ଏଵଂ ଯଃ କୁରୁତେ ଦାନଂ ସୋମୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ଦ୍ଵିଜାତଯେ। ସ୍ଵର୍ଲୋକେ ନରଲୋକେ ଵା ରୂପସୌଭାଗ୍ଯଭୁଗ୍ଭଵେତ୍
ଏହିପରି ଯିଏ ସୋମଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାନୁସାରେ ଦ୍ୱିଜକୁ ଦାନ କରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ କିମ୍ବା ପୃଥିବୀରେ ରୂପ ଓ ସୌଭାଗ୍ୟର ଉପଭୋକ୍ତା ହୁଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମପୁରାଣେ ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟିଖଂଡେ ସୋମାର୍ଚନଂ। ନାମାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିଖଣ୍ଡରେ 'ସୋମାର୍ଚ୍ଚନ' ନାମକ ଅଷ୍ଟାଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଵୈଶଂପାଯନ ଉଵାଚ-। ଉଦ୍ଭଵଂ ଲୋହିତାଂଗସ୍ଯ ସଂତୋଷଂ ତୁ ଜନେଷୁ ଚ। ପ୍ରଭାଵଂ ଵୈଭଵଂ ତେଜଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ବୈଶଂପାୟନ କହିଲେ: ମୁଁ ଲୋହିତାଙ୍ଗଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ସନ୍ତୋଷ, ଶକ୍ତି, ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ତେଜ ବିଷୟରେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ-। ହରାଂଶସଂଭଵୋ ଦେଵଃ କୁଜାତଃ ପୃଥିଵୀସୁତଃ। ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଥସ୍ସତ୍ଵସଂପୂର୍ଣଶ୍ଶୂରଃ ଶକ୍ତିଧରୋ ଭୁଵି
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ହରଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଦେବତା କୁଜ, ପୃଥିବୀର ପୁତ୍ର, ସତ୍ତ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟବନ୍ତି, ଶୂର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ତୀକ୍ଷ୍ଣଃ କ୍ରୂରଗ୍ରହୋ ଦେଵୋ ଲୋହିତାଂଗଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। କୁମାରୋ ରୂପସଂପନ୍ନୋ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ପାତମଯଃ ପ୍ରଭୁଃ
ତିକ୍ଷ୍ଣ ଓ କ୍ରୂର ଗ୍ରହ ଭାବରେ ଦେବତା ଲୋହିତାଙ୍ଗ ବହୁତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ତିନି ଯୁବକ ଓ ରୂପଶ୍ରୀରେ ଭରପୂର, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚମକ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ପ୍ରଭୁ।
ଅନେନ ଭର୍ଜିତା ଦୈତ୍ଯାଃ କ୍ରଵ୍ଯାଦାଯ ସୁରଦ୍ଵିଷଃ। ଦଶାଯୋଗାଚ୍ଚ ମନୁଜା ଉଦ୍ଭିଜ୍ଜାଃ ପଶୁପକ୍ଷିଣଃ
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଓ ମାଂସ ଭୋଜୀ ଦାନବମାନେ ଦହି ଯାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଦଶ ପ୍ରକାର ଯୋଗରୁ ମଣିଷ, ଉଦ୍ଭିଦ, ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ଵୈଶଂପାଯନ ଉଵାଚ-। ଶଂଭୋରେଷ କଥଂ ଜାତଃ କଥଂ ଜାତୋ ମହୀସୁତଃ। ଗ୍ରହୋ ଦେଵଃ କଥଂ କ୍ରୂର ଏତଦିଚ୍ଛାମି ଵେଦିତୁମ୍
ବୈଶଂପାୟନ କହିଲେ: ସେ କିପରି ଶଂଭୁଙ୍କରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ? କିପରି ପୃଥିବୀର ପୁତ୍ର ହେଲେ? ଏହି ଗ୍ରହ କିପରି କ୍ରୂର ଦେବତା ହେଲେ? ମୁଁ ଏହା ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
କଥମସ୍ଯ ଭଵେତ୍ତୁଷ୍ଟିଃ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ସର୍ଵଦା। ଗୁରୋ ମଯ୍ଯାପ୍ତଭାଵେ ତୁ ଵଦ ନିସ୍ସଂଶଯଂ ମୁଖାତ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ସମୟ ସମୟରେ କିପରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି? ଗୁରୁଦେବ, ମୋ ଉପରେ ଭରସା ରଖି, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ-। ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷକୁଲେ ଧୀମାନସୁରାଣାଂ ଚ ପାର୍ଥିଵଃ। ଅଂଧକେତି ସମାଖ୍ଯାତୋ ଦୈତ୍ଯଃ ସର୍ଵସୁରାଂତକୃତ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କ ବଂଶରେ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଅନ୍ଧକ, ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ନାଶକ।
ଜାତୋ ଵିଷ୍ଣୁଵରାଦେଵ ଜାତୋ ଵିଷ୍ଣୁପରାକ୍ରମଃ। ତେନୈଵ ନିର୍ଜିତା ଦେଵାସ୍ସେନ୍ଦ୍ରାଃ କ୍ରତୁଭୁଜଃ କ୍ରମାତ୍
ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାମାନେ ପରାଜିତ ହେଉଥିଲେ।
ତତୋ ଦେଵା ଵିଧିଂ ଗତ୍ଵା ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରୁଵନ୍। ଅନ୍ଧକେନୈଵ ଚାସ୍ମାକଂ ହୃତଂ ରାଜ୍ଯଂ ସୁଖଂ ମଖଃ
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ କହିଲେ: 'ଅନ୍ଧକ ଆମର ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ ଓ ଯଜ୍ଞ ନେଇଯାଇଛି।'
ତସ୍ମାତ୍ତସ୍ଯ ଵଧୋପାଯ ଉଚ୍ଯତାଂ ତଦ୍ଵିଧୀଯତାମ୍। ଅଥ ଧାତାଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଦେଵାନସ୍ଯ ଚ ନୈଧନମ୍
ତେଣୁ ତାଙ୍କର ବିନାଶ ପାଇଁ କୌଣସି ଉପାୟ କହନ୍ତୁ ଓ କରନ୍ତୁ।' ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଏଉଁ ସହଜରେ ହେବା ନାହିଁ।'
ନାସ୍ତି ଵିଷ୍ଣୁଵରାଦେଵ ପୀଯୂଷସ୍ଯ ଚ ଭକ୍ଷଣାତ୍। କିଂତୁ ତସ୍ଯାସୁରତ୍ଵସ୍ଯ ଯଥା ପରିଭଵୋ ଧ୍ରୁଵମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ଅମୃତ ପିଇଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଦୟା ମିଳିବ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଦାନବ ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅପମାନ ହେବ।
କୁର୍ଵେ ଲୋକହିତାର୍ଥାଯ ଶ୍ରଦ୍ଧାଂ କାମସମନ୍ଵିତାମ୍। ଵିଚିକିତ୍ସା ତୁ ତତ୍ରୈଵ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରୀରତିଗଚ୍ଛତି
ଲୋକଙ୍କ ଭଲପାଇଁ ମୁଁ ଆଶା ଓ ଇଚ୍ଛା ଭରା ଭକ୍ତି ତିଆରି କରେ; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ମହିଳାଙ୍କ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷଣରେ ହୁଏ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵୈକାଂ ପାର୍ଵତୀଂ ଦୁର୍ଗାଂ ନ ତସ୍ଯ ମାନସଂ ସ୍ଥିରମ୍। ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଜଗତ୍ସ୍ଵାମୀ ତଂ ଚ ଵୈରୂପ୍ଯତାଂ ନଯେତ୍
ପାର୍ବତୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଶାନ୍ତ ରହିଲା ନାହିଁ; ଏହିଥିରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ବିକଳାଙ୍ଗ କରିଦେବେ।
ତତୋଽସୁରତ୍ଵଂ ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ଗଣସ୍ତସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଜାଧ୍ଯକ୍ଷଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାଂ କାମସମନ୍ଵିତାମ୍
ତାପରେ, ସେ ଦାନବତ୍ୱକୁ ଛାଡିଦେଲେ, ତାଙ୍କର ଗଣମାନେ ସେଙ୍କର ସେବକ ହେବେ; ଏଭଳି କହି, ପ୍ରଜାପତି ଆଶା ଓ ଇଚ୍ଛା ଭରା ଭକ୍ତି ତିଆରି କଲେ।
ଵିଚିକିତ୍ସାଂ ସ୍ଵମାଯାଂ ଚ ପ୍ରେଷଯାମାସ ତଂ ପ୍ରତି। ତତୋ ଵିଚେଷ୍ଟିତଃ କାମାଦ୍ଯୋଷାନ୍ଵେଷଣତତ୍ପରଃ
ସେଠାରେ, ସନ୍ଦେହ ଓ ନିଜ ମାୟାକୁ ତାଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ; ଏହାରେ, ଆସକ୍ତିରେ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ସେ ମହିଳା ଖୋଜିବାରେ ଲାଗିଗଲେ।
ସ୍ଵଦାରାନ୍ପରଯୋଷାଂ ଚ ନାପଶ୍ଯଦ୍ଵିଚିକିତ୍ସଯା। ତତୋ ମାଯାପ୍ରଯୁକ୍ତୋସୌ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଵିଚଚାର ହ
ସନ୍ଦେହରେ ପଡି, ସେ ନିଜ ଜନାନୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନାନୀ ମଧ୍ୟରେ ତଫାତ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଏହିପରି ମାୟାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ସେ ତିନି ଲୋକ ଭିତରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟଂ ଚ ହିମଵତ୍ପୃଷ୍ଠେ ସ୍ତ୍ରୀରତ୍ନଂ ଚାତିଶୋଭନଂ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ପାର୍ଵତୀଂ ଦୈତ୍ଯଃ କାମସ୍ଯ ଵଶଗୋଽଭଵତ୍
ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ର ଢାଳରେ, ସେ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଜନାନୀ ରତ୍ନକୁ ଦେଖିଲେ; ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଦାନବ କାମ ରେ ଆସକ୍ତ ହେଲେ।
ଜ୍ଞାନଲୋପାତ୍ତତୋ ଦୁର୍ଗାଂ ଗ୍ରହୀତୁଂ ତାଂ ସ ଚେଚ୍ଛତି। ଉମା ଚ କୋଟଵୀରୂପଂ କୃତ୍ଵା ଦେହସ୍ଯ ଚାତ୍ମନଃ
ଜ୍ଞାନ ହରାଇ ଦେଇ, ସେ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚାହିଲେ; କିନ୍ତୁ ଉମା ନିଜ ଦେହକୁ ଏକ ବୃଦ୍ଧା ଅପାକାରେ ପରିଣତ କଲେ।
ଈଶ୍ଵରସ୍ଯାଂତିକସ୍ଥା ଚ ଗ୍ରହୀତୁଂ ତାଂ ସସାର ସଃ। ତତଃ କାମଵିଚେତାଶ୍ଚ ଉନ୍ମତ୍ତୀକୃତଚେତନଃ
ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟରେ ଦଢ଼ିଥିବା ଉମା, ସେ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଉମା ପଳାଇଗଲେ; ଏହିପରି, ଆସକ୍ତିରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ମନ ପାଗଳ ହେଲା।
ନ ଜହାତି ଶିଵାଂ ଧାତ୍ରୀଂ ପାର୍ଵତୀଂ ଦୈତ୍ଯପୁଂଗଵଃ। ତତୋ ଧ୍ଯାନାତ୍ସମାଗମ୍ଯ ମିଲିତଃ ପାର୍ଵତୀଂ ଧଵଃ
ତଥାପି, ସେ ଦାନବମାନ୍ୟ ଶିବା ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଛାଡିଲେ ନାହିଁ; ଏହିପରି, ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କର ସ୍୵ାମୀ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ଚ ସ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରଗତସ୍ତୁ ସ୍ଵମାଲଯମ୍। ସଜ୍ଜୀକୃତ୍ଯ ସ୍ଵଯୋଧାଂଶ୍ଚ ଶଂଭୁଂ ଜେତୁଂ ସମୁତ୍ସୁକଃ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦାନବନାୟକ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ; ନିଜ ସେନାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ହରାଇବାକୁ ଆତୁର ହେଲେ।
ଗୌରୀମେଵ ସମାନେତୁଂ କାମମୋହାଦଚେତନଃ। ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ତ୍ରିଦଶା ଗତ୍ଵା ତଂ ନଂଦିନେରିତାଃ
କାମ ଓ ମୋହରେ ଅଚେତନ ହୋଇ, ସେ କେବଳ ଗୌରୀଙ୍କୁ ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ଏହା ଶୁଣି, ଦେବମାନେ ନନ୍ଦିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଯାଇଥିଲେ।
ଅକୁର୍ଵଂଶ୍ଚ ମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଘୋରଂ ଲୋକଭଯଂକରମ୍। ଦୈତ୍ଯାନ୍ରଣେ ମୃତାଂସ୍ତତ୍ର ଦୈତ୍ଯାଚାର୍ଯୋ ହ୍ଯଜୀଵଯତ୍
ସେମାନେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୟଭୀତିକର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ସେଠାରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ ଦାନବମାନେ, ଦାନବ ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଲେ।
ଏତଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ତୁ କୈଲାସେ ସର୍ଵେ ଚୈଵ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍। କ୍ରୋଧାଚ୍ଛଂଭୁସ୍ତଦା ଵାକ୍ଯଂ ନଂଦିନଂ ନିଜଗାଦ ହ
କୈଳାଶରେ ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ସେମାନେ ଜଣାଇଲେ; ଏହିପରି, କ୍ରୋଧରେ ଶମ୍ଭୁ ନନ୍ଦିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗଚ୍ଛ ଦୈତ୍ଯାଲଯଂ ଵୀର ଦ୍ରୁତମେଵ ମମାଜ୍ଞଯା। ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଦୈତ୍ଯାନାଂ ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ରସ୍ଯ ଚ ସଂସଦି
ବୀର, ମୋ ଆଦେଶରେ ଦ୍ରୁତ ଦାନବଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଅ; ସମସ୍ତ ଦାନବ ଓ ଦାନବନାୟକଙ୍କ ସଭାରେ,
ଗୃହୀତ୍ଵା ଚିକୁରେଽତ୍ଯର୍ଥଂ ଭାର୍ଗଵଂ ତଂ ଦୁରାତ୍ମକମ୍। ଲବ୍ଧ୍ଵା ଚାସ୍ମତ୍ସକାଶଂ ଵୈ ଵିହ୍ଵଲଂ ଚାନଯ କ୍ଷଣାତ୍
ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ଜୋରଦାର ଚୁଲି ଧରି ଧର; ତାଙ୍କୁ ମୋ ପାଖକୁ ତୁରନ୍ତ ଆଣି, ଭ୍ରମିତ ଓ ଦମିତ କର।
ତତୋ ନଂଦୀଶ୍ଵରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ପାର୍ଵତୀପତିନେରିତଃ। କାଵ୍ଯଂ ତଂ କୁଂତଲେ ଧୃତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯାନାଂ ପୁରତୋ ବଲାତ୍
ତାପରେ, ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର, କାବ୍ୟଙ୍କୁ ଚୁଲି ଧରି, ଦାନବମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ଜୋରକରେ ଟାଣିଲେ।
ଆନଯଂତଂ ଚ ତଂ ଦୈତ୍ଯା ଜଘ୍ନୁଃ ପ୍ରହରଣୈଃ ଶରୈଃ। ନ ଶେକୁସ୍ତେ ରୁଜାଂ କର୍ତୁଂ ନଂଦିନୋ ବଲଶାଲିନଃ
ସେ ତାଙ୍କୁ ଆଣୁଥିବାବେଳେ, ଦାନବମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କଲେ; କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନନ୍ଦୀଙ୍କୁ କିଛି କ୍ଷତି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।