ଦ୍ଵାପରେ ଯଜ୍ଞମିତ୍ଯାହୁର୍ଦାନମେକଂ କଲୌ ଯୁଗେ। ସର୍ଵେଷାମେଵ ଦାନାନାମିଦମେଵୈକମୁତ୍ତମମ୍
ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ଯଜ୍ଞକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କଳିଯୁଗରେ କେବଳ ଦାନ। ସମସ୍ତ ଦାନମଧ୍ୟରେ ଏହି ଦାନ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ।
ଅଭଯଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ନାସ୍ତି ଦାନମତଃ ପରମ୍। ଦାନଂ ପ୍ରଧାନଂ ଶୂଦ୍ରସ୍ଯ ତ୍ଵିତ୍ଯାହ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରଭୁଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟମୁକ୍ତ କରିବା ଦାନଠାରୁ ଉପରି କିଛି ନାହିଁ। ଭଗବାନ୍ ସ୍ୱୟଂ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଦାନ ସବୁଠାରୁ ମୁଖ୍ୟ।
ଦାନେନ ସର୍ଵକାମାପ୍ତିସ୍ତସ୍ଯ ସଂଜାଯତେ ତପଃ। ପୁଣ୍ଯଂ ପଵିତ୍ରମାଯୁଷ୍ଯଂ ସର୍ଵପାପଵିନାଶନମ୍
ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ, ଏହାରୁ ତପସ୍ୟା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହା ପୁଣ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା, ଆୟୁ ଦେଇଥାଏ ଓ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ୱନ୍ନ କରେ।
ପୁରାଣମେତତ୍କଥିତଂ ତୀର୍ଥଶ୍ରାଦ୍ଧାନୁଵର୍ଣନମ୍। ଶୃଣୋତି ଯଃ ପଠେଦ୍ଵାପି ଶ୍ରୀମାନ୍ସଂଜାଯତେ ନରଃ
ଏହି ପୁରାଣରେ ତୀର୍ଥ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି। ଯେ କେହି ଏହାକୁ ଶୁଣେ କିମ୍ବା ପଢ଼େ, ସେ ଧନୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ହୁଏ।
ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ସଲକ୍ଷ୍ମୀକଂ ହରିଂ ଲଭେତ୍। ଇଦଂ ମହାରାଜ ଅଗାଦି ତୁଭ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯଂ ମହାପାତକନାଶନଂ ଚ
ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଲକ୍ଷ୍ମୀସହିତ ହରିଙ୍କୁ ପାଏ। ମହାରାଜ, ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଓ ମହାପାପ ନାଶକ ଉପଦେଶ ତୁମକୁ ଦିଆଯାଇଛି।
ବ୍ରହ୍ମାର୍କରୁଦ୍ରୈଶ୍ଚ ସୁପୂଜିତଂ ଚ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯମେତତ୍ପ୍ରଵଦଂତି ତଜ୍ଜ୍ଞାଃ। ସୃଷ୍ଟିଖଂଡମିଦଂ ରାଜନ୍ମଯା ତୁଭ୍ଯଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ଏହି କଥା ବ୍ରହ୍ମା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ପୂଜିତ ଓ ଶ୍ରବଣୀୟ। ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ମାନେ ଏହାକୁ କହନ୍ତି। ରାଜା, ଏହି ସୃଷ୍ଟିଖଣ୍ଡକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
ପୁରାଣସ୍ଯାଦିଭୂତଂ ଚ ନଵଧା ସୃଷ୍ଟି ପୌଷ୍କରମ୍। ଦ୍ଵିଜେଭ୍ଯଃ ଶ୍ରାଵଯେଦ୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ଯଶ୍ଚ ଵୈ ଶୃଣୁଯାତ୍ପଠେତ୍। କଲ୍ପକୋଟିଶତଂ ସାଗ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ସ ମୋଦତେ
ଏହି ପୁରାଣର ଆଦି ଅଂଶ, ପୌଷ୍କର ନାମକ ନବଧା ସୃଷ୍ଟି। ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଏହାକୁ ଶ୍ରାବଣ କରାଉଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ଶୁଣି କିମ୍ବା ପଢ଼ିପାରନ୍ତି। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ କୋଟି କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ କରେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମପୁରାଣେ ସୃଷ୍ଟିଖଂଡେ ପୁରାଣାଵତାରେ ଗ୍ରହାର୍ଚନଵର୍ଣନଂନାମ ଦ୍ଵ୍ଯଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ସୃଷ୍ଟିଖଣ୍ଡର 'ଗ୍ରହାର୍ଚ୍ଚନ ବର୍ଣ୍ଣନ' ନାମକ ବୟାସୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଓଁ ଶ୍ରୀଗଣେଶାଯ ନମଃ ଋଷଯ ଊଚୁଃ- ଶୃଣୁ ସୂତ ମହାଭାଗ ସର୍ଵତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥକୋଵିଦ । ସଂଦେହମାଗତଂ ଵିଦ୍ଵନ୍ଦାରୁଣଂ ବୁଦ୍ଧିନାଶନମ୍
ଓଁ ଶ୍ରୀଗଣେଶାୟ ନମଃ। ଋଷିମାନେ କହିଲେ— ହେ ସୂତ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ଅର୍ଥକୁ ଜାଣିଥିବା ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ। ଏଠାରେ ଆମ ପାଖରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିକୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ସନ୍ଦେହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ତୁମେ ଏହାକୁ ନିବୃତ୍ତ କର।
କେଚିତ୍ପଠଂତି ପ୍ରହ୍ଲାଦଂ ପୁରାଣେଷୁ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ପଂଚଵର୍ଷାନ୍ଵିତେନାପି କେଶଵଃ ପରିତୋଷିତଃ
କିଛି ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁରାଣରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କର କଥା ପଢ଼ନ୍ତି। ପାଞ୍ଚବର୍ଷ ବୟସରେ ମଧ୍ୟ କେଶବ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ।
ଦେଵାସୁରେ କଥଂ ପ୍ରାପ୍ତେ ହରିଣା ସହ ଯୁଧ୍ଯତି । ନିହତୋ ଵାସୁଦେଵେନ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଵୈଷ୍ଣଵୀଂ ତନୁମ୍
ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ସେ କିପରି ହରିଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ? ବାସୁଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇ, ସେ ବୈଷ୍ଣବ ଦେହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସୂତ ଉଵାଚ- କଶ୍ଯପେନ ପୁରା ଜ୍ଞାତଂ କୃତଂ ଵ୍ଯାସେନ ଧୀମତା । ବ୍ରହ୍ମଣା କଥିତଂ ପୂର୍ଵଂ ଵ୍ଯାସସ୍ଯାଗ୍ରେ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରଭୋଃ
ସୂତ କହିଲେ— ପୂର୍ବେ କଶ୍ୟପ ଏହି କଥାକୁ ଜାଣିଥିଲେ ଓ ଧୀର ବ୍ୟାସ ଏହାକୁ ରଚନା କରିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ବ୍ୟାସଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି କଥାକୁ କହିଥିଲେ।
ତମେଵଂ ହି ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଭଵତାମଗ୍ରତୋ ଦ୍ଵିଜାଃ । ସଂଦେହକାରଣଂ ଜାତଂ ଛିନ୍ନଂ ଦେଵେନ ଵେଧସା
ଏହିପରି ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମୁଁ ଏବେ ତୁମମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସନ୍ଦେହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାର କାରଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଯାହାକୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦେବତା ଦୂର କରିଥିଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚଃ- ଶୃଣୁ ସୂତ ମହାଭାଗ ବ୍ରହ୍ମଣା ପରିଭାଷିତମ୍ । ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ଯ ଯଥା ଜନ୍ମ ପୁରାଣେପ୍ଯନ୍ଯଥା ଶ୍ରୁତମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ହେ ସୂତ, ତୁମେ ଶୁଣ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହୁଛି, ଯାହା ଅନ୍ୟ ପୁରାଣରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଶୁଣାଯାଏ।
ଜାତମାତ୍ରଃ ସର୍ଵସୁଖଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ମାର୍ଗମାଶ୍ରିତଃ । ମହାଭାଗଵତଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ଦେଵପୂଜିତଃ
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଜନ୍ମ ହେବା ସହିତ ସହିତ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଓ ବୈଷ୍ଣବ ମାର୍ଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ, ସେ ମହାଭାଗବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁନା ସହ ଯୁଦ୍ଧାଯ ସପୁତ୍ରଃ ସଂଗରଂଗତଃ । ନିହତୋ ଵାସୁଦେଵେନ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଵୈଷ୍ଣଵୀଂ ତନୁମ୍
ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯାଇଥିଲେ; ବାସୁଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଇ, ସେ ବୈଷ୍ଣବ ଦେହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସୃଷ୍ଟିଭାଵଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ତ୍ଵମସ୍ଯୈଵ ଚ ମହାତ୍ମନଃ । ସଂଗରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପୁତ୍ରାଦ୍ଯୈର୍ଵିଷ୍ଣୁନା ସହ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତୁମେ ଏବେ ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଓ ସ୍ୱଭାବ ବିଷୟରେ ଶୁଣ; ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ ଓ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ।
ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ତେଜଃ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ଵେନ ତେଜସା । ପୁରାକଲ୍ପେ ମହାଭାଗ ଯଥା ଜାତଃ ସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସେ ନିଜ ତେଜରେ ବୈଷ୍ଣବ ତେଜକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ହେ ମହାଭାଗ, ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ତାହା ଶୁଣ।
ଵୃତ୍ତାଂତଂ ତସ୍ଯ ଵୀରସ୍ଯ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସମାସତଃ । ପଶ୍ଚିମେ ସାଗରସ୍ଯାଂତେ ଦ୍ଵାରକା ନାମ ଵୈ ପୁରୀ
ମୁଁ ସେ ଶୂରବୀରଙ୍କ କଥା ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି; ପଶ୍ଚିମ ସାଗରର ସୀମାରେ ଡ୍ୱାରକା ନାମକ ଏକ ସହର ଅଛି।
ସର୍ଵଋଦ୍ଧିସମାଯୁକ୍ତା ସର୍ଵସିଦ୍ଧିସମନ୍ଵିତା । ତସ୍ଯାମାସ୍ତେ ସଦା ଦେଵୋ ଯୋଗଜ୍ଞୋ ଯୋଗଵିତ୍ତମଃ
ସମସ୍ତ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସିଦ୍ଧି ଯେଉଁଠାରେ ଅଛି, ସେଠି ସଦା ଦେବତା, ଯୋଗ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଯୋଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ବସିଥାନ୍ତି।
ଶିଵଶର୍ମେତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥକୋଵିଦଃ । ତସ୍ଯାପି ପଂଚପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ବଭୂଵୁଃ ଶାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦାଃ
ଶିବଶର୍ମାନାମେ ପରିଚିତ, ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ପାରଦର୍ଶୀ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ପାଞ୍ଚଟି ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ।
ଯଜ୍ଞଶର୍ମା ଵେଦଶର୍ମା ଧର୍ମଶର୍ମା ତଥୈଵ ଚ । ଵିଷ୍ଣୁଶର୍ମା ମହାଭାଗୋ ନୂନଂ ତତ୍କର୍ମକୋଵିଦଃ
ଯଜ୍ଞଶର୍ମା, ବେଦଶର୍ମା, ଧର୍ମଶର୍ମା ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିପୁଣ ମହାଭାଗ ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମା।
ପଂଚମଃ ସୋମଶର୍ମେତି ପିତୃଭକ୍ତିପରାଯଣଃ । ପିତୃଭକ୍ତିଂ ଵିନା ଚୈଵ ଧର୍ମମନ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ପଞ୍ଚମ ପୁଅ ସୋମଶର୍ମା, ସେ ପିତାଭକ୍ତିରେ ସର୍ବଦା ଲିନ; ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ପିତାଭକ୍ତି ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧର୍ମ ସେମାନେ ଜାଣୁନଥିଲେ।
ନ ଵିଦଂତି ମହାତ୍ମାନସ୍ତଦ୍ଭାଵେନ ତୁ ଭାଵିତାଃ । ତେଷାଂ ତୁ ଭକ୍ତିଂ ସଂପଶ୍ଯଞ୍ଛିଵଶର୍ମା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ମହାତ୍ମାମାନେ ସେଇ ଭାବରେ ଲିନ ଥିଲେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜାଣିନଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଭକ୍ତି ଦେଖି, ଶିବଶର୍ମା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଚିଂତଯାମାସ ମେଧାଵୀ ନିଷ୍କର୍ଷିଷ୍ଯେ ସୁରୋତ୍ତମାନ୍ । ପିତୃଭକ୍ତେଷୁ ଯୋ ଭାଵୋ ନୈତେଷାଂ ମନସି ସ୍ଥିତଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶିବଶର୍ମା ଭାବିଲେ— 'ମୁଁ ଏହି ଉତ୍ତମ ପୁଅମାନେ କିପରି ପିତାଭକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି କି ନାହିଁ, ତାହା ପରୀକ୍ଷା କରିବି, କାରଣ ଏହି ଭାବ ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅଛି କି ନାହିଁ।'
ଯଥା ଜାନାମ୍ଯହଂ ଚାଥ କରିଷ୍ଯେ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵକମ୍ । ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରସାଦାତ୍ସ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିର୍ବଭୂଵ ହ
ମୁଁ ଯେପରି ଜାଣେ, ସେପରି ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ବକ କାମ କରିବି; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପାରେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ମିଳିଗଲା।
ସଦ୍ଭାଵଂ ଚିଂତଯାମାସ ଅଂଜନାର୍ଥଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ଉପାଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତପସସ୍ତେଜସଃ କିଲ
ଏହି ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ଠିକ୍ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ; ତପସ୍ୟା ଓ ତେଜରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହି ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଚକାର ସୋପ୍ଯୁପାଯଜ୍ଞୋ ମାଯଯା ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମଃ । ତେଷାମଗ୍ରେ ତତୋ ଵ୍ଯାଜଂ ଶିଵଶର୍ମା ଵ୍ଯଦର୍ଶଯତ୍
ଉପାୟରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିବା ସେ, ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଏକ ଚତୁର ଉପାୟ ଗଢ଼ିଲେ; ତାପରେ ଶିବଶର୍ମା ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ନଟକ ଦେଖାଇଲେ।
ମହତା ଜ୍ଵରରୋଗେଣ ମୃତା ମାତା ଵିଦର୍ଶିତା । ତୈସ୍ତୁ ଦୃଷ୍ଟା ମୃତା ମାତା ପିତରଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରୁଵନ୍
ବଡ଼ ଜ୍ୱର ରୋଗରେ ତାଙ୍କ ମାଆଁକୁ ମୃତ ଦେଖାଇଲେ; ପୁଅମାନେ ମାଆଁକୁ ମୃତ ଦେଖି, ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯଯାଵଯଂ ମହାଭାଗ ଗର୍ଭୋଦରେ ପ୍ରଵର୍ଦ୍ଧିତାଃ । କଲେଵରଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସ୍ଵଯମେଵ ଗତା କ୍ଷଯମ୍
ହେ ମହାଭାଗ, ଆମେ ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ବଢ଼ିଥିଲୁ, ସେ ଏବେ ଦେହ ଛାଡ଼ି, ନିଜେ ନିଜେ ଚିରନାଶକୁ ଚଲିଗଲେ।