ପୁଣ୍ଯସ୍ଥାନେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ପଠେତ୍କୋଟିଗୁଣଂ ଭଵେତ୍। ଗ୍ରହେ ଭୋଜ୍ଯେଷୁ ପୂଜାଯାଂ ବ୍ରହ୍ମଭୋଜ୍ଯେ ଦ୍ଵିଜାଗ୍ରତଃ
—ପୁଣ୍ୟ ସ୍ଥାନ, ତୀର୍ଥରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିଲେ କୋଟିଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ; ଗ୍ରହ ପୂଜା, ଭୋଜନ, ପୂଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୋଜନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ—
ଯ ଇଦଂ ପଠତେ ଵିପ୍ରସ୍ତସ୍ଯାନଂତଫଲଂ ଭଵେତ୍। ତପସ୍ଵିନାଂ ଚ ଵିପ୍ରାଣାଂ ଦେଵାନାମଗ୍ରତଃ ସୁଧୀଃ
—ଯେଉଁ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼େ, ସେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ପାଏ; ତପସ୍ୱୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍—
ଯଃ ପଠେତ୍ପାଠଯେଦ୍ଵାପି ସୁରଲୋକେ ମହୀଯତେ
—ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟକୁ ପଢ଼ାଇଥାଏ, ସେ ଦେବଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମପୁରାଣେ ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟିଖଂଡେ ସୂର୍ଯଶାଂତିର୍ନାମାଷ୍ଟସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିଖଣ୍ଡରେ 'ସୂର୍ଯ୍ୟଶାନ୍ତି' ନାମକ ଅଠସପ୍ତତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ମଧ୍ଯଦେଶେ ସ୍ଵରାଟ୍ ସମ୍ରାଟ୍ ଭଦ୍ରେଶ୍ଵର ଇତି ଶ୍ରୁତଃ। ତପୋଭିର୍ବହୁଭିଃ ପୂତୋ ଵ୍ରତୈର୍ନାନାଵିଧୈରପି
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ମଧ୍ୟଦେଶରେ ଏକ ସ୍ୱରାଟ୍ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ 'ଭଦ୍ରେଶ୍ୱର' ଭାବରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ; ବହୁ ତପସ୍ୟା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଉପବାସରେ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ।
ଦେଵାଂସ୍ତୁ ପୂଜଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ସୁଭାଵେନ ସଦା ଖଲୁ। ତସ୍ଯ ସଵ୍ଯେଽଭଵତ୍କୁଷ୍ଠଂ କରେ ଶ୍ଵେତମଜାଯତ
ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଧ୍ଧ ମନ ଦେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କ ବାମ ହାତରେ କୁଷ୍ଟ ରୋଗ ଦେଖାଦେଲା, ଏକ ଧଳା ଚିହ୍ନ ଆସିଗଲା।
ତତୋ ଭିଷକ୍ପ୍ରଯୋଗାଚ୍ଚ ଲକ୍ଷଣଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ପୁରା। ଆହୂଯ ଦ୍ଵିଜମୁଖ୍ଯାଂଶ୍ଚ ମଂତ୍ରିଣଃ ସୋବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ
ତାପରେ ଚିକିତ୍ସକଙ୍କ ଚିକିତ୍ସାରେ ପୂର୍ବର ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଗଲା; ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ଡାକି ରାଜା କହିଲେ—
ରାଜୋଵାଚ-। କିଲ୍ବିଷଂ ମେ କରେ ଵିପ୍ରା ଦୁଃସହଂ ଲୋକଗର୍ହିତଂ। ତସ୍ମାତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ମହାକ୍ଷେତ୍ରଂ ଯତ୍ର ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିଗ୍ରହଂ
ରାଜା କହିଲେ— 'ବିପ୍ରମାନେ, ମୋ ହାତରେ ଏକ ଦୁଃସାହା ଓ ଲୋକ ଉପହାସ୍ୟ ପାପ ଅଛି; ତେଣୁ ମୁଁ ଏକ ମହାପୁଣ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବି, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଶରୀର ଛାଡ଼ିବି।'
ଆଜ୍ଞାପଯତ ଧର୍ମଜ୍ଞାଃ ପରଲୋକହିତାଯ ଵୈ। ଵଂଶହୀନସ୍ଯ ମେ ଵୀରାଃ ପ୍ରେତ୍ଯାମୁତ୍ର ହିତଂ ଚ ଯତ୍
'ଧର୍ମ ଜଣା ଲୋକମାନେ, ପରଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ମୋତେ ଆଜ୍ଞା ଦିଅ; ବୀରମାନେ, ମୋ ପରି ବଂଶହୀନ ଲୋକ ପାଇଁ ପରେ କଣ ଭଲ?'
ତଦ୍ବ୍ରୂତ ସୁପ୍ରସନ୍ନା ମ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ଯତ୍କରୋମ୍ଯହଂ। ଦ୍ଵିଜା ଊଚୁଃ। ପରିତ୍ଯକ୍ତେ ତ୍ଵଯା ରାଷ୍ଟ୍ରେ ଧର୍ମଶୀଲେନ ଧୀମତା
'ଏହି ସମୟରେ ମୋତେ କହିଦିଅ, କଣ କରିବା ଉଚିତ୍?' ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ— 'ଯଦି ଆପଣ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ହୋଇ ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି—'
ନଷ୍ଟଂ ଜଗଦିଦଂ ରାଜଂସ୍ତସ୍ମାନ୍ନୋ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି। ଅଯମସ୍ଯ ପ୍ରତୀକାରୋ ହ୍ଯସ୍ମାଭିରଵଗମ୍ଯତେ
ରାଜା, ଏହି ସଂସାର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି; ତେଣୁ ଆମକୁ କିଛି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଆମେ ଏହାର ଉପାୟ ବୁଝିପାରିଛୁ।
ସୂରଂ ମଂତ୍ରୈର୍ମହାଦେଵଂ ଯତ୍ନାଦାରାଧଯ ପ୍ରଭୋ। ରାଜୋଵାଚ- କେନୋପାଯେନ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରାସ୍ତୋଷଯିଷ୍ଯାମି ଭାସ୍କରଂ
ପ୍ରଭୁ, ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯତ୍ନ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କର। ରାଜା ପଚାରିଲେ— ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, କେମିତି ମୁଁ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାରିବି?
ଅମେଧ୍ଯେନାଥ କୁଷ୍ଠେନ ଲୋକାନାଂ ଗର୍ହିତେନ ଚ। ଅଦୃଶ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଗର୍ହିତୋସ୍ମି ଦ୍ଵିଜାତଯଃ
ଅପବିତ୍ରତା ଓ କୁଷ୍ଟରୋଗ ଦ୍ୱାରା, ଲୋକମାନେ ଯାହାକୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମୋତେ ଅପମାନ କରନ୍ତି।
କିଂ କରିଷ୍ଯାମି ରାଜ୍ଯଂ ଚ କିଂ ସ୍ଯାଦାରାଧନେନ ତୁ। ଦ୍ଵିଜା ଊଚୁଃ-। ଅତ୍ର ସ୍ଥିତ୍ଵା ସ୍ଵରାଜ୍ଯେ ତୁ ସମୁପାସ୍ଯ ଵିରୋଚନଂ
ମୁଁ ରାଜ୍ୟରେ କଣ କରିବି, ପୂଜା କରିବାର ଉପକାର କଣ? ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ— ଏଠାରେ ରହି ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ଭିରୋଚନଙ୍କୁ ପୂଜା କର।
ପ୍ରମୁଚ୍ଯ କିଲ୍ଵିଷାଦ୍ଘୋରାତ୍ସ୍ଵର୍ଗଂ ମୋକ୍ଷଂ ଚ ଲପ୍ସ୍ଯସେ। ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ରାଜେଂଦ୍ରଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାନ୍
ଭୟଙ୍କର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିବ ଓ ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇବ। ଏହା ଶୁଣି ରାଜା ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଖରେ ଶିର ନମାଇଲେ।
ଆକାର୍ଷୀତ୍ତସ୍ଯ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ପରମାରାଧନଂ ଚ ଯତ୍। ନିତ୍ଯପୂଜାଂ ତଥା ମଂତ୍ରୈରୁପହାରୈର୍ଵିଲେପନୈଃ
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୂଜା କଲେ, ପ୍ରତିଦିନ ମନ୍ତ୍ର, ଉପହାର ଓ ଲେପନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିଲେ।
ଫଲୈର୍ନାନାଵିଧୈରର୍ଘୈରକ୍ଷତାତପ ତଂଡୁଲୈଃ। ଜପାପୁଷ୍ପାର୍କପର୍ଣୈଶ୍ଚ କରଵୀରକରଂଜକୈଃ
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫଳ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ, ଭଜା ଧାନ, ଜପାପୁଷ୍ପ, ଅର୍କପତ୍ର, କରବୀର ଓ କରଞ୍ଜ ପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା।
ରକ୍ତକୁଂକୁମସିନ୍ଦୂରୈସ୍ତଥା ଵାସଂତିକାଦିଭିଃ। ସୁଗଂଧକଦଲୀପତ୍ରୈସ୍ତତ୍ଫଲୈଃ ସୁମନୋହରୈଃ
ଲାଲ କୁଙ୍କୁମ, ସିନ୍ଧୁର, ବସନ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁଷ୍ପ, ସୁଗନ୍ଧିତ କଦଳୀ ପତ୍ର ଓ ମନମୋହା ଫଳ ଦ୍ୱାରା।
ଅର୍ଘ୍ଯମୌଦୁଂବରେ କୃତ୍ଵା ସଦା ସୂର୍ଯାଯ ପାର୍ଥିଵଃ। ଆଦିତ୍ଯସଂମୁଖୋ ଦତ୍ତେ ସଦା ମଂତ୍ରିପୁରୋହିତୈଃ
ରାଜା ସଦା ଉଦୁମ୍ବର କାଠର ପାତ୍ରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ, ସଦା ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ମୁହାଁ ଦେଇ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ସହିତ।
ମହିଷୀଭିସ୍ତଥା ଚାର୍ଘୋ ଭୋଗିନୀଭିଃ ସମଂତତଃ। ସର୍ଵୈରଂତଃପୁରସ୍ଥୈଶ୍ଚ ସପତ୍ନୀକୈଶ୍ଚ ରକ୍ଷିଭିଃ
ମହିଷୀମାନେ ଓ ଭୋଗିନୀମାନେ ସହିତ, ସମସ୍ତ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଥିବା ଜନମାନେ, ସପତ୍ନୀ ଓ ରକ୍ଷୀମାନେ ମିଶି ଚାରିପାଖରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ।
ଚେଟଵର୍ଗୈସ୍ତଥାନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଦୀଯତେଽର୍ଘୋ ଦିନେଦିନେ। ଅର୍କଶାଂତିଭିରତ୍ଯୁଗ୍ରୈଃ ସ୍ତୋତ୍ରମଂତ୍ରାଦିଭିଃ ପରୈଃ
ଚେଟମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଦିନ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ଅତି ଉଗ୍ର ଅର୍କଶାନ୍ତି କ୍ରିୟା ଓ ଉତ୍ତମ ସ୍ତୋତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା।
ମୂଲମଂତ୍ରାନ୍ଯମଂତ୍ରୈଶ୍ଚ ଯଜଂତି ସ୍ମ ଦିଵାକରଂ। ତଥାର୍କାଂଗଵ୍ରତଂ ଚାନ୍ଯତ୍କୃତଂ ତୈଃ ସୁସମାହିତୈଃ
ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଦିବାକରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ଏପରି ଅର୍କାଙ୍ଗବ୍ରତ ମଧ୍ୟ ଏକାଗ୍ରତାରେ କରିଥିଲେ।
କ୍ରମାତ୍ସମାଂସମାସାଦ୍ଯ ରୋଗସ୍ଯାଂତଂ ଗତୋ ନୃପଃ। ବାଧିତେ ଚାମଯେ ଘୋରେ ସ ରାଜା ନିଖିଲଂ ଜଗତ୍
କ୍ରମେ ବର୍ଷ ଶେଷ ହେଲାପରେ ରାଜାଙ୍କର ରୋଗ ଶମିତ ହେଲା; ଭୟଙ୍କର ରୋଗ ଦମିଗଲାପରେ ସେ ରାଜା ଓ ସମସ୍ତ ସଂସାର—
ନିଯମ୍ଯ କାରଯାମାସ କଲ୍ଯେ ଚ ଯାଜନଵ୍ରତମ୍। ଏଵମେଵ ଜପାପୁଷ୍ପଂ ସୁଗଂଧଂ କଦଲୀଫଲମ୍
ସେ ନିୟମରେ ପ୍ରଭାତରେ ପୂଜାବ୍ରତ କରାଇଲେ। ଏଭଳି ଜପାପୁଷ୍ପ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ କଦଳୀ ଫଳ—
ବାଣୈର୍ଜାଯାଭିରାଲଭ୍ଯମର୍କପର୍ଣାନ୍ଯପୁଷ୍ପକଂ। ଏଵମେଵ ମହାପୁଣ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ସର୍ଵଜନପ୍ରିଯଂ
ଜାୟାମାନେ ଧନୁରେ ଅର୍କପତ୍ର ଓ ପୁଷ୍ପ ଉପଲବ୍ଧ କରିଥିଲେ। ଏଭଳି ମହାପୁଣ୍ୟ କରି ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହେଲେ।
ହଵିଷ୍ଯାନ୍ନୋ ନିରାହାରୋ ଜନୋ ଯଜତି ଭାସ୍କରମ୍। ଏଵମେଵ ତ୍ରିଭିର୍ଵର୍ଗୈରର୍ଚିତସ୍ତୈର୍ଵିଭାକରଃ
ହବିଷ୍ୟ ଖାଇ ଉପବାସ କରି ଲୋକମାନେ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଏଭଳି ତିନି ବର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଭିଭାକରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ସଂତୁଷ୍ଟୋ ଭୂପମାଗମ୍ଯ କୃପଯା ଚାବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ। ଵରଂ ଵରଯ ଚାଭୀଷ୍ଟଂ ଯସ୍ତେ ମନସି ଵର୍ତତେ
ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି କୃପାଭରିତ ଭାବରେ କହିଲେ— 'ତୁମେ ମନରେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ଏକ ଭଲ ଦାନ ଚୟନ କର।'
ସର୍ଵେଷାଂ ଵୋ ହିତାର୍ଥାଯ ସାନୁଗଃ ପୁରଵାସିନାମ୍। ରାଜୋଵାଚ-। ଯଦୀଚ୍ଛସି ଵରଂ ଦାତୁଂ ସର୍ଵଲୋଚନମତ୍ପ୍ରିଯମ୍
ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ତୁମର ସହଯାତୀ ଓ ନଗରବାସୀମାନେ ସହିତ— ରାଜା କହିଲେ: ଯଦି ତୁମେ ଦାନ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ମୋ ପ୍ରିୟ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର।
ସର୍ଵେଷାଂ ନଃ ପରଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ତ୍ଵତ୍ସକାଶେ ଭଵତ୍ଵିତି। ସୂର୍ଯ ଉଵାଚ-। ଅମାତ୍ଯାସ୍ତେ ଦ୍ଵିଜା ଵିପ୍ରାଃ ସଦାରାସ୍ସପରିଚ୍ଛଦାଃ
ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଆମେ ତୁମ ପାଖରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ — ଏହିପରି ହେଉ। ସୂର୍ଯ୍ୟ କହିଲେ — ହେ ଦ୍ୱିଜ, ତୁମର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ପୁରୋହିତମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ପରିଚାରକମାନେ—
ନଵୀନଯୌଵନାଃ ଶୁଦ୍ଧା ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍। ତିଷ୍ଠଂତୁ ମତ୍ପୁରେ ରମ୍ଯେ ସର୍ଵଭୋଗୈର୍ନିରାମଯାଃ
ସେମାନେ ସବୁଠୁ ନୂତନ ଯୌବନରେ, ପବିତ୍ର ଏବଂ ନିରୋଗ ଅବସ୍ଥାରେ, ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ଏହି ମୋର ଶୋଭାମୟ ପୁରରେ ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବେ।