ଦାତୁମେଵଂ ସମର୍ଥୋସି ଦୁର୍ଲଭଂ ସାଂପ୍ରତଂ କିଲ । କିଂ ତେ ବଲଂ ମହାଭାଗ ଦର୍ଶଯସ୍ଵ ତ୍ଵମାତ୍ମନଃ
ଏପରି ଦୁର୍ଲଭ ଦାନ ଦେବାକୁ ଆପଣ ସମର୍ଥ। ଆପଣଙ୍କର ଶକ୍ତି କେତେ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ? ଆପଣ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦେଖାନ୍ତୁ।
ଵେଦଶର୍ମୋଵାଚ- ପଶ୍ଯ ପଶ୍ଯ ବଲଂ ଦେଵି ପ୍ରଭାଵଂ ତପସୋ ମମ । ମଯାହୂତାଃ ସମାଯାତା ଇଂଦ୍ରାଦ୍ଯାଃ ସୁରସତ୍ତମାଃ
ବେଦଶର୍ମା କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ମୋର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଦେଖ, ଦେଖ। ମୋ ଡାକରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ଆସିଛନ୍ତି।
ଵେଦଶର୍ମାଣମୂଚୁସ୍ତେ କିଂ କୁର୍ମୋ ହି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଯମେଵମିଚ୍ଛସେ ଵିପ୍ର ତଂ ଦଦାମୋ ନ ସଂଶଯଃ
ଦେବତାମାନେ ବେଦଶର୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ କଣ କରିବୁ? ଆପଣ ଯାହା ଚାହାନ୍ତି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ ନିଶ୍ଚିତ ଦେବୁ।
ଵେଦଶର୍ମୋଵାଚ- ଯଦି ଦେଵାଃ ପ୍ରସାନ୍ନା ମେ ପ୍ରସାଦସୁମୁଖା ଯଦି । ଦଦଂତୁ ଵିମଲାଂ ଭକ୍ତିଂ ପାଦଯୋଃ ପିତୁରେଵ ମେ
ବେଦଶର୍ମା କହିଲେ—ଯଦି ଦେବତାମାନେ ମୋ ପ୍ରତି ଦୟାଳୁ ଓ କୃପାମୟ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ମୋ ପିତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ନିର୍ମଳ ଭକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ।
ଏଵମସ୍ତୁ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଯଥାଯାତାସ୍ତଥା ଗତାଃ । ତମୁଵାଚ ତଥା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟଂ ତେ ତପସୋ ବଲମ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତା କହିଲେ—ଏହିପରି ହେଉ। ସେମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ତାପରେ ସେ କହିଲେ—ତୁମେ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦେଖିଛ।
ଦେଵୈସ୍ତୁ ନାସ୍ତି ମେ କାର୍ଯଂ ଯଦି ଦାତୁମିହେଚ୍ଛସି । ଯନ୍ମାଂ ନଯସି ଗୁର୍ଵର୍ଥଂ ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ମମ ପ୍ରିଯମ୍
ମୋର ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ କୌଣସି କାମ ନାହିଁ; ଯଦି ଆପଣ ଦେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ତେବେ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ ମୋର ଇଚ୍ଛା, ତାହା ପୂରଣ କରନ୍ତୁ।
ଦେହି ତ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ଶିରୋ ଵିପ୍ର ସ୍ଵହସ୍ତେନ ନିକୃତ୍ଯ ଵୈ । ଵେଦଶର୍ମୋଵାଚ- ଧନ୍ଯୋହମଦ୍ଯ ସଂଜାତୋ ମୁକ୍ତଶ୍ଚୈଵ ଋଣତ୍ରଯାତ୍
ତୁମେ ନିଜ ହାତରେ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦେଉ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ। ବେଦଶର୍ମା କହିଲେ—ଆଜି ମୁଁ ଧନ୍ୟ ହେଲି, ତିନି ପ୍ରକାର ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲି।
ସ୍ଵଶିରୋ ଦେଵି ଦାସ୍ଯାମି ଗୃହ୍ଯତାଂ ଗୃହ୍ଯତାଂ ଶୁଭେ । ଶିତେନ ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାରେଣ ଶସ୍ତ୍ରେଣ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ
ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ଦେଉଛି, ନିଅ, ନିଅ, ହେ ଶୁଭେ। ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ସେ ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଲେ।
ନିକୃତ୍ଯ ସ୍ଵଂ ଶିରଶ୍ଚାଥ ଦତ୍ତଂ ତସ୍ଯୈ ପ୍ରହସ୍ଯ ଚ । ରୁଧିରେଣ ପ୍ଲୁତଂ ସା ଚ ପରିଗୃହ୍ଯ ଗତା ମୁନିମ୍
ଏପରି ନିଜ ମୁଣ୍ଡ କାଟି, ସେ ହସିହସି ତାକୁ ଦେଲେ। ସେ, ରକ୍ତରେ ଭିଜା, ଏହା ନେଇ ମୁନିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ସ୍ତ୍ର୍ଯୁଵାଚ- ତଵାର୍ଥେ ପ୍ରେଷିତଂ ଵିପ୍ର ପୁତ୍ରେଣ ଵେଦଶର୍ମଣା । ଏତଚ୍ଛିରଃ ସଂଗୃହାଣ ନିକୃତ୍ତଂ ଚାତ୍ମନାତ୍ମନଃ
ସ୍ତ୍ରୀ କହିଲେ—ତୁମ ପାଇଁ ବେଦଶର୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ମୋତେ ପଠାଇଛନ୍ତି। ଏହି ନିଜେ କାଟିଥିବା ମୁଣ୍ଡ ନିଅ, ନିଜ ପାଇଁ ନିଅ।
ଉତ୍ତମାଂଗଂ ପ୍ରଦତ୍ତଂ ମେ ପିତୃଭକ୍ତେନ ତେନ ତେ । ତଵାର୍ଥେ ଦ୍ଵିଜଶାର୍ଦୂଲ ମାମେଵଂ ପରିଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ଵୈ
ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଥିବା ସେ ମୋତେ ଶିରୋପରି ଅଂଶ ଦେଇଛନ୍ତି। ତୁମ ପାଇଁ, ହେ ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଭଳି ମୋତେ ଭୋଗ କର।
ତସ୍ଯ ତୈର୍ଭ୍ରାତୃଭିର୍ଦୃଷ୍ଟଂ ସାହସଂ ଵେଦଶର୍ମଣଃ । ଵେପିତାଂଗତ୍ଵମାପନ୍ନାସ୍ତେ ବଭୂଵୁଃ ପରସ୍ପରମ୍
ବେଦଶର୍ମାଙ୍କ ସାହସିକ କାମ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଦେଖି, ଶରୀର କମ୍ପିଥିଲା ଏବଂ ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲେ।
ମୃତା ନୋ ଧର୍ମସାଧ୍ଵୀ ସା ମାତା ସତ୍ଯସମାଧିନା । ଅଯମେଵ ମହାଭାଗଃ ପିତୁରର୍ଥେ ମୃତଃ ଶୁଭଃ
ଆମର ମାଁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଥିଲେ, ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ସେ ଚଲିଗଲେ। ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନ ଦେଇ ଶୁଭ ଲାଭ କଲେ।
ଧନ୍ଯୋଯଂ ଧନ୍ଯତାଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପିତୁରର୍ଥେ କୃତଂ ଶୁଭମ୍ । ଏଵଂ ସଂଭାଷିତଂ ତୈସ୍ତୁ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ପୁଣ୍ଯଚାରିଭିଃ
ଏହିଜଣ ଧନ୍ୟ, ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭଲ କାମ କରି ଧନ୍ୟତା ପାଇଛନ୍ତି। ଏଭଳି ଧର୍ମରେ ଲିନ ଭାଇମାନେ କହିଲେ।
ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଦ୍ଵିଜୋ ଵାକ୍ଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଭକ୍ତିପରାଯଣମ୍ । ନିକୃତ୍ତଂ ଚ ଶିରସ୍ତେନ ପୁତ୍ରେଣ ଵେଦଶର୍ମଣା
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ଭକ୍ତି ଜାଣି, ଏବଂ ପୁଅ ବେଦଶର୍ମା ନିଜେ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଥିବା ଦେଖି,
ଧର୍ମଶର୍ମାଣମାହାଥ ଶିର ଏତତ୍ପ୍ରଗୃହ୍ଯତାମ୍
ଧର୍ମଶର୍ମା କହିଲେ—ଏହି ମୁଣ୍ଡ ଉଠାନ୍ତୁ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ତଦାଦାଯ ମହାତ୍ମାଽସୌ ନିର୍ଜଗାମ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ । ପିତୃଭକ୍ତ୍ଯା ତପୋଭିଶ୍ଚ ସତ୍ଯାର୍ଜଵବଲେନ ସଃ
ସୂତ କହିଲେ— ସେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି, ତପସ୍ୟା, ସତ୍ୟ, ସରଳତା ଓ ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଏହା ନେଇ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ବାହାରିଗଲେ।
ଧର୍ମମାକୃଷ୍ଟଵାଂଶ୍ଚୈଵ ଧର୍ମଶର୍ମା ତତସ୍ତଦା । ସମାକୃଷ୍ଟସ୍ତୁ ଵୈ ଧର୍ମସ୍ତପସା ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ତାହାପରେ, ଧର୍ମଶର୍ମା ଧର୍ମଙ୍କୁ ନିଜ ପାଖକୁ ଆଣିଲେ; ଏବଂ ସେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଧର୍ମଶର୍ମାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲେ ଧର୍ମ।
ଧର୍ମଶର୍ମାଣମାଯାତଂ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ । କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଯା ସମାହୂତୋ ଧର୍ମଶର୍ମନ୍ସମାଗତଃ
ଧର୍ମ, ଆସିଥିବା ଧର୍ମଶର୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ଧର୍ମଶର୍ମା, କେଉଁ କାରଣରେ ତୁମେ ମୋତେ ଡାକିଛ? କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆଣିଛ?'
ତନ୍ମେ କଥଯ କାର୍ଯଂ ତ୍ଵଂ ତତ୍କରୋମି ନ ସଂଶଯଃ । ଧର୍ମଶର୍ମୋଵାଚ- ଯଦ୍ଯସ୍ତି ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷା ଯଦି ନିଷ୍ଠାଽଚଲଂ ତପଃ
'ମୋର କାମ କ' ଦେଖ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେ କାମ କରିଦେବି।' ଧର୍ମଶର୍ମା କହିଲେ— 'ଯଦି ଗୁରୁସେବା ଅଛି, ଯଦି ତୁମର ତପସ୍ୟା ଅଟୁଟ ଅଛି—'
ତେନ ସତ୍ଯେନ ମେ ଧର୍ମ ଵେଦଶର୍ମା ସ ଜୀଵତୁ । ଧର୍ମ ଉଵାଚ- ଦମଶୌଚେନ ସତ୍ଯେନ ତପସା ତଵ ସୁଵ୍ରତ
'ଏହି ସତ୍ୟରେ, ଧର୍ମ, ମୋ ପିତା ବେଦଶର୍ମା ଜୀବନ୍ତ ହେଉନ୍।' ଧର୍ମ କହିଲେ— 'ତୁମର ଦମ, ପବିତ୍ରତା, ସତ୍ୟ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ଓ ସଦ୍ବ୍ରତ—'
ପିତୃଭକ୍ତ୍ଯା ତଵ ଭ୍ରାତା ଵେଦଶର୍ମା ମହାଭୁଜଃ । ପୁନରେଵ ମହାତ୍ମାସୌ ଜୀଵନଂ ଚ ଲଭିଷ୍ଯତି
'ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ତୁମର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ତୁମର ଭାଇ ବେଦଶର୍ମା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପୁଣିଥରେ ଜୀବନ ପାଇବେ, ସେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା।'
ତପସାନେନ ତୁଷ୍ଟୋସ୍ମି ପିତୃଭକ୍ତ୍ଯା ମହାମତେ । ଵରଂ ଵରଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଦୁର୍ଲଭଂ ଧର୍ମଵିତ୍ତମୈଃ
'ଏହି ତପସ୍ୟା ଓ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ତୁମର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ଖୁସି ହୋଇଛି। ଧନ୍ୟ ତୁମେ, ଧର୍ମକୁ ଜାଣୁଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହା ପାଇବା ଦୁର୍ଲଭ, ସେମିତି ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହ।'
ଏଵମାକର୍ଣିତଂ ତେନ ସୁଵାକ୍ଯଂ ଧର୍ମଶର୍ମଣା । ଵୈଵସ୍ଵତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ସମୁଵାଚ ମହାଯଶାଃ
ଧର୍ମଶର୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି ଉତ୍ତମ କଥା ଶୁଣି, ମହାପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଜଣେ, ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ବୈବସ୍ବତଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦେହି ମେ ତ୍ଵଚଲାଂ ଭକ୍ତିଂ ପିତୁଃ ପାଦାର୍ହଣେ ପୁନଃ । ଧର୍ମେ ରତିଂ ତଥା ମୋକ୍ଷଂ ସୁପ୍ରସନ୍ନୋ ଯଦା ମମ
'ମୋତେ ପୁଣିଥରେ ପିତାଙ୍କ ପାଦସେବାରେ ଅଚଳ ଭକ୍ତି, ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦିଅ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି ଦୟାଳୁ ହେବ।'
ତମୁଵାଚ ତତୋ ଧର୍ମୋ ମତ୍ପ୍ରସାଦାଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି । ଏଵମୁକ୍ତେ ମହାଵାକ୍ଯେ ଵେଦଶର୍ମା ତଦୋତ୍ଥିତଃ
ତାପରେ ଧର୍ମ କହିଲେ— 'ମୋ ଦୟାରେ ଏହା ହେବ।' ଏହି ମହାତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିବା ସହିତ, ବେଦଶର୍ମା ସେଠାରେ ଉଠିଲେ।
ପ୍ରସୁପ୍ତଵନ୍ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଧର୍ମଶର୍ମାଣମବ୍ରଵୀତ୍ । କ୍ଵ ସା ଦେଵୀ ଗତା ଭ୍ରାତଃ କ୍ଵ ସ ତାତୋ ଭଵେଦିତି
ସେ ଜଣେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞାନୀ ବେଦଶର୍ମା ଜାଗି, ଧର୍ମଶର୍ମାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— 'ଭାଇ, ସେ ଦେବୀ କେଉଁଠି ଗଲେ? ଆମ ପିତା କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?'
ସମାସେନ ସମାଖ୍ଯାତଂ ଯଥା ପିତ୍ରା ନିଯୋଜିତଃ । ସମାଜ୍ଞାଯ ତତୋ ହୃଷ୍ଟୋ ଧର୍ମଶର୍ମା ତମବ୍ରଵୀତ୍
ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସଂକ୍ଷେପରେ ସବୁ କଥା ବୁଝାଇଦିଆଗଲା। ତାପରେ ବୁଝି, ଧର୍ମଶର୍ମା ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମମାଦ୍ଯୈଵ ମହାଭାଗ ଶିରସା ଜୀଵିତେନ ଚ । ସଂମୁଖୀ ଭଵ ଵୈ ଭ୍ରାତଃ କୋନ୍ଯୋ ମେ ତ୍ଵାଦୃଶୋ ଭୁଵି
'ମୋର ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଆଜି ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଜୀବନ ସହିତ, ଭାଇ, ମୋ ସାମ୍ନାରେ ରୁହ। ଏ ଭୂମିରେ ତୁମ ପରି ଆଉ କିଏ ଅଛି?'
ଭ୍ରାତରଂ ଚୈଵମାଭାଷ୍ଯ ଉତ୍ସୁକଃ ପିତରଂ ପ୍ରତି । ଗମନାଯ ମତିଂ ଚକ୍ରେ ଭ୍ରାତ୍ରା ଚ ଧର୍ମଶର୍ମଣା
ଭାଇଙ୍କୁ ଏଭଳି କହି, ପିତାଙ୍କୁ ନେଇ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ସେ ଯିବା ପାଇଁ ଧର୍ମଶର୍ମା ସହ ମନସ୍କାମ କଲେ।