ଦେଵାନାମଗ୍ରତୋ ନଂଦୀ ଗୃହୀତ୍ଵା ତଂ ଚ କୁଂତଲେ। ହରସ୍ଯ ପୁରତୋ ହୃଷ୍ଟଃ ସହ ତେନ ସମାଯଯୌ
ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ଆଗରେ ନନ୍ଦୀ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ କେଶ ଧରି ଆଣିଲେ ଏବଂ ଖୁସି ହୋଇ, ହରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସେ ସହିତ ଯାଇ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ଭାର୍ଗଵଂ ଶଂଭୁରସୁରାଣାଂ ଗୁରୁଂ ରୁଷା। ଅଗିଲଦ୍ରୌଦ୍ରମୂର୍ତୋଽସୌ କାଲାଂତକସମଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଶମ୍ଭୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ — ଅସୁରମାନଙ୍କ ଗୁରୁ — ଧରି ନେଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ରୂଦ୍ର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ପ୍ରଭୁ।
ତତୋ ଦୈତ୍ଯପତିଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସର୍ଵସୈନ୍ଯଵୃତୋ ବଲୀ। ଦୁଦ୍ରାଵ ଶଂକରଂ ତତ୍ର ଘୋରୈଃ ପ୍ରହରଣାଦିଭିଃ
ତାପରେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ, ସମଗ୍ର ସେନା ସହିତ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ନେଇ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତ୍ରିଦଶାଶ୍ଚ ତଥା କ୍ରୁଦ୍ଧାସ୍ତତୋ ଵିଦ୍ଯାଧରାଦଯଃ। ପ୍ରଯଯୁଃ ସମରଂ ତତ୍ର ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଚ ଭୃଶଂ ରୁଷା
ତେଣୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଗେଇଲେ, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ନେଇ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ଘୋରଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଭୀଷ୍ମଂ ସମୁତ୍ଥିତମ୍। ଦେଵଦାନଵଯୋରେଵଂ ସର୍ଵଲୋକଭଯଂକରମ୍
ଏହି ସମୟରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଭୟଭୀତ କଲା।
ତତଃ ପ୍ରତ୍ଯଯିତାସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଦେଵା ନିଘ୍ନଂତି ଦାନଵାନ୍। ଦନୁଜା ନିର୍ଜରାଂସ୍ତତ୍ର ଵିନିଘ୍ନଂତି ମହାହଵେ
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କଲେ, ଏବଂ ଦାନବମାନେ ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଅମରମାନଙ୍କୁ ମାରିଲେ।
ଶାତକୁଂଭମଯାଙ୍ଗୈସ୍ତେ ଶରୈର୍ଵଜ୍ରସମାନକୈଃ। ବିଭିଦୂ ରତ୍ନପୁଂଖୈଶ୍ଚ ପରସ୍ପରଜଯୈଷିଣଃ
ସୁନାର ଦେହ ଓ ବଜ୍ର ସମାନ ତୀର, ରତ୍ନ ମୁଣ୍ଡିତ ତୀର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ବିଦ୍ରୁତ କରି, ଜୟ ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଦୀପଯଂତି ଭୃଶଂ କାଂତୈସ୍ତଦ୍ଗାତ୍ରାଣି ନଭାଂସି ଚ। ଵୀର୍ଯଵଂତୋ ମହାଦୈତ୍ଯା ନ ମୋଘୈରସ୍ତ୍ରସଂଚଯୈଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହାଦୈତ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ଚମକଦାର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦେହ ଓ ଆକାଶକୁ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କଲେ, ତାଙ୍କର କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା ନାହିଁ।
ହତ୍ଵା ଚ ପାତଯାମାସୁଃ କାଶ୍ଯପାଃ ସୁରସତ୍ତମାଃ। ଜଗଦ୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ମହାସୈନ୍ଯଂ ବଲାଯୁଧସୁସଂଵୃତମ୍
କଶ୍ୟପଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବତାମାନେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଆବୃତ କରିଥିବା ବିଶାଳ ସେନାକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ସେନା ସହିତ ଭୂମିକୁ ଫେଲିଦେଲେ।
ନୀତଂ କ୍ଷଯଂ ସୁରୈଃ ସର୍ଵୈଃ ଶସ୍ତ୍ରୈଃ ପ୍ରତ୍ଯଯିତୈଃ କ୍ଷଣାତ୍। ସ୍ଵଯଂ ଚ ଯୁଧ୍ଯମାନେନ ମହାଦେଵେନ ଯତ୍ନତଃ
ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ୱନ୍ନ କଲେ, ଏବଂ ମହାଦେବ ନିଜେ ମହା ପ୍ରୟାସରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ଶୂଲୋଦ୍ଧୃତୋପି ସୁଚିରମଵିନଷ୍ଟୋଽଥ ନମ୍ରଧୀଃ। ଅନ୍ଧକୋ ଗଣତାଂ ନୀତ୍ଵା କୃତୋ ଭୃଂଗୀରିଟିର୍ଦ୍ଵିଜ
ଅନ୍ଧକ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଉଠାଇଥିବା ତ୍ରିଶୂଳରେ ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ୱନ୍ନ ହେଲେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଅହଂକାର ଦମିତ ହେଲା; ସେ ଶିବଙ୍କ ଗଣମାନ୍ୟଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
ତତୋ ଦେଵାନ୍ସମାଭାଷ୍ଯ ଶୁକ୍ରମୁଦ୍ଗୀର୍ଣଵାନ୍ଶିଵଃ। ଭୂମୌ ନିପତିତୋ ଗର୍ଭସ୍ତତୋ ଭୌମ ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ତାପରେ ଶିବ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ବୀଜ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ଗର୍ଭ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା, ଏହିଠାରୁ ସେ 'ଭୌମ' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ।
ଶୁକ୍ରଶ୍ଶିଵଂ ସମାଭାଷ୍ଯ ଗତୋ ଦୈତ୍ଯାନ୍ମୁଦାନ୍ଵିତଃ। ଏଵଂ ଭୌମସ୍ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ହରାଂଶୋ ଭୂସମୁଦ୍ଭଵଃ
ଶୁକ୍ର, ଶିବଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରି ଆନନ୍ଦରେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଫେରିଗଲେ; ଏଭଳି ଭୌମ, ହରଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବେ ଭୂମିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ତସ୍ଯ ପୂଜା ଚତୁର୍ଥ୍ଯାଂ ତୁ ଭୌମଵାରେ ଚ ସୁଵ୍ରତୈଃ। ଦଶାଦ୍ଯରିଷ୍ଟେ ଚ ତଥା ଗୋଚରେଽନିଷ୍ଟରାଶିଗେ
ସୁବ୍ରତମାନେ ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥିରେ ଓ ମଙ୍ଗଳବାରରେ, ଏବଂ ଦଶା ଅପରିଷ୍କୃତ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ରାଶିରେ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ତ୍ରିକୋଣେ ମଂଡଲେ ଚୈଵ ରକ୍ତପୁଷ୍ପାନୁଲେପନୈଃ। ଏଵଂ ଵୈ ପୂଜିତୋ ଭୌମଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ମତିଂ ଧନମ୍
ତ୍ରିକୋଣ ଓ ମଣ୍ଡଳରେ, ଲାଲ ଫୁଲ ଓ ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଏଭଳି ପୂଜିଲେ, ଭୌମ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଧନ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ପୁତ୍ରାନ୍ସୁଖଂଯଶଶ୍ଚୈଵକିଂଭୂଯଃଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି। ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ-। ଏତଦ୍ଵଃ କଥିତଂ ଶିଷ୍ଯା ଧର୍ମାଖ୍ଯାନଂ ଶୁଭାଵହମ୍
ତୁମେ କି ପୁଅ, ସୁଖ ଓ ଯଶ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଆଉ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁଛ? ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏହି ଧର୍ମ କଥା ମୁଁ ତୁମେମାନେ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ କହିଲି, ଯାହା ଶୁଭ ଦେଇଥାଏ।
ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନ ପୁନର୍ଭୂଯୋ ଜାଯତେ ମ୍ରିଯତେପି ଵା। ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ପୁଣ୍ଯଦଂ ଚ ସଂସେଵ୍ଯଂ ଚ ଶୁଭେପ୍ସୁଭିଃ
ଏହା ଶୁଣିଲେ ପୁନି ଜନ୍ମ ନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଏହା ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଶୁଭ ଚାହାନ୍ତି ସେମାନେ ଏହାକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଥାସୁଖଂ ଚ ଗଚ୍ଛଧ୍ଵଂ କୃତକୃତ୍ଯା ମମାଜ୍ଞଯା। ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ-। ଏଵଂ ଵିଶ୍ରାଵ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ
ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଯେଉଁପରି ଇଚ୍ଛା ଯାଅ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଏଭଳି ଶୁଣାଇ, ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ ବ୍ୟାସ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର—
ନିର୍ଣୀଯ ଧର୍ମଂ ଵିଵିଧଂ ଶମ୍ଯାପ୍ରାସମଗାତ୍ସୁତ। ତ୍ଵମପି ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଵତ୍ସ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତତ୍ତ୍ଵଂ ଯଥାସୁଖମ୍
ଧର୍ମର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ବୁଝି ଶମ୍ୟା ନିଜ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ। ପ୍ରିୟ ଶିଶୁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସତ୍ୟ ଜାଣି, ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କର, ସେପରି କର।
ଵିହରସ୍ଵ ଯଥାକାଲଂ ଗାଯମାନୋ ହରିଂ ମୁଦା। ଲୋକାନ୍ଧର୍ମଂ ଚୋପଦିଶନ୍ପ୍ରୀଣଯନ୍ଜଗତାଂ ଗୁରୁମ୍
ଯଥାସମୟରେ ଆନନ୍ଦରେ ହରିଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରି, ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଶିଖାଇ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଆପଣ ମନରେ ଖୁସି ରୁହ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ-। ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରଯଯୌ ଭୂପ ନାରଦୋ ଗଂଧମାଦନମ୍। ନାରାଯଣଂ ମୁନିଵରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ବଦରିକାଶ୍ରମେ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ— ଏପରି କହିବା ପରେ, ରାଜା ନାରଦ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତକୁ ବଦରିକା ଆଶ୍ରମରେ ମହାମୁନି ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମପୁରାଣେ ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟିଖଂଡେ ଭୌମୋତ୍ପତ୍ତିପୂଜନଂ ନାମୈକାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିଖଣ୍ଡର 'ଭୌମ ଉତ୍ପତ୍ତି ପୂଜନ' ନାମକ ଏକାଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ- ଶ୍ରୁତଂ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଚଂଦ୍ରସ୍ଯ ଭୌମସ୍ଯାପି ପ୍ରପୂଜନଂ। ବୁଧସ୍ଯ ସୋମସୂନୋଶ୍ଚ ପୂଜନଂ କଥଯାଧୁନା
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଭୌମଙ୍କ ପୂଜା ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛି; ବୁଧ, ଯିଏ ସୋମଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତାଙ୍କ ପୂଜା ବିଷୟରେ ବର୍ତ୍ତମାନ କହ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ-। ତାରାଗର୍ଭସମୁଦ୍ଭୂତୋ ବୁଧଶ୍ଚଂଦ୍ରକୁମାରକଃ। ସୌମ୍ଯଃ କ୍ରୂରୋ ଗ୍ରହୋ ଜ୍ଞେଯଃ ଶୁଭାଶୁଭପ୍ରଦୋ ନୃଣାଂ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ— ତାରାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବୁଧ, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସେ ମୃଦୁ ଓ କ୍ରୂର ଦୁଇଁ ରୂପରେ ଚିହ୍ନିତ; ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଶରାକାରଂ ମଂଡଲଂ ତୁ ବୁଧସ୍ଯ ପରିକୀର୍ତିତଂ। ହରିନ୍ମଣିସମୈର୍ଵର୍ଣୈଶ୍ଚୂର୍ଣୈଃ କୁର୍ଯାତ୍ତୁ ମଂଡଲଂ
ବୁଧଙ୍କ ମଣ୍ଡଳ ଶର ଆକାରର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ହରିତମାଣି ସଦୃଶ ରଙ୍ଗର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ସେହି ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ପୂଜଯେତ୍ତତ୍ର ଗଂଧାଦ୍ଯୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ଧୂପୈସ୍ସୁଶୋଭନୈଃ। ଦାନଂ ଚ ଵିଧିଵତ୍କୁର୍ଯାଦ୍ଦଶାରିଷ୍ଟେ ଚ ଗୋଚରେ
ସେଠାରେ ସୁଗନ୍ଧି, ଫୁଲ ଓ ଧୂପ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ବୁଧ ଦଶମ ନକ୍ଷତ୍ର କିମ୍ବା ଗୋଚରରେ ଥିବାବେଳେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।
କର୍ପୂରାଶ୍ଚୈଵ ମୁଦ୍ଗାଶ୍ଚ ହରିଦ୍ଵସ୍ତ୍ରଂ ହରିନ୍ମଣିଃ। ସୁଵର୍ଣଂ ଚ ଯଥାଶକ୍ତି ଦଦ୍ଯାଦ୍ବୋଧନତୁଷ୍ଟଯେ
କପୂର, ମୁଗ ଡାଲ, ହରିତ ବସ୍ତ୍ର, ହରିତମାଣି ଓ ଯେତେକି ସମ୍ଭବ ସୁନା ବୁଧଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ସୋମପୁତ୍ର ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଵେଦଵେଦାଂଗପାରଗ। ନମସ୍ତେ ଗ୍ରହମଧ୍ଯସ୍ଥ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଵ ମେ ସଦା
ହେ ସୋମପୁତ୍ର, ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ଜ୍ଞାନୀ, ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା, ମୋତେ ସଦା କୃପା କର; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଇତି ସ୍ତୁତ୍ଵା ମହାରାଜ ବୁଧଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ସମାହିତଃ। ପ୍ରାପ୍ନୁଯାନ୍ନିଖିଲାନ୍କାମାନ୍ସୋମସୂନୁପ୍ରସାଦତଃ
ଏପରି ଭକ୍ତି ଓ ଏକାଗ୍ରତା ସହ ବୁଧଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ରାଜା, ସୋମଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ କୃପାରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।
ଗୁରୋଶ୍ଚ ପୂଜନଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପଟ୍ଟସାକାରମଂଡଲେ। ପୀତଵର୍ଣୈଃ ସୁନିଷ୍ପନ୍ନୈଶ୍ଚୂର୍ଣୈରାଜନ୍ସୁଶୋଭନୈଃ
ଗୁରୁଙ୍କ ପୂଜା ପଟ୍ଟା ଆକାରର ମଣ୍ଡଳରେ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି; ପିତା ରଙ୍ଗର ସୁନ୍ଦର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।