ଦେଵାସୁରେ କଥଂ ପ୍ରାପ୍ତେ ହରିଣା ସହ ଯୁଧ୍ଯତି । ନିହତୋ ଵାସୁଦେଵେନ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଵୈଷ୍ଣଵୀଂ ତନୁମ୍
ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ସେ କିପରି ହରିଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ? ବାସୁଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇ, ସେ ବୈଷ୍ଣବ ଦେହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସୂତ ଉଵାଚ- କଶ୍ଯପେନ ପୁରା ଜ୍ଞାତଂ କୃତଂ ଵ୍ଯାସେନ ଧୀମତା । ବ୍ରହ୍ମଣା କଥିତଂ ପୂର୍ଵଂ ଵ୍ଯାସସ୍ଯାଗ୍ରେ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରଭୋଃ
ସୂତ କହିଲେ— ପୂର୍ବେ କଶ୍ୟପ ଏହି କଥାକୁ ଜାଣିଥିଲେ ଓ ଧୀର ବ୍ୟାସ ଏହାକୁ ରଚନା କରିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ବ୍ୟାସଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି କଥାକୁ କହିଥିଲେ।
ତମେଵଂ ହି ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଭଵତାମଗ୍ରତୋ ଦ୍ଵିଜାଃ । ସଂଦେହକାରଣଂ ଜାତଂ ଛିନ୍ନଂ ଦେଵେନ ଵେଧସା
ଏହିପରି ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମୁଁ ଏବେ ତୁମମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସନ୍ଦେହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାର କାରଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଯାହାକୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦେବତା ଦୂର କରିଥିଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚଃ- ଶୃଣୁ ସୂତ ମହାଭାଗ ବ୍ରହ୍ମଣା ପରିଭାଷିତମ୍ । ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ଯ ଯଥା ଜନ୍ମ ପୁରାଣେପ୍ଯନ୍ଯଥା ଶ୍ରୁତମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ହେ ସୂତ, ତୁମେ ଶୁଣ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହୁଛି, ଯାହା ଅନ୍ୟ ପୁରାଣରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଶୁଣାଯାଏ।
ଜାତମାତ୍ରଃ ସର୍ଵସୁଖଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ମାର୍ଗମାଶ୍ରିତଃ । ମହାଭାଗଵତଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ଦେଵପୂଜିତଃ
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଜନ୍ମ ହେବା ସହିତ ସହିତ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଓ ବୈଷ୍ଣବ ମାର୍ଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ, ସେ ମହାଭାଗବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁନା ସହ ଯୁଦ୍ଧାଯ ସପୁତ୍ରଃ ସଂଗରଂଗତଃ । ନିହତୋ ଵାସୁଦେଵେନ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଵୈଷ୍ଣଵୀଂ ତନୁମ୍
ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯାଇଥିଲେ; ବାସୁଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଇ, ସେ ବୈଷ୍ଣବ ଦେହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସୃଷ୍ଟିଭାଵଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ତ୍ଵମସ୍ଯୈଵ ଚ ମହାତ୍ମନଃ । ସଂଗରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପୁତ୍ରାଦ୍ଯୈର୍ଵିଷ୍ଣୁନା ସହ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତୁମେ ଏବେ ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଓ ସ୍ୱଭାବ ବିଷୟରେ ଶୁଣ; ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ ଓ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ।
ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ତେଜଃ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ଵେନ ତେଜସା । ପୁରାକଲ୍ପେ ମହାଭାଗ ଯଥା ଜାତଃ ସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସେ ନିଜ ତେଜରେ ବୈଷ୍ଣବ ତେଜକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ହେ ମହାଭାଗ, ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ତାହା ଶୁଣ।
ଵୃତ୍ତାଂତଂ ତସ୍ଯ ଵୀରସ୍ଯ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସମାସତଃ । ପଶ୍ଚିମେ ସାଗରସ୍ଯାଂତେ ଦ୍ଵାରକା ନାମ ଵୈ ପୁରୀ
ମୁଁ ସେ ଶୂରବୀରଙ୍କ କଥା ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି; ପଶ୍ଚିମ ସାଗରର ସୀମାରେ ଡ୍ୱାରକା ନାମକ ଏକ ସହର ଅଛି।
ସର୍ଵଋଦ୍ଧିସମାଯୁକ୍ତା ସର୍ଵସିଦ୍ଧିସମନ୍ଵିତା । ତସ୍ଯାମାସ୍ତେ ସଦା ଦେଵୋ ଯୋଗଜ୍ଞୋ ଯୋଗଵିତ୍ତମଃ
ସମସ୍ତ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସିଦ୍ଧି ଯେଉଁଠାରେ ଅଛି, ସେଠି ସଦା ଦେବତା, ଯୋଗ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଯୋଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ବସିଥାନ୍ତି।
ଶିଵଶର୍ମେତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥକୋଵିଦଃ । ତସ୍ଯାପି ପଂଚପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ବଭୂଵୁଃ ଶାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦାଃ
ଶିବଶର୍ମାନାମେ ପରିଚିତ, ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ପାରଦର୍ଶୀ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ପାଞ୍ଚଟି ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ।
ଯଜ୍ଞଶର୍ମା ଵେଦଶର୍ମା ଧର୍ମଶର୍ମା ତଥୈଵ ଚ । ଵିଷ୍ଣୁଶର୍ମା ମହାଭାଗୋ ନୂନଂ ତତ୍କର୍ମକୋଵିଦଃ
ଯଜ୍ଞଶର୍ମା, ବେଦଶର୍ମା, ଧର୍ମଶର୍ମା ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିପୁଣ ମହାଭାଗ ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମା।
ପଂଚମଃ ସୋମଶର୍ମେତି ପିତୃଭକ୍ତିପରାଯଣଃ । ପିତୃଭକ୍ତିଂ ଵିନା ଚୈଵ ଧର୍ମମନ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ପଞ୍ଚମ ପୁଅ ସୋମଶର୍ମା, ସେ ପିତାଭକ୍ତିରେ ସର୍ବଦା ଲିନ; ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ପିତାଭକ୍ତି ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧର୍ମ ସେମାନେ ଜାଣୁନଥିଲେ।
ନ ଵିଦଂତି ମହାତ୍ମାନସ୍ତଦ୍ଭାଵେନ ତୁ ଭାଵିତାଃ । ତେଷାଂ ତୁ ଭକ୍ତିଂ ସଂପଶ୍ଯଞ୍ଛିଵଶର୍ମା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ମହାତ୍ମାମାନେ ସେଇ ଭାବରେ ଲିନ ଥିଲେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜାଣିନଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଭକ୍ତି ଦେଖି, ଶିବଶର୍ମା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଚିଂତଯାମାସ ମେଧାଵୀ ନିଷ୍କର୍ଷିଷ୍ଯେ ସୁରୋତ୍ତମାନ୍ । ପିତୃଭକ୍ତେଷୁ ଯୋ ଭାଵୋ ନୈତେଷାଂ ମନସି ସ୍ଥିତଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶିବଶର୍ମା ଭାବିଲେ— 'ମୁଁ ଏହି ଉତ୍ତମ ପୁଅମାନେ କିପରି ପିତାଭକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି କି ନାହିଁ, ତାହା ପରୀକ୍ଷା କରିବି, କାରଣ ଏହି ଭାବ ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅଛି କି ନାହିଁ।'
ଯଥା ଜାନାମ୍ଯହଂ ଚାଥ କରିଷ୍ଯେ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵକମ୍ । ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରସାଦାତ୍ସ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିର୍ବଭୂଵ ହ
ମୁଁ ଯେପରି ଜାଣେ, ସେପରି ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ବକ କାମ କରିବି; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପାରେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ମିଳିଗଲା।
ସଦ୍ଭାଵଂ ଚିଂତଯାମାସ ଅଂଜନାର୍ଥଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ଉପାଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତପସସ୍ତେଜସଃ କିଲ
ଏହି ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ଠିକ୍ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ; ତପସ୍ୟା ଓ ତେଜରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହି ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଚକାର ସୋପ୍ଯୁପାଯଜ୍ଞୋ ମାଯଯା ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମଃ । ତେଷାମଗ୍ରେ ତତୋ ଵ୍ଯାଜଂ ଶିଵଶର୍ମା ଵ୍ଯଦର୍ଶଯତ୍
ଉପାୟରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିବା ସେ, ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଏକ ଚତୁର ଉପାୟ ଗଢ଼ିଲେ; ତାପରେ ଶିବଶର୍ମା ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ନଟକ ଦେଖାଇଲେ।
ମହତା ଜ୍ଵରରୋଗେଣ ମୃତା ମାତା ଵିଦର୍ଶିତା । ତୈସ୍ତୁ ଦୃଷ୍ଟା ମୃତା ମାତା ପିତରଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରୁଵନ୍
ବଡ଼ ଜ୍ୱର ରୋଗରେ ତାଙ୍କ ମାଆଁକୁ ମୃତ ଦେଖାଇଲେ; ପୁଅମାନେ ମାଆଁକୁ ମୃତ ଦେଖି, ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯଯାଵଯଂ ମହାଭାଗ ଗର୍ଭୋଦରେ ପ୍ରଵର୍ଦ୍ଧିତାଃ । କଲେଵରଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସ୍ଵଯମେଵ ଗତା କ୍ଷଯମ୍
ହେ ମହାଭାଗ, ଆମେ ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ବଢ଼ିଥିଲୁ, ସେ ଏବେ ଦେହ ଛାଡ଼ି, ନିଜେ ନିଜେ ଚିରନାଶକୁ ଚଲିଗଲେ।
ଅପହାଯ ଗତା ସେଯଂ ସ୍ଵର୍ଗେ ତାତ କିମୁଚ୍ଯତେ । ଶିଵଶର୍ମୋପରିଭଵଂ ପୁତ୍ରଂ ଭକ୍ତିପରାଯଣମ୍
ସେ ଏଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ, ପୁଅ ଶିବଶର୍ମଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରି, ଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଏମିତି ଜଣେ ମାଆଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ—ଏହା ବିଷୟରେ କଣ କହିବି, ବାପା?
ଯଜ୍ଞଶର୍ମାଣମାହୂଯ ଇତ୍ଯୁଵାଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ଶିଵଶର୍ମୋଵାଚ- ଅନେନାପି ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣେନ ଶସ୍ତ୍ରେଣ ନିଶିତେନ ଵୈ
ଯଜ୍ଞଶର୍ମାଙ୍କୁ ଡାକି, ସେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ। ଶିବଶର୍ମ କହିଲେ— "ଏହି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ—"
ଵିଚ୍ଛିଦ୍ଯାଂଗାନି ସର୍ଵାଣି ଯତ୍ର ତତ୍ର କ୍ଷିପସ୍ଵ ହ । ତତ୍କୃତଂ ତେନ ପୁତ୍ରେଣ ଯଥାଦେଶଃ ଶ୍ରୁତଃ ପିତୁଃ
ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗକୁ କାଟି, ଯେଉଁଠି ଚାହଁ, ସେଠି ଛାଡିଦେ। ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ସେ ପୁଅ ଏହି କାମ କଲା।
ସମାଯାତଃ ପୁନଃ ପଶ୍ଚାତ୍ପିତରଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ଯଥାଦିଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା ତାତ ତତ୍ସର୍ଵଂ କୃତଵାନହମ୍
ପୁଣି ପଛରେ ଫେରି, ସେ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲା— "ତୁମେ ଯେପରି ଆଜ୍ଞା ଦେଇଥିଲ, ସେସବୁ କାମ ମୁଁ କରିଦେଇଛି।"
ସମାଦିଶ ମମାନ୍ଯଚ୍ଚ କାର୍ଯକାରଣମଦ୍ଯ ଚ । ତଚ୍ଚ ସର୍ଵଂ କରିଷ୍ଯାମି ଦୁର୍ଜଯଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ପିତଃ
"ଆଉ କିଛି କାମ ଅଛି କି, ବାପା? ଆଜି ମତେ ଯାହା କହିବ, ମୁଁ ସେସବୁ କରିଦେବି, ଯଦିଓ ଦୁର୍ଜୟ କିମ୍ବା ଦୁଷ୍କର ହେଉ।"
ତମାଜ୍ଞାଯ ମହାଭାଗଂ ପିତୃଭକ୍ତଂ ସ ଚ ଦ୍ଵିଜଃ । ନିଶ୍ଚଯଂ ପରମଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ଯ ଵିଚିଂତଯନ୍
ତାଙ୍କର ଏହି ଭକ୍ତି ଓ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଦେଖି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁଅ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଵେଦଶର୍ମାଣମାହୂଯ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ମମ ଶାସନାତ୍ । ସ୍ତ୍ରିଯା ଵିନା ନ ଶକ୍ନୋମି ସ୍ଥାତୁଂ କଂଦର୍ପମୋହିତଃ
ବେଦଶର୍ମାଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ— "ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଯାଅ। ମୁଁ ଜନାନୀ ବିନା ରହିପାରିବିନି, କାମରେ ମୁହଁ ହୋଇଛି।"
ମାଯଯା ଦର୍ଶିତା ନାରୀ ସର୍ଵସୌଭାଗ୍ଯସଂପଦା । ଏନାମାନଯ ଵତ୍ସ ତ୍ଵଂ ମମାର୍ଥେ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ
"ମାୟାରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଭାଗ୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଯୁକ୍ତ ଏହି ଜନାନୀକୁ, ମୋ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ନେଇଆ।"
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଥା ପ୍ରାହ କରିଷ୍ଯେ ତଵ ସୁପ୍ରିଯମ୍ । ପିତରଂ ତଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ତାମୁଵାଚ ଗତସ୍ତତଃ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— "ମୁଁ ତୁମକୁ ଖୁସି କରିବା କାମ କରିଦେବି।" ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା ଓ କହିଲା।
ତ୍ଵାଂ ଦେଵି ଯାଚତେ ତାତଃ କାମବାଣପ୍ରପୀଡିତଃ । ଅତସ୍ତ୍ଵଂ ଜରଯା ଯୁକ୍ତେ ପ୍ରସାଦସୁମୁଖୀ ଭଵ
"ମୋ ବାପା, କାମବାଣରେ ବିଧ୍ଧ ହୋଇ, ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛନ୍ତି, ଦେବୀ। ଏହିଠି, ବୟସରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଦୟାଳୁ ମୁହଁ ଦେଖା।"