ଭଜ ତ୍ଵଂ ଚାରୁସର୍ଵାଂଗି ପିତରଂ ମମ ସୁଂଦରି । ଏଵମାକର୍ଣିତଂ ତସ୍ଯ ମାଯଯା ଵେଦଶର୍ମଣଃ
"ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗ ଥିବା ତୁମେ, ମୋ ପିତାଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର ହେଉ, ରୂପବତୀ।" ଏଭଳି ମାୟାରେ ବେଦଶର୍ମା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସ୍ତ୍ର୍ଯୁଵାଚ- ଜରଯା ପୀଡିତସ୍ଯାପି ନୈଵେଚ୍ଛାମି କଦାଚନ । ସଶ୍ଲେଷ୍ମମୁଖରୋଗସ୍ଯ ଵ୍ଯାଧିଗ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ସାଂପ୍ରତମ୍
ସେ ଜନାନୀ କହିଲେ— "ବୟସରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଚାହେଁନି। ଏବେ ସେ ଶ୍ଲେଷ୍ମା ଓ କଣ୍ଠରୋଗ ଓ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ।"
ଶିଥିଲସ୍ଯାପି ଚାର୍ତସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ସଂଗମମ୍ । ଭଵଂତଂ ରଂତୁମିଚ୍ଛାମି କରିଷ୍ଯେ ତଵ ସୁପ୍ରିଯମ୍
"ଦୁର୍ବଳ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାଭୋଗୀ ଏହି ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ସହ ମୁଁ ଏକତ୍ର ହେବାକୁ ଚାହେଁନି। ମୁଁ ତୁମ ସହ ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ତୁମକୁ ଖୁସି କରିବା କାମ କରିଦେବି।"
ଭଵଂତଂ ରୂପସୌଭାଗ୍ଯୈର୍ଗୁଣରତ୍ନୈରଲଂକୃତମ୍ । ଦିଵ୍ଯଲକ୍ଷଣସଂପନ୍ନଂ ଦିଵ୍ଯରୂପଂ ମହୌଜସମ୍
"ତୁମେ ରୂପ, ଭାଗ୍ୟ ଓ ଗୁଣମଣିରେ ଶୋଭିତ, ଦିବ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ଓ ଦିବ୍ୟ ରୂପ, ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।"
କିଂ କରିଷ୍ଯସି ତାତେନ ଵୃଦ୍ଧେନ ଶୃଣୁ ମାନଦ । ମମାଂଗଭୋଗଭାଵେନ ସର୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ଦୁର୍ଲଭମ୍
"ସେ ବୃଦ୍ଧ ବାପା ସହ କଣ କରିବ? ଶୁଣ, ମାନ୍ୟବ୍ୟକ୍ତି। ମୋ ଦେହର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଜିନିଷ ପାଇପାରିବ।"
ଯଦ୍ଯତ୍ତ୍ଵମିଚ୍ଛସେ ଵିପ୍ର ତଦ୍ଦଦାମି ନ ସଂଶଯଃ । ଏତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ମହଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଅପ୍ରିଯଂ ପାପସଂକୁଲମ୍
"ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଦେଇଦେବି, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" ଏହି ଅପ୍ରିୟ ଓ ପାପରେ ଭରିଥିବା ମହାବାକ୍ୟ ଶୁଣି—
ଵେଦଶର୍ମୋଵାଚ- ଅଧର୍ମଯୁକ୍ତଂ ତେ ଵାକ୍ଯମଯୁକ୍ତଂ ପାପମିଶ୍ରିତମ୍ । ନେଦୃଶଂ ମାଂ ଵଦେର୍ଦେଵି ପିତୃଭକ୍ତିମନାଗସମ୍
ବେଦଶର୍ମା କହିଲେ— "ତୁମର କଥା ଅଧର୍ମ ଓ ଅନୁଚିତ, ପାପ ମିଶିତ। ଏଭଳି କଥା ମୋତେ କହନି, ଦେବୀ, ମୁଁ ପିତାଭକ୍ତ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ।"
ପିତୁରର୍ଥଂ ସମାଯାତସ୍ତ୍ଵାମହଂ ପ୍ରାର୍ଥଯେ ଶୁଭେ । ଅନ୍ଯଦେଵଂ ନ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଭଜ ତ୍ଵଂ ପିତରଂ ମମ
"ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆସିଛି, ଶୁଭେ, ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି। ଅନ୍ୟ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ମୋ ପିତାଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର ହେଉ।"
ଯଦ୍ଯତ୍ତ୍ଵମିଚ୍ଛସେ ଦେଵି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସଚରାଚରମ୍ । ତତ୍ତଦ୍ଦଦ୍ମି ନ ସଂଦେହୋ ଦେଵରାଜ୍ଯାଧିକଂ ଶୁଭେ
ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁଠି ଯାହା କିଛି ଚାହଁ, ଚଳାଚଳ ଯାହା କିଛି ହେଉ, ମୁଁ ସେସବୁ ଦେଉଛି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜ୍ୟଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ, ହେ ଶୁଭେ।
ସ୍ତ୍ର୍ଯୁଵାଚ- ଏଵଂ ସମର୍ଥୋ ଦାତୁଂ ମେ ପିତୁରର୍ଥେ ଯଦା ଭଵାନ୍ । ତଦା ମେ ଦର୍ଶଯାଦ୍ଯୈଵ ସେଂଦ୍ରାସ୍ତ୍ଵଂ ସମହେଶ୍ଵରାନ୍
ସ୍ତ୍ରୀ କହିଲେ—ମୋ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯେତେବେଳେ ଆପଣ ସମସ୍ତ କିଛି ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ, ତେବେ ଆଜି ଆପଣ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ମହାଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ସମାନ ଅଟୁଟ ଶକ୍ତି ଦେଖାନ୍ତୁ।
ଦାତୁମେଵଂ ସମର୍ଥୋସି ଦୁର୍ଲଭଂ ସାଂପ୍ରତଂ କିଲ । କିଂ ତେ ବଲଂ ମହାଭାଗ ଦର୍ଶଯସ୍ଵ ତ୍ଵମାତ୍ମନଃ
ଏପରି ଦୁର୍ଲଭ ଦାନ ଦେବାକୁ ଆପଣ ସମର୍ଥ। ଆପଣଙ୍କର ଶକ୍ତି କେତେ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ? ଆପଣ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦେଖାନ୍ତୁ।
ଵେଦଶର୍ମୋଵାଚ- ପଶ୍ଯ ପଶ୍ଯ ବଲଂ ଦେଵି ପ୍ରଭାଵଂ ତପସୋ ମମ । ମଯାହୂତାଃ ସମାଯାତା ଇଂଦ୍ରାଦ୍ଯାଃ ସୁରସତ୍ତମାଃ
ବେଦଶର୍ମା କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ମୋର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଦେଖ, ଦେଖ। ମୋ ଡାକରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ଆସିଛନ୍ତି।
ଵେଦଶର୍ମାଣମୂଚୁସ୍ତେ କିଂ କୁର୍ମୋ ହି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଯମେଵମିଚ୍ଛସେ ଵିପ୍ର ତଂ ଦଦାମୋ ନ ସଂଶଯଃ
ଦେବତାମାନେ ବେଦଶର୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ କଣ କରିବୁ? ଆପଣ ଯାହା ଚାହାନ୍ତି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ ନିଶ୍ଚିତ ଦେବୁ।
ଵେଦଶର୍ମୋଵାଚ- ଯଦି ଦେଵାଃ ପ୍ରସାନ୍ନା ମେ ପ୍ରସାଦସୁମୁଖା ଯଦି । ଦଦଂତୁ ଵିମଲାଂ ଭକ୍ତିଂ ପାଦଯୋଃ ପିତୁରେଵ ମେ
ବେଦଶର୍ମା କହିଲେ—ଯଦି ଦେବତାମାନେ ମୋ ପ୍ରତି ଦୟାଳୁ ଓ କୃପାମୟ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ମୋ ପିତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ନିର୍ମଳ ଭକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ।
ଏଵମସ୍ତୁ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଯଥାଯାତାସ୍ତଥା ଗତାଃ । ତମୁଵାଚ ତଥା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟଂ ତେ ତପସୋ ବଲମ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତା କହିଲେ—ଏହିପରି ହେଉ। ସେମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ତାପରେ ସେ କହିଲେ—ତୁମେ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦେଖିଛ।
ଦେଵୈସ୍ତୁ ନାସ୍ତି ମେ କାର୍ଯଂ ଯଦି ଦାତୁମିହେଚ୍ଛସି । ଯନ୍ମାଂ ନଯସି ଗୁର୍ଵର୍ଥଂ ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ମମ ପ୍ରିଯମ୍
ମୋର ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ କୌଣସି କାମ ନାହିଁ; ଯଦି ଆପଣ ଦେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ତେବେ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ ମୋର ଇଚ୍ଛା, ତାହା ପୂରଣ କରନ୍ତୁ।
ଦେହି ତ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ଶିରୋ ଵିପ୍ର ସ୍ଵହସ୍ତେନ ନିକୃତ୍ଯ ଵୈ । ଵେଦଶର୍ମୋଵାଚ- ଧନ୍ଯୋହମଦ୍ଯ ସଂଜାତୋ ମୁକ୍ତଶ୍ଚୈଵ ଋଣତ୍ରଯାତ୍
ତୁମେ ନିଜ ହାତରେ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦେଉ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ। ବେଦଶର୍ମା କହିଲେ—ଆଜି ମୁଁ ଧନ୍ୟ ହେଲି, ତିନି ପ୍ରକାର ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲି।
ସ୍ଵଶିରୋ ଦେଵି ଦାସ୍ଯାମି ଗୃହ୍ଯତାଂ ଗୃହ୍ଯତାଂ ଶୁଭେ । ଶିତେନ ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାରେଣ ଶସ୍ତ୍ରେଣ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ
ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ଦେଉଛି, ନିଅ, ନିଅ, ହେ ଶୁଭେ। ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ସେ ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଲେ।
ନିକୃତ୍ଯ ସ୍ଵଂ ଶିରଶ୍ଚାଥ ଦତ୍ତଂ ତସ୍ଯୈ ପ୍ରହସ୍ଯ ଚ । ରୁଧିରେଣ ପ୍ଲୁତଂ ସା ଚ ପରିଗୃହ୍ଯ ଗତା ମୁନିମ୍
ଏପରି ନିଜ ମୁଣ୍ଡ କାଟି, ସେ ହସିହସି ତାକୁ ଦେଲେ। ସେ, ରକ୍ତରେ ଭିଜା, ଏହା ନେଇ ମୁନିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ସ୍ତ୍ର୍ଯୁଵାଚ- ତଵାର୍ଥେ ପ୍ରେଷିତଂ ଵିପ୍ର ପୁତ୍ରେଣ ଵେଦଶର୍ମଣା । ଏତଚ୍ଛିରଃ ସଂଗୃହାଣ ନିକୃତ୍ତଂ ଚାତ୍ମନାତ୍ମନଃ
ସ୍ତ୍ରୀ କହିଲେ—ତୁମ ପାଇଁ ବେଦଶର୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ମୋତେ ପଠାଇଛନ୍ତି। ଏହି ନିଜେ କାଟିଥିବା ମୁଣ୍ଡ ନିଅ, ନିଜ ପାଇଁ ନିଅ।
ଉତ୍ତମାଂଗଂ ପ୍ରଦତ୍ତଂ ମେ ପିତୃଭକ୍ତେନ ତେନ ତେ । ତଵାର୍ଥେ ଦ୍ଵିଜଶାର୍ଦୂଲ ମାମେଵଂ ପରିଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ଵୈ
ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଥିବା ସେ ମୋତେ ଶିରୋପରି ଅଂଶ ଦେଇଛନ୍ତି। ତୁମ ପାଇଁ, ହେ ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଭଳି ମୋତେ ଭୋଗ କର।
ତସ୍ଯ ତୈର୍ଭ୍ରାତୃଭିର୍ଦୃଷ୍ଟଂ ସାହସଂ ଵେଦଶର୍ମଣଃ । ଵେପିତାଂଗତ୍ଵମାପନ୍ନାସ୍ତେ ବଭୂଵୁଃ ପରସ୍ପରମ୍
ବେଦଶର୍ମାଙ୍କ ସାହସିକ କାମ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଦେଖି, ଶରୀର କମ୍ପିଥିଲା ଏବଂ ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲେ।
ମୃତା ନୋ ଧର୍ମସାଧ୍ଵୀ ସା ମାତା ସତ୍ଯସମାଧିନା । ଅଯମେଵ ମହାଭାଗଃ ପିତୁରର୍ଥେ ମୃତଃ ଶୁଭଃ
ଆମର ମାଁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଥିଲେ, ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ସେ ଚଲିଗଲେ। ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନ ଦେଇ ଶୁଭ ଲାଭ କଲେ।
ଧନ୍ଯୋଯଂ ଧନ୍ଯତାଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପିତୁରର୍ଥେ କୃତଂ ଶୁଭମ୍ । ଏଵଂ ସଂଭାଷିତଂ ତୈସ୍ତୁ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ପୁଣ୍ଯଚାରିଭିଃ
ଏହିଜଣ ଧନ୍ୟ, ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭଲ କାମ କରି ଧନ୍ୟତା ପାଇଛନ୍ତି। ଏଭଳି ଧର୍ମରେ ଲିନ ଭାଇମାନେ କହିଲେ।
ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଦ୍ଵିଜୋ ଵାକ୍ଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଭକ୍ତିପରାଯଣମ୍ । ନିକୃତ୍ତଂ ଚ ଶିରସ୍ତେନ ପୁତ୍ରେଣ ଵେଦଶର୍ମଣା
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ଭକ୍ତି ଜାଣି, ଏବଂ ପୁଅ ବେଦଶର୍ମା ନିଜେ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଥିବା ଦେଖି,
ଧର୍ମଶର୍ମାଣମାହାଥ ଶିର ଏତତ୍ପ୍ରଗୃହ୍ଯତାମ୍
ଧର୍ମଶର୍ମା କହିଲେ—ଏହି ମୁଣ୍ଡ ଉଠାନ୍ତୁ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ତଦାଦାଯ ମହାତ୍ମାଽସୌ ନିର୍ଜଗାମ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ । ପିତୃଭକ୍ତ୍ଯା ତପୋଭିଶ୍ଚ ସତ୍ଯାର୍ଜଵବଲେନ ସଃ
ସୂତ କହିଲେ— ସେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି, ତପସ୍ୟା, ସତ୍ୟ, ସରଳତା ଓ ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଏହା ନେଇ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ବାହାରିଗଲେ।
ଧର୍ମମାକୃଷ୍ଟଵାଂଶ୍ଚୈଵ ଧର୍ମଶର୍ମା ତତସ୍ତଦା । ସମାକୃଷ୍ଟସ୍ତୁ ଵୈ ଧର୍ମସ୍ତପସା ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ତାହାପରେ, ଧର୍ମଶର୍ମା ଧର୍ମଙ୍କୁ ନିଜ ପାଖକୁ ଆଣିଲେ; ଏବଂ ସେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଧର୍ମଶର୍ମାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲେ ଧର୍ମ।
ଧର୍ମଶର୍ମାଣମାଯାତଂ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ । କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଯା ସମାହୂତୋ ଧର୍ମଶର୍ମନ୍ସମାଗତଃ
ଧର୍ମ, ଆସିଥିବା ଧର୍ମଶର୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ଧର୍ମଶର୍ମା, କେଉଁ କାରଣରେ ତୁମେ ମୋତେ ଡାକିଛ? କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆଣିଛ?'
ତନ୍ମେ କଥଯ କାର୍ଯଂ ତ୍ଵଂ ତତ୍କରୋମି ନ ସଂଶଯଃ । ଧର୍ମଶର୍ମୋଵାଚ- ଯଦ୍ଯସ୍ତି ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷା ଯଦି ନିଷ୍ଠାଽଚଲଂ ତପଃ
'ମୋର କାମ କ' ଦେଖ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେ କାମ କରିଦେବି।' ଧର୍ମଶର୍ମା କହିଲେ— 'ଯଦି ଗୁରୁସେବା ଅଛି, ଯଦି ତୁମର ତପସ୍ୟା ଅଟୁଟ ଅଛି—'