ନରକାଯ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯୋ ଦୀପଃ ସଂପୂଜ୍ଯ ଦେଵତାଃ । ତତଃ ପ୍ରଦୋଷସମଯେ ଦୀପାନ୍ଦଦ୍ଯାନ୍ମନୋହରାନ୍
ନରକଙ୍କୁ ଦୀପ ଦେଇବା ଉଚିତ, ପ୍ରଥମେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରି; ତାପରେ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ମନୋହର ଦୀପ ଦେବା ଉଚିତ ।
ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାଦୀନାଂ ଭଵନେଷୁ ଵିଶେଷତଃ । କୂଟାଗାରେଷୁ ଚୈତ୍ଯେଷୁ ସଭାସୁ ଚ ନଦୀଷୁ ଚ
ବିଶେଷକରି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଘରେ, ଏହାସହ କୁଟିର, ଦେଉଳ, ସଭା ଓ ନଦୀ ପାଖରେ ।
ପ୍ରାକାରୋଦ୍ଯାନଵାପୀଷୁ ପ୍ରତୋଲୀ ନିଷ୍କୁଟେଷୁ ଚ । ମଂଦୁରାସୁ ଵିଵିକ୍ତାସୁ ହସ୍ତିଶାଲାସୁ ଚୈଵ ହି
ପକା ଦେଉଳ, ଉଦ୍ୟାନ, କୁଆଁ, ଦ୍ୱାର, ଦେଢ଼ି, ଗୋଶାଳା, ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନ ଓ ହସ୍ତିଶାଳାରେ ମଧ୍ୟ ।
ଏଵଂ ପ୍ରଭାତସମଯେ ହ୍ଯମାଵାସ୍ଯାଂ ତୁ ପାଵକଂ । ସ୍ନାତ୍ଵା ଦେଵାନ୍ପିତୄନ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ସଂପୂଜ୍ଯାଥ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ
ଏପରି ଭାବରେ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ ସକାଳେ ଅଗ୍ନିସ୍ନାନ କରି, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା ଓ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ ।
କୃତ୍ଵା ତୁ ପାର୍ଵଣଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଦଧିକ୍ଷୀରଘୃତାଦିଭିଃ । ଭୋଜ୍ଯୈର୍ନାନାଵିଧୈର୍ଵିପ୍ରାନ୍ଭୋଜଯିତ୍ଵା କ୍ଷମାପଯେତ୍
ପର୍ବପର୍ବେ ଦଧି, ଖୀର, ଘୃତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ନାନାପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ, ପରେ ତାଙ୍କୁ ଖ୍ଷମା ଚାହିଁବା ଉଚିତ ।
ତତୋପରାହ୍ଣସମଯେ ପୋଷଯେନ୍ନାଗରାନ୍ପ୍ରିଯ । ତେଷାଂ ଗୋଷ୍ଠୀଂ ଚ ମାନଂ ଚ କୃତ୍ଵା ସଂଭାଷଣଂ ନୃପଃ
ତାପରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ସହରବାସୀମାନେଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ସଭା ଓ ସମ୍ମାନ କରି, ସେମାନଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ।
ଵକ୍ତୃଣାଂ ଵତ୍ସରଂ ଯାଵତ୍ପ୍ରୀତିରୁତ୍ପଦ୍ଯତେ ଗୁହ । ଅପ୍ରବୁଦ୍ଧେ ହରୌ ପୂର୍ଵଂ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ପ୍ରବୋଧଯେତ୍
ଯେଉଁଯାଏଁଯାଏଁ ପାଠକମାନଙ୍କର ଭକ୍ତି ବର୍ଷ ଭରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ହରିଙ୍କର ଜାଗ୍ରତି ପୂର୍ବରୁ ନାରୀମାନେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଜାଗାଇବା ଉଚିତ।
ପ୍ରବୋଧସମଯେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ବୋଧଯିତ୍ଵା ତୁ ସୁସ୍ତ୍ରିଯା । ପୁମାନ୍ଵୈ ଵତ୍ସରଂ ଯାଵଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ତଂ ନୈଵ ମୁଂଚତି
ଯେତେବେଳେ ଜାଗ୍ରଣ ସମୟରେ ଏକ ସଦ୍ବ୍ରତା ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଜାଗାଯାଏ, ସେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସେଇ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ ଛାଡ଼ି ଯାଉନାହାନ୍ତି।
ଅଭଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଭୀତା ସୁରଦ୍ଵିଷଃ । ସୁପ୍ତଂ କ୍ଷୀରୋଦଧୌ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ପଦ୍ମାଶ୍ରିତାଂ ତଥା
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କଠାରୁ ନିରାପଦତା ପାଇ, ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭୟ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦୁଧ ସମୁଦ୍ରରେ ଶୁଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ଏବଂ ସେ ପଦ୍ମରେ ଅଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି।
ତ୍ଵଂ ଜ୍ଯୋତିଃ ଶ୍ରୀ ରଵିଶ୍ଚଂଦ୍ରୋ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସୌଵର୍ଣତାରକଃ । ସର୍ଵେଷାଂ ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ଦୀପଜ୍ଯୋତିଃ ସ୍ଥିତା ତୁ ଯା
ତୁମେ ଆଲୋକ, ତୁମେ ଶ୍ରୀ, ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ବିଜୁଳି, ସୁନା ଏବଂ ତାରା; ସମସ୍ତ ଆଲୋକର ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଆଲୋକ, ଦୀପର ଶିଖା ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଯା ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଦିଵସେ ପୁଣ୍ଯେ ଦୀପାଵଲ୍ଯାଂ ଚ ଭୂତଲେ । ଗଵାଂ ଗୋଷ୍ଠେ ତୁ କାର୍ତିକ୍ଯାଂ ସା ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଵରଦା ମମ
ଯେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପବିତ୍ର ଦୀପାବଳି ଦିନରେ ଭୂମିରେ ଅଛନ୍ତି, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଗୋଶାଳାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଇ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମୋତେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଶଂକରଶ୍ଚ ଭଵାନୀ ଚ କ୍ରୀଡଯା ଦ୍ଯୂତମାସ୍ଥିତୌ । ଭଵାନ୍ଯାଭ୍ଯର୍ଚିତା ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଧେନୁରୂପେଣ ସଂସ୍ଥିତା
ଶଂକର ଓ ଭବାନୀ ଖେଳରେ ଦ୍ୟୂତ ଖେଳୁଥିଲେ; ଭବାନୀଙ୍କ ଉପାସନାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଗାଈ ରୂପେ ରହିଥିଲେ।
ଗୌର୍ଯା ଜିତ୍ଵା ପୁରା ଶଂଭୁର୍ନଗ୍ନୋ ଦ୍ଯୂତେ ଵିସର୍ଜିତଃ । ଅତୋଽଯଂ ଶଂକରୋ ଦୁଃଖୀ ଗୌରୀ ନିତ୍ଯଂ ସୁଖେସ୍ଥିତା
ପୂର୍ବେ ଗୌରୀଙ୍କ ହାତରେ ହାରି, ଶଂଭୁ ଦ୍ୟୂତରେ ନଗ୍ନ ହୋଇ ବାହାରି ଯାଇଥିଲେ; ଏହିକାରଣରୁ ଶଂକର ଦୁଃଖୀ, ଯେଉଁଠାରେ ଗୌରୀ ସଦା ସୁଖରେ ଅଛନ୍ତି।
ପ୍ରଥମଂ ଵିଜଯୋ ଯସ୍ଯ ତସ୍ଯ ସଂଵତ୍ସରଂ ସୁଖମ୍ । ଏଵଂ ଗତେ ନିଶୀଥେ ତୁ ଜନେ ନିଦ୍ରାର୍ଧଲୋଚନେ
ଯାହାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଜିତ, ସେଉଁଠି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ ସୁଖ ମିଳେ; ଏଭଳି ରାତିର ମଧ୍ୟରେ, ଲୋକମାନେ ଅର୍ଧ ଘୁମେ ଥିବାବେଳେ,
ତାଵନ୍ନଗରନାରୀଭିସ୍ତୂର୍ଯ ଡିଂଡିମଵାଦନୈଃ । ନିଷ୍କାସ୍ଯତେ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଭିରଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚ ଗୃହାଂଗଣାତ୍
ସେତେବେଳେ ସହରର ନାରୀମାନେ ଢୋଲ ଓ ଢ଼ିଂଡି ବଜାଇ, ଆନନ୍ଦରେ ଅଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଘର ଅଙ୍ଗଣାରୁ ବାହାର କରନ୍ତି।
ପରାଜଯେ ଵିରୁଦ୍ଧଂ ସ୍ଯାତ୍ପ୍ରତିପଦ୍ଯୁଦିତେ ରଵୌ । ପ୍ରାତର୍ଗୋଵର୍ଦ୍ଧନଃ ପୂଜ୍ଯୋ ଦ୍ଯୂତଂ ରାତ୍ରୌ ସମାଚରେତ୍
ହାରିଲେ, ପରଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ବିରୋଧ ହୁଏ; ସକାଳେ ଗୋବର୍ଦ୍ଧନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ରାତିରେ ଦ୍ୟୂତ ଖେଳିବା ଉଚିତ।
ଭୂଷଣୀଯାସ୍ତଥା ଗାଵୋ ଵର୍ଜ୍ଯା ଵହନଦୋହନାତ୍ । ଗୋଵର୍ଦ୍ଧନଧରାଧାର ଗୋକୁଲତ୍ରାଣକାରକ
ଗାଈମାନେ ଶୁଭ୍ର ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିବେ, ତାଙ୍କୁ ଭାର ବହାଇବା ଓ ଦୁଧ ଦୋହାରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିବେ; ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ, ଯିଏ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଓ ଗୋକୁଳକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ପୂଜା ହେବା ଉଚିତ।
ଵିଷ୍ଣୁବାହୁକୃତୋଚ୍ଛ୍ରାଯ ଗଵାଂ କୋଟିପ୍ରଦୋ ଭଵ । ଯା ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଲୋକପାଲାନାଂ ଧେନୁରୂପେଣ ସଂସ୍ଥିତା
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ବାହୁବଳରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ମହିମା ଦ୍ୱାରା, ଆପଣ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ଦାନ କରନ୍ତୁ; ଯେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗାଈ ରୂପେ ଅଛନ୍ତି।
ଘୃତଂ ଵହତି ଯଜ୍ଞାର୍ଥେ ମମ ପାପଂ ଵ୍ଯପୋହତୁ । ଅଗ୍ରତଃ ସଂତୁ ମେ ଗାଵୋ ଗାଵୋ ମେ ସଂତୁ ପୃଷ୍ଠତଃ । ଗାଵୋ ମେ ହୃଦଯେ ସଂତୁ ଗଵାଂ ମଧ୍ଯେ ଵସାମ୍ଯହମ୍
ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯେ ଘୃତ ନିଆଯାଏ, ସେ ମୋର ପାପ ଦୂର କରୁ; ମୋର ସାମ୍ନାରେ ଗାଈ ରହୁ, ପଛରେ ଗାଈ ରହୁ, ମୋର ହୃଦୟରେ ଗାଈ ରହୁ, ମୁଁ ଗାଈମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥାଏ।
ଇତିଗୋଵର୍ଦ୍ଧନପୂଜା । ସଦ୍ଭାଵେନୈଵ ସଂତୋଷ୍ଯ ଦେଵାନ୍ସତ୍ପୁରୁଷାନ୍ନରାନ୍ । ଇତରେଷାମନ୍ନପାନୈର୍ଵାକ୍ଯଦାନେନ ପଂଡିତାନ୍
ଏହିପରି ହେଉଛି ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପୂଜା; ନିଷ୍ଠା ସହିତ ଦେବତା, ସଦ୍ପୁରୁଷ ଓ ଲୋକମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ କର; ଅନ୍ୟମାନେ ଖାଦ୍ୟ ପାନୀୟ ଦେଇ, ପଣ୍ଡିତମାନେ ଉପଯୁକ୍ତ କଥା ଦେଇ ପ୍ରସନ୍ନ କର।
ଵସ୍ତ୍ରୈସ୍ତାଂବୂଲଦୀପୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପକର୍ପୂରକୁଂକୁମୈଃ । ଭକ୍ଷ୍ଯୈରୁଚ୍ଚାଵଚୈର୍ଭୋଜ୍ଯୈରଂତଃପୁର ନିଵାସିନଃ
ବସ୍ତ୍ର, ପାନ, ଦୀପ, ଫୁଲ, କପୂର, କୁଙ୍କୁମ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଭୋଜନ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତଃପୁରର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବେ।
ଗ୍ରାମର୍ଷଭଂ ଚ ଦାନୈଶ୍ଚ ସାମଂତାନ୍ନୃପତିର୍ଧନୈଃ । ପଦାତିଜନସଂଘାଂଶ୍ଚ ଗ୍ରୈଵେଯୈଃ କଟକୈଃ ଶୁଭୈଃ
ଗ୍ରାମର ମୂଖ୍ୟ ବଳଦକୁ ଉପହାର ଦେଇ, ରାଜା ଧନ ଦେଇ, ପଦାତି ସେନାମାନେ ଭଲ ଗଳାବନ୍ଧ ଓ କଙ୍କଣ ପିନ୍ଧି ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ।
ସ୍ଵାନମାତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ତାନ୍ରାଜା ତୋଷଯେତ୍ସ୍ଵଜନାନ୍ପୃଥକ୍ । ଯଥାର୍ଥଂ ତୋଷଯିତ୍ଵା ତୁ ତତୋ ମଲ୍ଲାନ୍ନଟାଂସ୍ତଥା
ରାଜା ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ନିଜ ଲୋକମାନେକୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବେ; ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ପରେ ମଲ୍ଲ ଓ ନଟମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ପ୍ରସନ୍ନ କରିବେ।
ଵୃଷଭାଂଶ୍ଚ ମହୋକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯ୍ମାନାନ୍ପରୈଃ ସହ । ରାଜାନ୍ଯାଂଶ୍ଚାପି ଯୋଧାଂଶ୍ଚ ପଦାତୀନ୍ସ ସମଲଂକୃତାନ୍
ବଳଦ ଓ ବଡ଼ ମଝିଆ ବୃଷମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା, ରାଜାମାନେ, ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଓ ପଦାତିମାନେ ସମସ୍ତେ ଭଲ ଭଲ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବେ।
ମଂଚାରୂଢଃ ସ୍ଵଯଂ ପଶ୍ଯେନ୍ନଟନର୍ତକଚାରଣାନ୍ । ଯୋଧଯେଦ୍ଵାସଯେଚ୍ଚୈଵ ଗୋମହିଷ୍ଯାଦିକଂ ଚ ଯତ୍
ସେ ମଞ୍ଚରେ ବସି ନିଜେ ନୃତ୍ୟକାର, ଅଭିନେତା ଓ ଗାୟକମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍। ସେ ଏହିପରି ଆନନ୍ଦ ଓ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ଯୋଗଦେବା ସହିତ ଗାଈ, ମହିଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍।
ଵତ୍ସାନାକର୍ଷଯେଦ୍ଗୋଭିରୁକ୍ତିପ୍ରତ୍ଯୁକ୍ତି ଵାଦନାତ୍ । ତତୋପରାହ୍ଣସମଯେ ପୂର୍ଵସ୍ଯାଂ ଦିଶି ପାଵକେ
ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ, ସେ ଗାଈ ଓ ବଛାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ-ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାରା ଏକଠା କରିବା ଉଚିତ୍। ତା'ପରେ ବିକାଳ ସମୟରେ, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଅଗ୍ନି ଆଗରେ—
ମାର୍ଗପାଲଦ୍ଯଂ ପ୍ରବଧ୍ନୀଯାଦ୍ଦୁର୍ଗସ୍ତଂଭେଽଥ ପାଦପେ । କୁଶକାଶମଯୀଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ଲଂବକୈର୍ବହୁଭିର୍ଗୁହ
ମାର୍ଗର ରକ୍ଷକକୁ ଦୁର୍ଗର ଖୁଟି କିମ୍ବା ଗଛରେ, କୁଶ କିମ୍ବା କାଶା ଘାସର ଦିବ୍ୟ ଦୋରିରେ ଅନେକ ଝୁଲଣା ସହିତ ବାନ୍ଧିବା ଉଚିତ୍, ହେ ଗୁହା।
ଵୀକ୍ଷଯିତ୍ଵା ଗଜାନଶ୍ଵାନ୍ମାର୍ଗପାଲ୍ଯାସ୍ତଲେ ନଯେତ୍ । ଗାଵୈର୍ଵୃଷାଂଶ୍ଚମହିଷାନ୍ମହିଷୀର୍ଘଂଟିକୋତ୍କଟାଃ
ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଠିକ୍ ଅଛନ୍ତି କି ନାହିଁ ଦେଖି, ସେମାନେ ମାର୍ଗର ରକ୍ଷକ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ନେଇଯିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ସହିତ ଗାଈ, ବଳଦ, ମହିଷ ଓ ଘଣ୍ଟା ପିନ୍ଧିଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ମହିଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନେଇଯିବା ଉଚିତ୍।
କୃତହୋମୈର୍ଦ୍ଵିଜେଂଦ୍ରୈସ୍ତୁ ବଧ୍ନୀଯାନ୍ମାର୍ଗପାଲିକାମ୍ । ନମସ୍କାରଂ ତତଃ କୁର୍ଯାନ୍ମଂତ୍ରେଣାନେନ ସୁଵ୍ରତଃ
ଦ୍ୱିଜମାନେ ନିୟମିତ ହୋମ କରିବା ପରେ, ସେ ମାର୍ଗର ରକ୍ଷକକୁ ବାନ୍ଧିବା ଉଚିତ୍। ତା'ପରେ, ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍।
ମାର୍ଗପାଲି ନମସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ସର୍ଵଲୋକସୁଖପ୍ରଦେ । ମାର୍ଗପାଲୀତଲେ ସ୍କଂଦ ଯାଂତି ଗାଵୋ ମହାଵୃଷାଃ
ହେ ମାର୍ଗର ରକ୍ଷକ, ତୁମକୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ। ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେବା ତୁମେ। ତୁମର ଭୂମିରେ ଗାଈ ଓ ବଡ଼ ବଳଦମାନେ ଯାଆନ୍ତି—