ଶିଵଶର୍ମେତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥକୋଵିଦଃ । ତସ୍ଯାପି ପଂଚପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ବଭୂଵୁଃ ଶାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦାଃ
ଶିବଶର୍ମାନାମେ ପରିଚିତ, ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ପାରଦର୍ଶୀ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ପାଞ୍ଚଟି ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ।
ଯଜ୍ଞଶର୍ମା ଵେଦଶର୍ମା ଧର୍ମଶର୍ମା ତଥୈଵ ଚ । ଵିଷ୍ଣୁଶର୍ମା ମହାଭାଗୋ ନୂନଂ ତତ୍କର୍ମକୋଵିଦଃ
ଯଜ୍ଞଶର୍ମା, ବେଦଶର୍ମା, ଧର୍ମଶର୍ମା ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିପୁଣ ମହାଭାଗ ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମା।
ପଂଚମଃ ସୋମଶର୍ମେତି ପିତୃଭକ୍ତିପରାଯଣଃ । ପିତୃଭକ୍ତିଂ ଵିନା ଚୈଵ ଧର୍ମମନ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ପଞ୍ଚମ ପୁଅ ସୋମଶର୍ମା, ସେ ପିତାଭକ୍ତିରେ ସର୍ବଦା ଲିନ; ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ପିତାଭକ୍ତି ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧର୍ମ ସେମାନେ ଜାଣୁନଥିଲେ।
ନ ଵିଦଂତି ମହାତ୍ମାନସ୍ତଦ୍ଭାଵେନ ତୁ ଭାଵିତାଃ । ତେଷାଂ ତୁ ଭକ୍ତିଂ ସଂପଶ୍ଯଞ୍ଛିଵଶର୍ମା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ମହାତ୍ମାମାନେ ସେଇ ଭାବରେ ଲିନ ଥିଲେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜାଣିନଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଭକ୍ତି ଦେଖି, ଶିବଶର୍ମା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଚିଂତଯାମାସ ମେଧାଵୀ ନିଷ୍କର୍ଷିଷ୍ଯେ ସୁରୋତ୍ତମାନ୍ । ପିତୃଭକ୍ତେଷୁ ଯୋ ଭାଵୋ ନୈତେଷାଂ ମନସି ସ୍ଥିତଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶିବଶର୍ମା ଭାବିଲେ— 'ମୁଁ ଏହି ଉତ୍ତମ ପୁଅମାନେ କିପରି ପିତାଭକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି କି ନାହିଁ, ତାହା ପରୀକ୍ଷା କରିବି, କାରଣ ଏହି ଭାବ ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅଛି କି ନାହିଁ।'
ଯଥା ଜାନାମ୍ଯହଂ ଚାଥ କରିଷ୍ଯେ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵକମ୍ । ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରସାଦାତ୍ସ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିର୍ବଭୂଵ ହ
ମୁଁ ଯେପରି ଜାଣେ, ସେପରି ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ବକ କାମ କରିବି; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପାରେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ମିଳିଗଲା।
ସଦ୍ଭାଵଂ ଚିଂତଯାମାସ ଅଂଜନାର୍ଥଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ଉପାଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତପସସ୍ତେଜସଃ କିଲ
ଏହି ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ଠିକ୍ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ; ତପସ୍ୟା ଓ ତେଜରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହି ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଚକାର ସୋପ୍ଯୁପାଯଜ୍ଞୋ ମାଯଯା ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମଃ । ତେଷାମଗ୍ରେ ତତୋ ଵ୍ଯାଜଂ ଶିଵଶର୍ମା ଵ୍ଯଦର୍ଶଯତ୍
ଉପାୟରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିବା ସେ, ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଏକ ଚତୁର ଉପାୟ ଗଢ଼ିଲେ; ତାପରେ ଶିବଶର୍ମା ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ନଟକ ଦେଖାଇଲେ।
ମହତା ଜ୍ଵରରୋଗେଣ ମୃତା ମାତା ଵିଦର୍ଶିତା । ତୈସ୍ତୁ ଦୃଷ୍ଟା ମୃତା ମାତା ପିତରଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରୁଵନ୍
ବଡ଼ ଜ୍ୱର ରୋଗରେ ତାଙ୍କ ମାଆଁକୁ ମୃତ ଦେଖାଇଲେ; ପୁଅମାନେ ମାଆଁକୁ ମୃତ ଦେଖି, ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯଯାଵଯଂ ମହାଭାଗ ଗର୍ଭୋଦରେ ପ୍ରଵର୍ଦ୍ଧିତାଃ । କଲେଵରଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସ୍ଵଯମେଵ ଗତା କ୍ଷଯମ୍
ହେ ମହାଭାଗ, ଆମେ ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ବଢ଼ିଥିଲୁ, ସେ ଏବେ ଦେହ ଛାଡ଼ି, ନିଜେ ନିଜେ ଚିରନାଶକୁ ଚଲିଗଲେ।
ଅପହାଯ ଗତା ସେଯଂ ସ୍ଵର୍ଗେ ତାତ କିମୁଚ୍ଯତେ । ଶିଵଶର୍ମୋପରିଭଵଂ ପୁତ୍ରଂ ଭକ୍ତିପରାଯଣମ୍
ସେ ଏଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ, ପୁଅ ଶିବଶର୍ମଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରି, ଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଏମିତି ଜଣେ ମାଆଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ—ଏହା ବିଷୟରେ କଣ କହିବି, ବାପା?
ଯଜ୍ଞଶର୍ମାଣମାହୂଯ ଇତ୍ଯୁଵାଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ଶିଵଶର୍ମୋଵାଚ- ଅନେନାପି ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣେନ ଶସ୍ତ୍ରେଣ ନିଶିତେନ ଵୈ
ଯଜ୍ଞଶର୍ମାଙ୍କୁ ଡାକି, ସେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ। ଶିବଶର୍ମ କହିଲେ— "ଏହି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ—"
ଵିଚ୍ଛିଦ୍ଯାଂଗାନି ସର୍ଵାଣି ଯତ୍ର ତତ୍ର କ୍ଷିପସ୍ଵ ହ । ତତ୍କୃତଂ ତେନ ପୁତ୍ରେଣ ଯଥାଦେଶଃ ଶ୍ରୁତଃ ପିତୁଃ
ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗକୁ କାଟି, ଯେଉଁଠି ଚାହଁ, ସେଠି ଛାଡିଦେ। ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ସେ ପୁଅ ଏହି କାମ କଲା।
ସମାଯାତଃ ପୁନଃ ପଶ୍ଚାତ୍ପିତରଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ଯଥାଦିଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା ତାତ ତତ୍ସର୍ଵଂ କୃତଵାନହମ୍
ପୁଣି ପଛରେ ଫେରି, ସେ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲା— "ତୁମେ ଯେପରି ଆଜ୍ଞା ଦେଇଥିଲ, ସେସବୁ କାମ ମୁଁ କରିଦେଇଛି।"
ସମାଦିଶ ମମାନ୍ଯଚ୍ଚ କାର୍ଯକାରଣମଦ୍ଯ ଚ । ତଚ୍ଚ ସର୍ଵଂ କରିଷ୍ଯାମି ଦୁର୍ଜଯଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ପିତଃ
"ଆଉ କିଛି କାମ ଅଛି କି, ବାପା? ଆଜି ମତେ ଯାହା କହିବ, ମୁଁ ସେସବୁ କରିଦେବି, ଯଦିଓ ଦୁର୍ଜୟ କିମ୍ବା ଦୁଷ୍କର ହେଉ।"
ତମାଜ୍ଞାଯ ମହାଭାଗଂ ପିତୃଭକ୍ତଂ ସ ଚ ଦ୍ଵିଜଃ । ନିଶ୍ଚଯଂ ପରମଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ଯ ଵିଚିଂତଯନ୍
ତାଙ୍କର ଏହି ଭକ୍ତି ଓ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଦେଖି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁଅ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଵେଦଶର୍ମାଣମାହୂଯ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ମମ ଶାସନାତ୍ । ସ୍ତ୍ରିଯା ଵିନା ନ ଶକ୍ନୋମି ସ୍ଥାତୁଂ କଂଦର୍ପମୋହିତଃ
ବେଦଶର୍ମାଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ— "ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଯାଅ। ମୁଁ ଜନାନୀ ବିନା ରହିପାରିବିନି, କାମରେ ମୁହଁ ହୋଇଛି।"
ମାଯଯା ଦର୍ଶିତା ନାରୀ ସର୍ଵସୌଭାଗ୍ଯସଂପଦା । ଏନାମାନଯ ଵତ୍ସ ତ୍ଵଂ ମମାର୍ଥେ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ
"ମାୟାରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଭାଗ୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଯୁକ୍ତ ଏହି ଜନାନୀକୁ, ମୋ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ନେଇଆ।"
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଥା ପ୍ରାହ କରିଷ୍ଯେ ତଵ ସୁପ୍ରିଯମ୍ । ପିତରଂ ତଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ତାମୁଵାଚ ଗତସ୍ତତଃ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— "ମୁଁ ତୁମକୁ ଖୁସି କରିବା କାମ କରିଦେବି।" ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା ଓ କହିଲା।
ତ୍ଵାଂ ଦେଵି ଯାଚତେ ତାତଃ କାମବାଣପ୍ରପୀଡିତଃ । ଅତସ୍ତ୍ଵଂ ଜରଯା ଯୁକ୍ତେ ପ୍ରସାଦସୁମୁଖୀ ଭଵ
"ମୋ ବାପା, କାମବାଣରେ ବିଧ୍ଧ ହୋଇ, ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛନ୍ତି, ଦେବୀ। ଏହିଠି, ବୟସରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଦୟାଳୁ ମୁହଁ ଦେଖା।"
ଭଜ ତ୍ଵଂ ଚାରୁସର୍ଵାଂଗି ପିତରଂ ମମ ସୁଂଦରି । ଏଵମାକର୍ଣିତଂ ତସ୍ଯ ମାଯଯା ଵେଦଶର୍ମଣଃ
"ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗ ଥିବା ତୁମେ, ମୋ ପିତାଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର ହେଉ, ରୂପବତୀ।" ଏଭଳି ମାୟାରେ ବେଦଶର୍ମା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସ୍ତ୍ର୍ଯୁଵାଚ- ଜରଯା ପୀଡିତସ୍ଯାପି ନୈଵେଚ୍ଛାମି କଦାଚନ । ସଶ୍ଲେଷ୍ମମୁଖରୋଗସ୍ଯ ଵ୍ଯାଧିଗ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ସାଂପ୍ରତମ୍
ସେ ଜନାନୀ କହିଲେ— "ବୟସରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଚାହେଁନି। ଏବେ ସେ ଶ୍ଲେଷ୍ମା ଓ କଣ୍ଠରୋଗ ଓ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ।"
ଶିଥିଲସ୍ଯାପି ଚାର୍ତସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ସଂଗମମ୍ । ଭଵଂତଂ ରଂତୁମିଚ୍ଛାମି କରିଷ୍ଯେ ତଵ ସୁପ୍ରିଯମ୍
"ଦୁର୍ବଳ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାଭୋଗୀ ଏହି ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ସହ ମୁଁ ଏକତ୍ର ହେବାକୁ ଚାହେଁନି। ମୁଁ ତୁମ ସହ ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ତୁମକୁ ଖୁସି କରିବା କାମ କରିଦେବି।"
ଭଵଂତଂ ରୂପସୌଭାଗ୍ଯୈର୍ଗୁଣରତ୍ନୈରଲଂକୃତମ୍ । ଦିଵ୍ଯଲକ୍ଷଣସଂପନ୍ନଂ ଦିଵ୍ଯରୂପଂ ମହୌଜସମ୍
"ତୁମେ ରୂପ, ଭାଗ୍ୟ ଓ ଗୁଣମଣିରେ ଶୋଭିତ, ଦିବ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ଓ ଦିବ୍ୟ ରୂପ, ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।"
କିଂ କରିଷ୍ଯସି ତାତେନ ଵୃଦ୍ଧେନ ଶୃଣୁ ମାନଦ । ମମାଂଗଭୋଗଭାଵେନ ସର୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ଦୁର୍ଲଭମ୍
"ସେ ବୃଦ୍ଧ ବାପା ସହ କଣ କରିବ? ଶୁଣ, ମାନ୍ୟବ୍ୟକ୍ତି। ମୋ ଦେହର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଜିନିଷ ପାଇପାରିବ।"
ଯଦ୍ଯତ୍ତ୍ଵମିଚ୍ଛସେ ଵିପ୍ର ତଦ୍ଦଦାମି ନ ସଂଶଯଃ । ଏତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ମହଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଅପ୍ରିଯଂ ପାପସଂକୁଲମ୍
"ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଦେଇଦେବି, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" ଏହି ଅପ୍ରିୟ ଓ ପାପରେ ଭରିଥିବା ମହାବାକ୍ୟ ଶୁଣି—
ଵେଦଶର୍ମୋଵାଚ- ଅଧର୍ମଯୁକ୍ତଂ ତେ ଵାକ୍ଯମଯୁକ୍ତଂ ପାପମିଶ୍ରିତମ୍ । ନେଦୃଶଂ ମାଂ ଵଦେର୍ଦେଵି ପିତୃଭକ୍ତିମନାଗସମ୍
ବେଦଶର୍ମା କହିଲେ— "ତୁମର କଥା ଅଧର୍ମ ଓ ଅନୁଚିତ, ପାପ ମିଶିତ। ଏଭଳି କଥା ମୋତେ କହନି, ଦେବୀ, ମୁଁ ପିତାଭକ୍ତ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ।"
ପିତୁରର୍ଥଂ ସମାଯାତସ୍ତ୍ଵାମହଂ ପ୍ରାର୍ଥଯେ ଶୁଭେ । ଅନ୍ଯଦେଵଂ ନ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଭଜ ତ୍ଵଂ ପିତରଂ ମମ
"ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆସିଛି, ଶୁଭେ, ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି। ଅନ୍ୟ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ମୋ ପିତାଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର ହେଉ।"
ଯଦ୍ଯତ୍ତ୍ଵମିଚ୍ଛସେ ଦେଵି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସଚରାଚରମ୍ । ତତ୍ତଦ୍ଦଦ୍ମି ନ ସଂଦେହୋ ଦେଵରାଜ୍ଯାଧିକଂ ଶୁଭେ
ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁଠି ଯାହା କିଛି ଚାହଁ, ଚଳାଚଳ ଯାହା କିଛି ହେଉ, ମୁଁ ସେସବୁ ଦେଉଛି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜ୍ୟଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ, ହେ ଶୁଭେ।
ସ୍ତ୍ର୍ଯୁଵାଚ- ଏଵଂ ସମର୍ଥୋ ଦାତୁଂ ମେ ପିତୁରର୍ଥେ ଯଦା ଭଵାନ୍ । ତଦା ମେ ଦର୍ଶଯାଦ୍ଯୈଵ ସେଂଦ୍ରାସ୍ତ୍ଵଂ ସମହେଶ୍ଵରାନ୍
ସ୍ତ୍ରୀ କହିଲେ—ମୋ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯେତେବେଳେ ଆପଣ ସମସ୍ତ କିଛି ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ, ତେବେ ଆଜି ଆପଣ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ମହାଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ସମାନ ଅଟୁଟ ଶକ୍ତି ଦେଖାନ୍ତୁ।