସେଠି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଫେଙ୍କିଦିଅ।’
ମଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପାଲିତଂ ତେନ କୃତା ନ ମାତରି କୃପା । ଏତତ୍ସ୍ଵଲ୍ପତରଂ ଦୁଃଖଂ ନିର୍ଜୀଵେ ଘାତମିଚ୍ଛତଃ
ସେ ମୋ କଥା ମାନିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମାଆପାଇଁ କୌଣସି କ୍ଷମା ଦେଖାଇନଥିଲେ; ଏହି ଅଳ୍ପ ଦୁଃଖ ମୃତ ଦେହକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ପାଇଁ କିଛି ନୁହେଁ।
ସାହସଂ ତୁ କୃତଂ ତେନ ପୁତ୍ରେଣ ଵେଦଶର୍ମଣା । ଅସ୍ଯାଧିକମହଂ ମନ୍ଯେ ଯତୋଽଯଂ ଚଲତେ ନ ଚ
କିନ୍ତୁ ଏହି ସାହସିକ କାମ ମୋ ପୁଅ ବେଦଶର୍ମା କରିଥିଲେ; ମୁଁ ଏହାକୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉଛି, କାରଣ ସେ କେବେ ଅସ୍ଥିର ହୁଏନାହିଁ।
ନିମେଷମାତ୍ରମେଵାପି ସାହସଂ କାରଯେତ୍ପୁନଃ । ଅପରଂ ସତ୍ଯସଂପନ୍ନଂ ପ୍ରଭାଵଂ ତପସଃ ପୁନଃ
ଅତି କ୍ଷଣିକ ସମୟ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେ ପୁଣି ସାହସିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ; ଏବଂ ପୁଣି ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ସତ୍ୟ ଶକ୍ତି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ନିତ୍ଯଂ ସମାରାଧନେପି ଅଧିକଂ ଚାସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯତେ । ତସ୍ମାଦସ୍ଯ ପରୀକ୍ଷା ଚ ସମଯେ ତପସଃ କୃତା
ସେ ସଦା ସେବା କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିକ କିଛି ଦେଖାଯାଏ; ତେଣୁ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ସମୟରେ ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଇଥିଲା।
ଭକ୍ତିଭାଵାତ୍ତଥା ସତ୍ଯାନ୍ନୈଵ ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି । ମାଯଯା ଚ ନିଜାଂଗେଽପି କୁଷ୍ଠରୋଗୋ ନିଦର୍ଶିତଃ
ଭକ୍ତି ଓ ସତ୍ୟତା ଦ୍ୱାରା ପୁଅ କେବେ ନଶ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ; ତଥାପି, ମାୟାରେ ନିଜ ଦେହରେ ମଧ୍ୟ କୁଷ୍ଠ ରୋଗ ଦେଖାଯାଇଥିଲା।
ଶ୍ଲେଷ୍ମମୂତ୍ରମଲାନାଂ ଚ ଘୃଣାଂ ନୈଵ କରୋତି ଚ । ଵ୍ରଣାନ୍ଵିଶୋଧଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵହସ୍ତେନ ମହାଯଶାଃ
ଶ୍ଲେଷ୍ମା, ପେଶାବ ଓ ମଳ ପ୍ରତି ସେ କେବେ ଘୃଣା କରନ୍ତିନାହିଁ; ବଡ଼ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେ ନିଜ ହାତରେ ସବୁବେଳେ ଘାଉ ପରିଷ୍କାର କରନ୍ତି।
ପାଦସଂଵାହନଂ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛୌଚଂ ଚୈଵ ମହାମତିଃ । ଦୁଃସହଂ ଵଚନଂ ମହ୍ଯଂ ଦାରୁଣଂ ସହତେ ସଦା
ପାଦ ମାସାଜ ଓ ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା ଦେଇଥିବା ସେ ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ; ମୋ ପକ୍ଷରୁ ଯେତେ ଦାରୁଣ ଓ ଅସହ୍ୟ କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସଦା ସହିଥାଏ।
ଭର୍ତ୍ସନେ ତାଡନେ ଚୈଵ ସଦାଭୀଷ୍ଟପ୍ରଵାଚକଃ । ଏଵଂ ଦୁଃଖସମାଚାରୋ ମମ ପୁତ୍ରୋ ମହାମତିଃ
ଗାଳି ଦେଲେ କିମ୍ବା ମାଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସବୁବେଳେ ମନପସନ୍ଦ କଥା କହିଥାଏ; ଏଭଳି ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମୋ ପୁଅ ଦୁଃଖରେ ଜୀବନ କାଟୁଛି।
ଦୁଃଖାନାଂ ସାଗରଂ ମନ୍ଯେ ବହୁକ୍ଲେଶୈସ୍ତୁ କ୍ଲେଶିତଃ । ଅପନେଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଦୁଃଖଂ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରସାଦତଃ
ମୁଁ ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଏକ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ବୋଲି ଭାବୁଛି, ଅନେକ କଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହୋଇଛି; ତଥାପି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କୃପାରେ ଏହି ଦୁଃଖକୁ ମୁଁ ଦୂର କରିପାରିବି।
ଵିଚାର୍ଯ ମନସା ଵିପ୍ରଃ ଶିଵଶର୍ମା ମହାମତିଃ । ପୁନର୍ମାଯାଂ ଚକାରାଥ କୁଂଭାଦପହୃତଂ ପଯଃ
ମନରେ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶିବଶର୍ମା ପୁଣିଥରେ ମାୟା କଲେ ଏବଂ କୁମ୍ଭରୁ ଅମୃତ ନେଇଲେ।
ପଶ୍ଚାତ୍ତଂ ଚ ସମାହୂଯ ସୋମଶର୍ମାଣମବ୍ରଵୀତ୍ । ତଵ ହସ୍ତେ ମଯା ଦତ୍ତମମୃତଂ ଵ୍ଯାଧିନାଶନମ୍
ପରେ, ସୋମଶର୍ମାଙ୍କୁ ଡାକି, ସେ କହିଲେ: 'ଯେଉଁ ଅମୃତ ରୋଗ ନାଶ କରେ, ମୁଁ ତାହା ତୁମ ହାତରେ ଦେଇଥିଲି।'
ତନ୍ମେ ଶୀଘ୍ରଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛସ୍ଵ ଯଥା ପାନଂ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ଯେନ ନୀରୁଗ୍ଭଵାମ୍ଯଦ୍ଯ ପ୍ରସାଦାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଶର୍ମଣଃ
'ଏବେ ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ତାହା ଫେରାଇଦିଅ, ଯାହାଁକି ମୁଁ ତାହା ପିଇପାରିବି; ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମାଙ୍କର କୃପାରେ ଆଜି ମୁଁ ରୋଗମୁକ୍ତ ହେବି।'
ଏଵମୁକ୍ତେ ତଦା ଵାକ୍ଯେ ଋଷିଣା ଶିଵଶର୍ମଣା । ସମୁତ୍ଥାଯ ତ୍ଵରାଯୁକ୍ତଃ ସୋମଶର୍ମା କମଂଡଲୁମ୍
ଏପରି ଶିବଶର୍ମା ଋଷିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତ୍ୱରାରେ ଭରିଥିବା ସୋମଶର୍ମା ଉଠି ଜଳକୁମ୍ଭ ନେଲେ।
ତଂ ଚ ରିକ୍ତଂ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହ୍ଯମୃତେନ ଵିନା କୃତମ୍ । କସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ଵୈ କର୍ମ କେନ ମେ ଵିପ୍ରିଯଂ କୃତମ୍
କିନ୍ତୁ ତାହା ଖାଲି ଦେଖି, ଅମୃତ ନଥିବାରୁ, ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ—'କିଏ ଏହି ପାପ କାମ କଲା? କିଏ ମୋତେ ଏହି ଅପକାର କଲା?'
ଇତି ଚିଂତାପରୋ ଭୂତ୍ଵା ସୋମଶର୍ମା ସୁଦୁଃଖିତଃ । ପିତୁରଗ୍ରେ ଚ ଵୃତ୍ତାଂତଂ କଥଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଯଦା
ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବା ସୋମଶର୍ମା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; 'ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ପିତାଙ୍କୁ ଏହି ଘଟଣା କହିବି—'
ତତଃ କୋପଂ ପ୍ରଯାସ୍ଯେତ ଗୁରୁର୍ମେ ଵ୍ଯାଧିପୀଡିତଃ । ସୁଚିରଂ ଚିଂତଯିତ୍ଵା ତୁ ସୋମଶର୍ମା ମହାମତିଃ
'ତେବେ ମୋ ଗୁରୁ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ମୋ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେବେ।' ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚିନ୍ତା କରି, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ସୋମଶର୍ମା—
ଯଦି ମେ ସତ୍ଯମସ୍ତୀତି ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ ଯଦି । ତପସ୍ତପ୍ତଂ ମଯାପୂର୍ଵଂ ନିର୍ଵ୍ଯଲୀକେନ ଚେତସା
'ଯଦି ମୋରେ ସତ୍ୟବାଦିତା ଅଛି, ଯଦି ମୁଁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସେବା କରିଛି, ଯଦି ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ମଳ ହୃଦୟରେ ତପସ୍ୟା କରିଛି—'
ଦମଶୌଚାଦିଭିଃ ସତ୍ଯଂ ଧର୍ମମେଵ ପ୍ରପାଲିତମ୍ । ତଦା ଘଟୋଽମୃତଯୁତୋ ଭଵତ୍ଵେଷ ନ ସଂଶଯଃ
'ଦମ, ଶୌଚ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଯଦି ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରିଛି, ତେବେ ଏହି କୁମ୍ଭ ଅମୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ଯାଵଦେଵ ମହାଭାଗଶ୍ଚିଂତଯିତ୍ଵା ଵିଲୋକଯେତ୍ । ତାଵଚ୍ଚାମୃତପୂର୍ଣସ୍ତୁ ପୁନରେଵାଭଵଦ୍ଘଟଃ
ଏପରି ମହାଭାଗ ଚିନ୍ତା କରି ଦେଖିଲେ, ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କୁମ୍ଭଟିଏ ପୁଣିଥରେ ଅମୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହର୍ଷସଂଯୁକ୍ତଃ ସୋମଶର୍ମା ମହାଯଶାଃ । ଗତ୍ଵା ଗୁରୁଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ କୁଂଭମାଦାଯ ସତ୍ଵରମ୍
ତାହା ଦେଖି, ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ସୋମଶର୍ମା ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ତ୍ୱରାରେ ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ପ୍ରଣାମ କଲେ ଓ କୁମ୍ଭ ନେଲେ।
ଗୃହାଣ ତ୍ଵଂ ପିତଶ୍ଚେମଂ ପଯଃ କୁଂଭଂ ସମାଗତମ୍ । ପାନଂ କୁରୁ ମହାଭାଗ ଗଦାନ୍ମୁକ୍ତୋ ଭଵାଚିରମ୍
'ନେଉ, ପିତା, ଏହି ଅମୃତର କୁମ୍ଭ ପୁଣି ମିଳିଛି; ପିଉନ୍ତୁ, ମହାଭାଗ, ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ରୋଗମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତୁ।'
ଏତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ସତ୍ଯଧର୍ମାର୍ଥକଂ ପୁନଃ । ଶିଵଶର୍ମା ସୁତସ୍ଯାପି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ମଧୁରାକ୍ଷରମ୍
ପୁଣି, ପୁତ୍ରଙ୍କ ମଧୁର ଓ ସତ୍ୟ ଧର୍ମମୟ କଥା ଶୁଣି, ଶିବଶର୍ମା—
ହର୍ଷେଣ ମହତାଵିଷ୍ଟ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଭରି, ଏହି କଥା କହିଲେ—
ଶିଵଶର୍ମୋଵାଚ- ତପସା ଦମଶୌଚାଭ୍ଯାଂଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷଯା ତଥା । ଭକ୍ତ୍ଯାଭାଵେନ ତୁଷ୍ଟୋସ୍ମି ତଵାଦ୍ଯ ଚସୁପୁତ୍ରକ
ଶିବଶର୍ମା କହିଲେ—'ତୁମ ତପସ୍ୟା, ଦମ, ଶୌଚ, ଗୁରୁସେବା ଓ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଆଜି ତୁମ ପ୍ରତି ଖୁସି ହୋଇଛି, ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର।'
ତ୍ଯଜାମି ଵୈକୃତଂ ରୂପଂ ମତ୍ତଃ ସୁଖମଵାପ୍ନୁହି । ଏଵମୁକ୍ଵା ସୁତଂ ଵିପ୍ରୋ ଦର୍ଶଯାମାସ ତାଂ ତନୁମ୍
'ମୁଁ ମୋ ବିକୃତ ଶରୀରକୁ ଛାଡ଼ୁଛି; ମୋ ଠାରୁ ସୁଖ ପାଅ।' ଏପରି କହି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ନିଜ ସତ୍ୟ ଦେହ ଦେଖାଇଲେ।
ଯଥାପୂର୍ଵଂ ସ୍ଥିତୌ ତୌ ତୁ ତଥା ସ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ଗୁରୂ । ଦୀପ୍ତିମଂତୌ ମହାତ୍ମାନୌ ସୂର୍ଯବିଂବୋପମାଵୁଭୌ
ଗୁରୁ ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ ଯେପରି ଆଗରେ ଥିଲେ, ସେହିପରି ଦୁଇଜଣ ଦୀପ୍ତିମାନ ମହାତ୍ମା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିଆଁ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ନନାମ ପାଦୌ ସଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଉଭଯୋସ୍ତୁ ମହାତ୍ମନୋଃ । ତତଃ ସୁତଂ ସମାମଂତ୍ର୍ଯ ହର୍ଷେଣ ମହତାନ୍ଵିତଃ
ସେ ଦୁଇ ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କର ପାଦକୁ ସତ୍ଭକ୍ତିରେ ନମସ୍କାର କଲେ; ପରେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ପୁଅକୁ କଥା କହିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରସାଦାଦ୍ଧର୍ମାତ୍ମା ଭାର୍ଯଯା ସହ କେଶଵମ୍ । ଜଗାମ ନିଜପୁଣ୍ଯୈଶ୍ଚ ଯୋଗାଭ୍ଯାସେନ ସତ୍ତମଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କୃପାରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ଜନାନୀ ସହ କେଶବଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଗଲେ; ନିଜ ପୁଣ୍ୟ ଓ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସରେ, ସେ ଉତ୍ତମ ଆତ୍ମା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।