ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ-। ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରଯଯୌ ଭୂପ ନାରଦୋ ଗଂଧମାଦନମ୍। ନାରାଯଣଂ ମୁନିଵରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ବଦରିକାଶ୍ରମେ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ— ଏପରି କହିବା ପରେ, ରାଜା ନାରଦ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତକୁ ବଦରିକା ଆଶ୍ରମରେ ମହାମୁନି ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମପୁରାଣେ ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟିଖଂଡେ ଭୌମୋତ୍ପତ୍ତିପୂଜନଂ ନାମୈକାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିଖଣ୍ଡର 'ଭୌମ ଉତ୍ପତ୍ତି ପୂଜନ' ନାମକ ଏକାଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ- ଶ୍ରୁତଂ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଚଂଦ୍ରସ୍ଯ ଭୌମସ୍ଯାପି ପ୍ରପୂଜନଂ। ବୁଧସ୍ଯ ସୋମସୂନୋଶ୍ଚ ପୂଜନଂ କଥଯାଧୁନା
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଭୌମଙ୍କ ପୂଜା ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛି; ବୁଧ, ଯିଏ ସୋମଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତାଙ୍କ ପୂଜା ବିଷୟରେ ବର୍ତ୍ତମାନ କହ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ-। ତାରାଗର୍ଭସମୁଦ୍ଭୂତୋ ବୁଧଶ୍ଚଂଦ୍ରକୁମାରକଃ। ସୌମ୍ଯଃ କ୍ରୂରୋ ଗ୍ରହୋ ଜ୍ଞେଯଃ ଶୁଭାଶୁଭପ୍ରଦୋ ନୃଣାଂ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ— ତାରାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବୁଧ, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସେ ମୃଦୁ ଓ କ୍ରୂର ଦୁଇଁ ରୂପରେ ଚିହ୍ନିତ; ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଶରାକାରଂ ମଂଡଲଂ ତୁ ବୁଧସ୍ଯ ପରିକୀର୍ତିତଂ। ହରିନ୍ମଣିସମୈର୍ଵର୍ଣୈଶ୍ଚୂର୍ଣୈଃ କୁର୍ଯାତ୍ତୁ ମଂଡଲଂ
ବୁଧଙ୍କ ମଣ୍ଡଳ ଶର ଆକାରର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ହରିତମାଣି ସଦୃଶ ରଙ୍ଗର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ସେହି ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ପୂଜଯେତ୍ତତ୍ର ଗଂଧାଦ୍ଯୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ଧୂପୈସ୍ସୁଶୋଭନୈଃ। ଦାନଂ ଚ ଵିଧିଵତ୍କୁର୍ଯାଦ୍ଦଶାରିଷ୍ଟେ ଚ ଗୋଚରେ
ସେଠାରେ ସୁଗନ୍ଧି, ଫୁଲ ଓ ଧୂପ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ବୁଧ ଦଶମ ନକ୍ଷତ୍ର କିମ୍ବା ଗୋଚରରେ ଥିବାବେଳେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।
କର୍ପୂରାଶ୍ଚୈଵ ମୁଦ୍ଗାଶ୍ଚ ହରିଦ୍ଵସ୍ତ୍ରଂ ହରିନ୍ମଣିଃ। ସୁଵର୍ଣଂ ଚ ଯଥାଶକ୍ତି ଦଦ୍ଯାଦ୍ବୋଧନତୁଷ୍ଟଯେ
କପୂର, ମୁଗ ଡାଲ, ହରିତ ବସ୍ତ୍ର, ହରିତମାଣି ଓ ଯେତେକି ସମ୍ଭବ ସୁନା ବୁଧଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ସୋମପୁତ୍ର ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଵେଦଵେଦାଂଗପାରଗ। ନମସ୍ତେ ଗ୍ରହମଧ୍ଯସ୍ଥ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଵ ମେ ସଦା
ହେ ସୋମପୁତ୍ର, ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ଜ୍ଞାନୀ, ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା, ମୋତେ ସଦା କୃପା କର; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଇତି ସ୍ତୁତ୍ଵା ମହାରାଜ ବୁଧଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ସମାହିତଃ। ପ୍ରାପ୍ନୁଯାନ୍ନିଖିଲାନ୍କାମାନ୍ସୋମସୂନୁପ୍ରସାଦତଃ
ଏପରି ଭକ୍ତି ଓ ଏକାଗ୍ରତା ସହ ବୁଧଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ରାଜା, ସୋମଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ କୃପାରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।
ଗୁରୋଶ୍ଚ ପୂଜନଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପଟ୍ଟସାକାରମଂଡଲେ। ପୀତଵର୍ଣୈଃ ସୁନିଷ୍ପନ୍ନୈଶ୍ଚୂର୍ଣୈରାଜନ୍ସୁଶୋଭନୈଃ
ଗୁରୁଙ୍କ ପୂଜା ପଟ୍ଟା ଆକାରର ମଣ୍ଡଳରେ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି; ପିତା ରଙ୍ଗର ସୁନ୍ଦର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ପୀତୈର୍ଗଂଧଯୁତୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ଵସ୍ତ୍ରୈର୍ହେମ୍ନା ଚ ପୂଜଯେତ୍। ଦଶାଗୋଚରଯୋର୍ଦୌଷ୍ଟ୍ଯେ ଦାନଂ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଶକ୍ତିତଃ
ପିତା ରଙ୍ଗର ସୁଗନ୍ଧି ଫୁଲ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ସୁନା ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଗୁରୁ ଦଶମ ନକ୍ଷତ୍ର କିମ୍ବା ଗୋଚରରେ ଥିଲେ ଯେତେକି ସମ୍ଭବ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଚଣକଦ୍ଵିଦଲଂ ଚୈଵ ପୀତଵସ୍ତ୍ରଂ ସୁଵର୍ଣକଂ। ପୁଷ୍ଯରାଗଂ ତୁ ଵିପ୍ରାଯ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚାରିଷ୍ଟଶାଂତଯେ
ଚଣା ଡାଲ, ପିତା ବସ୍ତ୍ର, ସୁନା ଓ ପୁଷ୍ୟରାଗ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଅପଶକୁନ ଶାନ୍ତି ହୁଏ।
ବୃହସ୍ପତେ ସୁରାଚାର୍ଯ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦ। ଦାନେନାନେନ ସଂତୁଷ୍ଟୋ ଭଵ ସୌମ୍ଯୋ ମମାଧୁନା
ହେ ବୃହସ୍ପତି, ଦେବତାଙ୍କ ଗୁରୁ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ, ଏହି ଦାନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ, ମୃଦୁଭାବରେ ଏବେ ମୋତେ କୃପା କର।
ଏଵଂ କୃତେ ତୁ ରାଜେଂଦ୍ର ସ୍ଵାନୁକୂଲୋ ଭଵେଦ୍ଗୁରୁଃ। ସର୍ଵାନ୍କାମାନଵାପ୍ନୋତି ନରୋ ଗୁରୁସମର୍ଚନାତ୍
ଏପରି କଲେ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଗୁରୁ ଅନୁକୂଳ ହୁଅନ୍ତି; ଗୁରୁଙ୍କ ପୂଜା କଲେ ମଣିଷ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପାଇଥାଏ।
ଭାର୍ଗଵସ୍ଯାପି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପୂଜନଂ ନୃପତେଧୁନା। ଯତ୍କୃତ୍ଵା ସର୍ଵକାମାପ୍ତିଃ ସମ୍ଯକ୍ପୁଂସାଂ ପ୍ରଜାଯତେ
ଭାର୍ଗବଙ୍କ ପୂଜା ବିଷୟରେ ଏବେ କହିବି, ରାଜା; ଯାହା କରିଲେ ଠିକ୍ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।
ପଂଚକୋଣଂ ସମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ମଂଡଲଂ ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ ତୁ। ଚୂର୍ଣକୈଃ ଶ୍ଵେତଵର୍ଣୈଶ୍ଚ ଵିଧିନା ସୁଧିଯା କୃତଂ
ଭାର୍ଗବଙ୍କ ମଣ୍ଡଳ ପଞ୍ଚକୋଣ ଆକାରର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଶ୍ୱେତ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଓ ଦକ୍ଷତା ସହିତ ଏହା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ଶ୍ଵେତଗଂଧୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚ ଵସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚାପି ସିତୈସ୍ତଥା। ପୂଜଯେଦ୍ଭାର୍ଗଵଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ନରଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାସମନ୍ଵିତଃ
ଶ୍ୱେତ ଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ, ଏବଂ ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ରୌପ୍ଯଂ ଚ ଦକ୍ଷିଣାଦାନଂ ଯଥାଶକ୍ତି ପ୍ରକୀର୍ତିତଂ। ଦଶାଦ୍ଯରିଷ୍ଟେ ଚୋତ୍ପନ୍ନେ ସିତମଶ୍ଵଂ ପ୍ରଦାପଯେତ୍
ଯେତେ ସମ୍ଭବ, ଚାନ୍ଦି ଦାନ କରିବା କୁହାଯାଇଛି; ଯଦି ଦୁଃଖ ଆସେ, ତେବେ ଧଳା ଘୋଡ଼ା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ତଂଡୁଲାଃ ଶ୍ଵେତଵସ୍ତ୍ରଂ ଚ ରୌପ୍ଯଂ ଚଂଦନମେଵ ଚ। କର୍ପୂରଂ ଚ ସୁଗଂଧାଢ୍ଯଂ ଦେଯଂ ଦାନଂ ଦ୍ଵିଜାତଯେ
ଚାଉଳ, ଧଳା ବସ୍ତ୍ର, ଚାନ୍ଦି, ଚନ୍ଦନ ଓ ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଥିବା କର୍ପୂର—ଏହି ସବୁ ଦ୍ବିଜଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଭୃଗୁପୁତ୍ର ମହାଭାଗ ଦାନଵାନାଂ ପୁରୋହିତ। ଦାନେନାନେନ ସଂତୁଷ୍ଟୋ ଭଵ ସର୍ଵାସୁରାର୍ଚିତ
ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁଅ, ମହାଭାଗ, ଦାନବମାନଙ୍କ ପୁରୋହିତ, ସମସ୍ତ ଅସୁରଙ୍କ ପ୍ରଶଂସିତ, ଏହି ଦାନରେ ତୁମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉ।
ଇତି ମଂତ୍ରଂ ସମୁଚ୍ଚାର୍ଯ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦାନଂ ଯଥୋଦିତଂ। ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋ ଭଵତ୍ଯାଶୁ ଭାର୍ଗଵଃ କୁରୁନଂଦନ
ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଉପଯୁକ୍ତ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍; ଏହା କରିଲେ, ଭାର୍ଗବ ଶୀଘ୍ର ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ।
ଶନୈଶ୍ଚରସ୍ଯ ପୂଜାର୍ଥଂ ମଂଡଲଂ ଚ ନରାକୃତି। କୃତ୍ଵା ଚୂର୍ଣୈଃ କୃଷ୍ଣଵର୍ଣୈଃ ପୂଜଯେତ୍ତତ୍ର ଭକ୍ତିତଃ
ଶନିଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ, କଳା ଚୁର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ଆକୃତିର ଏକ ଚିତ୍ର ଏକାଉଁଥିବା ଉଚିତ୍; ସେଠାରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
କୃଷ୍ଣୈର୍ଗନ୍ଧୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚ ଵସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚାପି ତଥାଵିଧୈଃ। ଲୋହଂ ଚ ଦକ୍ଷିଣାଦାନଂ ପିଣ୍ଯାକଂ ଚ ତିଲସ୍ଯ ଚ
କଳା ଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ, ଏବଂ ସେହିପରି କଳା ବସ୍ତ୍ର, ଲୋହା ଦାନ, ତିଳ ଦ୍ୱାରା ପିଠା—ଏହି ସବୁ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଦାନଂ ଶନୈଶ୍ଚରାରିଷ୍ଟେ କୃଷ୍ଣାଂ ଗାଂ କୃଷ୍ଣଵସ୍ତ୍ରକଂ। ସୁଵର୍ଣଂ ଚ ଯଥାଶକ୍ତି ଦଦ୍ଯାନ୍ନୀଲମଣିଂ ତଥା
ଶନିଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୈଵିକ ଦୋଷ ହେଲେ, କଳା ଗାଈ, କଳା ବସ୍ତ୍ର, ଯେତେ ସମ୍ଭବ ସୁନା ଓ ନୀଳମଣି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ସୂର୍ଯସୂନୋ ମହାଭାଗ ଛାଯାପୁତ୍ର ମହାବଲ। ଅଧୋଦୃଷ୍ଟେ ଭଵ ଶନେ ପ୍ରସନ୍ନୋଽସ୍ମାତ୍ପ୍ରଦାନତଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ, ଚାୟାଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶନି, ତୁମେ ତଳକୁ ଦେଖ, ଏହି ଦାନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉ।
ଏଵଂ ସ୍ତୁତ୍ଵା ଶନିଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଯଶ୍ଚ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵିଜାତଯେ। ସ୍ଵାନୁକୂଲୋ ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ ଶନିଃ ପାପେ ଚ ଗୋଚରେ
ଏଭଳି ଭକ୍ତି ସହିତ ଶନିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ଦ୍ବିଜଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଲେ, ଶନି ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟାଳୁ ହୁଅନ୍ତି, ଯଦିଓ ପାପ ଦଶା ରହିଥାଏ।
ରାହୋର୍ଵର୍ଣାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ଶନିଵନ୍ମଂଡଲଂ ତଥା। ସୂର୍ଯାକାରଂ ସମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ତତ୍ର ପୂଜାର୍କସୂନୁଵତ୍
ରାହୁଙ୍କ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆକୃତି, ଏବଂ ଶନି ପରି ମଣ୍ଡଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକୃତିରେ ତିଆରି କରି, ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ରଙ୍କ ପରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଗୋମେଦଂ ସର୍ଷପାଶ୍ଚୈଵ ତିଲା ମାଷାଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣକାଃ। ମହିଷୀ ଚ ତଥା ଚ୍ଛାଗୋ ଦାନଂ ରାହୋଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ଗୋମେଦ ମଣି, ସରସପ, କଳା ତିଳ, କଳା ବୁଟ, ମହିଷୀ ଓ ଛାଗ—ଏହି ସବୁ ରାହୁଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ପାଇଁ କୁହାଯାଇଛି।
ସିଂହିକାସୁତ ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ର ରାହୋ ଚଂଦ୍ରାର୍କମର୍ଦନ। ଭଵ ତୁଷ୍ଟୋ ମହାଭାଗ ଦାନେନାନେନ ସୁଵ୍ରତ
ସିଂହିକାଙ୍କ ପୁଅ, ଦାନବମାନଙ୍କ ରାଜା, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା ରାହୁ, ମହାଭାଗ, ଏହି ଦାନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉ।
କେତୋର୍ମଂଡଲକଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଧ୍ଵଜାକୃତିସୁଶୋଭନମ୍। ଶନିଵତ୍ସକଲଂ ଜ୍ଞେଯଂ ପୂଜାଵର୍ଣାଦିକଂ ନୃପ
କେତୁଙ୍କ ପାଇଁ ଧ୍ୱଜ ଆକୃତିର ଏକ ସୁନ୍ଦର ଚିତ୍ର ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍; ପୂଜା ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ସବୁ ଶନିଙ୍କ ପରି ହେବା ଉଚିତ୍, ରାଜା।