ଅତ୍ରିନେତ୍ରୋଦ୍ଭଵ ଶ୍ରୀମନ୍କ୍ଷୀରୋଦ ମଥନୋଦ୍ଭଵ। ମହେଶମୁକଟାଵାସ ତୁଭ୍ଯଂ ଚଂଦ୍ର ନମୋସ୍ତୁତେ
ତୃତୀୟ ନୟନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, କ୍ଷୀରସାଗର ମଥନରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ମହେଶଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ବସିଥିବା ଶ୍ରୀମାନ୍ ଚନ୍ଦ୍ର, ତୁମକୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ଦିଵ୍ଯରୂପ ନମସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ସୁଧାକର ଜଗତ୍ପତେ। ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତଥା କୃଷ୍ଣେ ତ୍ରିଯାମାଯାଂ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ
ଦିବ୍ୟ ରୂପୀ, ସୁଧାକର, ହେ ଜଗତ୍ପତି, ତୁମକୁ ମୋର ନମସ୍କାର। ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତିନି ଯାମ ଜାଣନ୍ତି।
ଊଁ ହ୍ରାଂ ହ୍ରୀଂ ସୋମାଯ ନମଃ ଇତି ଜପ୍ଯମଂତ୍ରଃ। ପ୍ରଭାତେ ଜପନୀଯଃ-। ଏଵଂ ଯଃ ପୂଜଯେତ୍ସୋମଂ ଶ୍ରାଵଯେଚ୍ଚ ଶୃଣୋତି ଵା। ସ ପୀଯୂଷସମୋ ଲୋକେ ଭଵେଜ୍ଜନ୍ମନି ଜନ୍ମନି
‘ଊ~ ହ୍ରାଁ ହ୍ରୀଁ ସୋମାୟ ନମଃ’—ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରଭାତରେ ଜପ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏଭଳି ଯିଏ ସୋମଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ଶୁଣେ କିମ୍ବା ଶ୍ରାବଣ କରାଏ, ସେ ପ୍ରତିଜନ୍ମରେ ଏହି ଜଗତରେ ଅମୃତ ସମାନ ହୁଏ।
ଏଵଂ ସହସ୍ରନାମ୍ନା ଯଃ ସ୍ତୌତି ପୂଜଯତେ ଭୁଵି। ସୋଽକ୍ଷଯଂ ଲଭତେ ସ୍ଵର୍ଗଂ ପୁନରାଵୃତ୍ତିଦୁର୍ଲଭମ୍
ଏହିପରି ହଜାର ନାମ ଦ୍ୱାରା ଯିଏ ପୃଥିବୀରେ ସ୍ତୁତି ଓ ପୂଜା କରେ, ସେ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଏ ଏବଂ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଦୁର୍ଲଭ ହୁଏ।
ଇତି ସୋମପୂଜା-। ପିତ୍ତଲେ ଭାଜନେ କାଂସ୍ଯେ ଦଧିପୂର୍ଣେ ଘୃତେ ଶିଵେ। ନ୍ଯୂନୋଽଧିକସ୍ତୁ ଵିଭଵାଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା କର୍ମଵିମତ୍ସରଃ
ଏହିପରି ସୋମଙ୍କର ପୂଜାରେ, ପିତଳ କିମ୍ବା କାଂସ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଦହି ଓ ଘିଅ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ କେତେ ଅଧିକ କିମ୍ବା କମ୍ ଦେବାକୁ ହେଉ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣି ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ଵର୍ଣେ ଵା ରାଜତେ ଵାରେ ସୌମ୍ଯେ କୃଷ୍ଣଭଵେ ବୁଧମ୍। ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ସର୍ଵସଂସ୍ଥାନେ ଦଦ୍ଯାଦ୍ବହୁସୁତାଯ ଚ
ସୁଭଦ୍ର ଦିନରେ, କଳାପକ୍ଷର ବୁଧବାର ଦିନରେ, ସୁନା କିମ୍ବା ଚାଁଦିର ପାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦହି ରଖି, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ରଖିବା ଓ ଅଧିକ ସନ୍ତାନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ପରଂ ଭଵତି ସୌଭାଗ୍ଯଂ ପୀଯୂଷାଦଧିକଂ ଭୃଶମ୍। ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଚ ପୁରୁଷାଣାଂ ଚ ନ ଦୌର୍ଭାଗ୍ଯଂ କଦାଚନ
ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ବଡ଼ ସୌଭାଗ୍ୟ ମିଳେ, ଯାହା ଅମୃତ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟବାନ। ଜଣେ ନାରୀ କିମ୍ବା ପୁରୁଷ, କେବେ ମଧ୍ୟ ଅସୌଭାଗ୍ୟରେ ପଡ଼ନ୍ତିନାହିଁ।
ରୂପସୌଭାଗ୍ଯକାମୋହଂ ଦଧିପୂର୍ଣଂ ଚ ଭାଜନମ୍। ଦଦାମି କାଂସ୍ଯପାତ୍ରସ୍ଥଂ ଦେହି ସୌଭାଗ୍ଯରୂପକମ୍
ମୁଁ ରୂପ ଓ ସୌଭାଗ୍ୟ ଆଶା କରି, କାଂସ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଦହି ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଦେଉଛି; ମୋତେ ରୂପ ଓ ସୌଭାଗ୍ୟ ଦିଅ।
ଦ୍ଵିଜାଯ ଵାକ୍ଯପୂର୍ଵେଣ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିମତ୍ସରୋ ନରଃ। ଶକ୍ତିତୋ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଯା ତଥା ଵସ୍ତ୍ରାଦିକଂ ନଵମ୍
ଏହିପରି କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ଜଣେ ଦ୍ୱିଜକୁ ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଦକ୍ଷିଣା ଓ ନୂଆ ବସ୍ତ୍ର ଆଦି ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ଭୋଜ୍ଯାନ୍ନଂ ସର୍ଵସମ୍ପୂର୍ଣଂ ତାଂବୂଲଂ ସୁମନୋହରମ୍। ପୁଷ୍ପମାଲାଦିକଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ରୂପସୌଭାଗ୍ଯହେତଵେ
ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ, ମନୋହର ତାମ୍ବୁଳ ଓ ପୁଷ୍ପମାଳା ଆଦି ଦେଇବା ଉଚିତ, ଯାହା ରୂପ ଓ ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ ହୁଏ।
ଏଵଂ ଯଃ କୁରୁତେ ଦାନଂ ସୋମୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ଦ୍ଵିଜାତଯେ। ସ୍ଵର୍ଲୋକେ ନରଲୋକେ ଵା ରୂପସୌଭାଗ୍ଯଭୁଗ୍ଭଵେତ୍
ଏହିପରି ଯିଏ ସୋମଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାନୁସାରେ ଦ୍ୱିଜକୁ ଦାନ କରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ କିମ୍ବା ପୃଥିବୀରେ ରୂପ ଓ ସୌଭାଗ୍ୟର ଉପଭୋକ୍ତା ହୁଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମପୁରାଣେ ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟିଖଂଡେ ସୋମାର୍ଚନଂ। ନାମାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିଖଣ୍ଡରେ 'ସୋମାର୍ଚ୍ଚନ' ନାମକ ଅଷ୍ଟାଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଵୈଶଂପାଯନ ଉଵାଚ-। ଉଦ୍ଭଵଂ ଲୋହିତାଂଗସ୍ଯ ସଂତୋଷଂ ତୁ ଜନେଷୁ ଚ। ପ୍ରଭାଵଂ ଵୈଭଵଂ ତେଜଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ବୈଶଂପାୟନ କହିଲେ: ମୁଁ ଲୋହିତାଙ୍ଗଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ସନ୍ତୋଷ, ଶକ୍ତି, ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ତେଜ ବିଷୟରେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ-। ହରାଂଶସଂଭଵୋ ଦେଵଃ କୁଜାତଃ ପୃଥିଵୀସୁତଃ। ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଥସ୍ସତ୍ଵସଂପୂର୍ଣଶ୍ଶୂରଃ ଶକ୍ତିଧରୋ ଭୁଵି
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ହରଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଦେବତା କୁଜ, ପୃଥିବୀର ପୁତ୍ର, ସତ୍ତ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟବନ୍ତି, ଶୂର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ତୀକ୍ଷ୍ଣଃ କ୍ରୂରଗ୍ରହୋ ଦେଵୋ ଲୋହିତାଂଗଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। କୁମାରୋ ରୂପସଂପନ୍ନୋ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ପାତମଯଃ ପ୍ରଭୁଃ
ତିକ୍ଷ୍ଣ ଓ କ୍ରୂର ଗ୍ରହ ଭାବରେ ଦେବତା ଲୋହିତାଙ୍ଗ ବହୁତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ତିନି ଯୁବକ ଓ ରୂପଶ୍ରୀରେ ଭରପୂର, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚମକ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ପ୍ରଭୁ।
ଅନେନ ଭର୍ଜିତା ଦୈତ୍ଯାଃ କ୍ରଵ୍ଯାଦାଯ ସୁରଦ୍ଵିଷଃ। ଦଶାଯୋଗାଚ୍ଚ ମନୁଜା ଉଦ୍ଭିଜ୍ଜାଃ ପଶୁପକ୍ଷିଣଃ
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଓ ମାଂସ ଭୋଜୀ ଦାନବମାନେ ଦହି ଯାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଦଶ ପ୍ରକାର ଯୋଗରୁ ମଣିଷ, ଉଦ୍ଭିଦ, ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ଵୈଶଂପାଯନ ଉଵାଚ-। ଶଂଭୋରେଷ କଥଂ ଜାତଃ କଥଂ ଜାତୋ ମହୀସୁତଃ। ଗ୍ରହୋ ଦେଵଃ କଥଂ କ୍ରୂର ଏତଦିଚ୍ଛାମି ଵେଦିତୁମ୍
ବୈଶଂପାୟନ କହିଲେ: ସେ କିପରି ଶଂଭୁଙ୍କରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ? କିପରି ପୃଥିବୀର ପୁତ୍ର ହେଲେ? ଏହି ଗ୍ରହ କିପରି କ୍ରୂର ଦେବତା ହେଲେ? ମୁଁ ଏହା ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
କଥମସ୍ଯ ଭଵେତ୍ତୁଷ୍ଟିଃ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ସର୍ଵଦା। ଗୁରୋ ମଯ୍ଯାପ୍ତଭାଵେ ତୁ ଵଦ ନିସ୍ସଂଶଯଂ ମୁଖାତ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ସମୟ ସମୟରେ କିପରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି? ଗୁରୁଦେବ, ମୋ ଉପରେ ଭରସା ରଖି, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ-। ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷକୁଲେ ଧୀମାନସୁରାଣାଂ ଚ ପାର୍ଥିଵଃ। ଅଂଧକେତି ସମାଖ୍ଯାତୋ ଦୈତ୍ଯଃ ସର୍ଵସୁରାଂତକୃତ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କ ବଂଶରେ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଅନ୍ଧକ, ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ନାଶକ।
ଜାତୋ ଵିଷ୍ଣୁଵରାଦେଵ ଜାତୋ ଵିଷ୍ଣୁପରାକ୍ରମଃ। ତେନୈଵ ନିର୍ଜିତା ଦେଵାସ୍ସେନ୍ଦ୍ରାଃ କ୍ରତୁଭୁଜଃ କ୍ରମାତ୍
ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାମାନେ ପରାଜିତ ହେଉଥିଲେ।
ତତୋ ଦେଵା ଵିଧିଂ ଗତ୍ଵା ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରୁଵନ୍। ଅନ୍ଧକେନୈଵ ଚାସ୍ମାକଂ ହୃତଂ ରାଜ୍ଯଂ ସୁଖଂ ମଖଃ
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ କହିଲେ: 'ଅନ୍ଧକ ଆମର ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ ଓ ଯଜ୍ଞ ନେଇଯାଇଛି।'
ତସ୍ମାତ୍ତସ୍ଯ ଵଧୋପାଯ ଉଚ୍ଯତାଂ ତଦ୍ଵିଧୀଯତାମ୍। ଅଥ ଧାତାଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଦେଵାନସ୍ଯ ଚ ନୈଧନମ୍
ତେଣୁ ତାଙ୍କର ବିନାଶ ପାଇଁ କୌଣସି ଉପାୟ କହନ୍ତୁ ଓ କରନ୍ତୁ।' ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଏଉଁ ସହଜରେ ହେବା ନାହିଁ।'
ନାସ୍ତି ଵିଷ୍ଣୁଵରାଦେଵ ପୀଯୂଷସ୍ଯ ଚ ଭକ୍ଷଣାତ୍। କିଂତୁ ତସ୍ଯାସୁରତ୍ଵସ୍ଯ ଯଥା ପରିଭଵୋ ଧ୍ରୁଵମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ଅମୃତ ପିଇଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଦୟା ମିଳିବ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଦାନବ ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅପମାନ ହେବ।
କୁର୍ଵେ ଲୋକହିତାର୍ଥାଯ ଶ୍ରଦ୍ଧାଂ କାମସମନ୍ଵିତାମ୍। ଵିଚିକିତ୍ସା ତୁ ତତ୍ରୈଵ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରୀରତିଗଚ୍ଛତି
ଲୋକଙ୍କ ଭଲପାଇଁ ମୁଁ ଆଶା ଓ ଇଚ୍ଛା ଭରା ଭକ୍ତି ତିଆରି କରେ; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ମହିଳାଙ୍କ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷଣରେ ହୁଏ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵୈକାଂ ପାର୍ଵତୀଂ ଦୁର୍ଗାଂ ନ ତସ୍ଯ ମାନସଂ ସ୍ଥିରମ୍। ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଜଗତ୍ସ୍ଵାମୀ ତଂ ଚ ଵୈରୂପ୍ଯତାଂ ନଯେତ୍
ପାର୍ବତୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଶାନ୍ତ ରହିଲା ନାହିଁ; ଏହିଥିରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ବିକଳାଙ୍ଗ କରିଦେବେ।
ତତୋଽସୁରତ୍ଵଂ ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ଗଣସ୍ତସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଜାଧ୍ଯକ୍ଷଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାଂ କାମସମନ୍ଵିତାମ୍
ତାପରେ, ସେ ଦାନବତ୍ୱକୁ ଛାଡିଦେଲେ, ତାଙ୍କର ଗଣମାନେ ସେଙ୍କର ସେବକ ହେବେ; ଏଭଳି କହି, ପ୍ରଜାପତି ଆଶା ଓ ଇଚ୍ଛା ଭରା ଭକ୍ତି ତିଆରି କଲେ।
ଵିଚିକିତ୍ସାଂ ସ୍ଵମାଯାଂ ଚ ପ୍ରେଷଯାମାସ ତଂ ପ୍ରତି। ତତୋ ଵିଚେଷ୍ଟିତଃ କାମାଦ୍ଯୋଷାନ୍ଵେଷଣତତ୍ପରଃ
ସେଠାରେ, ସନ୍ଦେହ ଓ ନିଜ ମାୟାକୁ ତାଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ; ଏହାରେ, ଆସକ୍ତିରେ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ସେ ମହିଳା ଖୋଜିବାରେ ଲାଗିଗଲେ।
ସ୍ଵଦାରାନ୍ପରଯୋଷାଂ ଚ ନାପଶ୍ଯଦ୍ଵିଚିକିତ୍ସଯା। ତତୋ ମାଯାପ୍ରଯୁକ୍ତୋସୌ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଵିଚଚାର ହ
ସନ୍ଦେହରେ ପଡି, ସେ ନିଜ ଜନାନୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନାନୀ ମଧ୍ୟରେ ତଫାତ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଏହିପରି ମାୟାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ସେ ତିନି ଲୋକ ଭିତରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟଂ ଚ ହିମଵତ୍ପୃଷ୍ଠେ ସ୍ତ୍ରୀରତ୍ନଂ ଚାତିଶୋଭନଂ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ପାର୍ଵତୀଂ ଦୈତ୍ଯଃ କାମସ୍ଯ ଵଶଗୋଽଭଵତ୍
ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ର ଢାଳରେ, ସେ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଜନାନୀ ରତ୍ନକୁ ଦେଖିଲେ; ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଦାନବ କାମ ରେ ଆସକ୍ତ ହେଲେ।
ଜ୍ଞାନଲୋପାତ୍ତତୋ ଦୁର୍ଗାଂ ଗ୍ରହୀତୁଂ ତାଂ ସ ଚେଚ୍ଛତି। ଉମା ଚ କୋଟଵୀରୂପଂ କୃତ୍ଵା ଦେହସ୍ଯ ଚାତ୍ମନଃ
ଜ୍ଞାନ ହରାଇ ଦେଇ, ସେ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚାହିଲେ; କିନ୍ତୁ ଉମା ନିଜ ଦେହକୁ ଏକ ବୃଦ୍ଧା ଅପାକାରେ ପରିଣତ କଲେ।