ଅର୍କାଙ୍ଗାଖ୍ଯଵିଧିସ୍ତ୍ଵତ୍ତୋ ମଯୈଵଂ ଵିସ୍ତରାଚ୍ଛ୍ରୁତଃ। ଵାରାଦେର୍ଯତ୍ଫଲଂ ନାଥ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ମୁଁ ଆର୍କାଙ୍ଗ ନାମକ ବିଧିକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଶୁଣିଛି। ନାଥ, ବାରା ଦିନ ଆଦି ଉପବାସର ଫଳ କଣ, ଏହାକୁ ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ- ରକ୍ତପୁଷ୍ପୈ ରଵେର୍ଵାରେ ତ୍ଵର୍ଘ୍ଯଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵ୍ରତୀ ନରଃ। ନକ୍ତାହାରଂ ହଵିଷ୍ଯାନ୍ନଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵର୍ଗାନ୍ନ ହୀଯତେ
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ— ରବିବାର ଦିନେ ବ୍ରତୀ ପୁରୁଷ ଲାଲ ପୁଷ୍ପରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ରାତିରେ କେବଳ ହବିଷ ଖାଇଲେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୁଏନା।
ସପ୍ତମ୍ଯାଶ୍ଚ ସଦାଚାରଂ ସର୍ଵମେଵାର୍କଵାସରେ। କୁର୍ଵତଃ ପ୍ରୀତିମାପ୍ନୋତି ସଗଣଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ
ସପ୍ତମୀ ଦିନ ଏବଂ ରବିବାରରେ ସଦାଚାର ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ପରମେଶ୍ୱର ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଶୂରସ୍ଯ ସଦୃଶଂ ଯାତି ତିଥିଵାରସ୍ଯ ପାଲନାତ୍। ଏକେନ ଗାଣପତ୍ଯସ୍ଯ ଯାଵତ୍ସୂରୋ ନଭସ୍ତଲେ
ତିଥି ଓ ବାର ଉପବାସ ରକ୍ଷା କରିଲେ, ଶୂର ଭଳି ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଏହି ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଗାଣପତ୍ୟ ଶୂର ଆକାଶରେ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ।
ସର୍ଵକାମପ୍ରଦଂ ପୁଣ୍ଯମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ରୋଗନାଶନମ୍। ସ୍ଵର୍ଗଦଂ ମୋକ୍ଷଦଂ ପୁଣ୍ଯଂ ରଵେର୍ଵାରେ ଵ୍ରତଂ ହିତମ୍
ରବିବାରର ବ୍ରତ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ, ପୁଣ୍ୟ, ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ରୋଗ ନାଶ କରେ। ଏହା ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ଏହା ଶୁଭ।
ରଵିଵାରେଣ ସଂକ୍ରାଂତ୍ଯା ସପ୍ତମ୍ଯା ତଦ୍ଦିନେ ଶିଵେ। ଵ୍ରତପୂଜାଦିକଂ ଚାପ୍ଯଂ ସର୍ଵଂ ଚାକ୍ଷଯତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଯଦି ସପ୍ତମୀ ରବିବାର ପଡ଼େ, ଶିବେ, ଏହି ଦିନ କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ଓ ପୂଜା ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।
ଆଦିତ୍ଯଵାସରେ ଶୁଭ୍ରେ ଗ୍ରହାଧିପପ୍ରପୂଜନମ୍। ପ୍ରାଣାଦହତଵକ୍ତ୍ରେଣ ନିଃସାର୍ଯ ମଂଡଲେ ନ୍ଯସେତ୍
ପବିତ୍ର ଆଦିତ୍ୟବାସରେ ଗ୍ରହାଧିପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ମୁଁହରେ ଶ୍ୱାସ ବାହାରି ମଣ୍ଡଳରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଦ୍ଵିଭୁଜଂ ରକ୍ତପଦ୍ମସ୍ଥଂ ସୁଗଲଂ ରକ୍ତଵାସସଂ। ସର୍ଵରକ୍ତାଭରଣଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ହସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ପୁଷ୍ପଂ ଵିଧୃତସଂଘ୍ରାଯୈଶାନ୍ଯାଂ କ୍ଷିପେତ୍
ଦୁଇ ହାତ ଥିବା, ଲାଲ ପଦ୍ମରେ ବସିଥିବା, ସୁନ୍ଦର ଗଳା ଓ ଲାଲ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା, ସମସ୍ତ ଲାଲ ଗହଣା ପରିଧାନ କରିଥିବା ଦେବତାକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଦୁଇ ହାତରେ ପୁଷ୍ପ ଧରି ଏହାକୁ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଭକ୍ତି ସହ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଆଦିତ୍ଯାଯ ଵିଦ୍ମହେ ଭାସ୍କରାଯ ଧୀମହି। ତନ୍ନୋ ଭାନୁଃ ପ୍ରଚୋଦଯାତ୍
ଆମେ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁ, ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁ; ଭାନୁ ଆମକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଅନ୍ତୁ।
ତତୋ ଗୁରୂପଦିଷ୍ଟେନ ଵିଧିନା ଚ ଵିଲେପନମ୍। ଵିଲେପନାଂତେ ସଦ୍ଧୂପଂ ଧୂପାଂତେ ଚ ପ୍ରଦୀପକମ୍
ତାପରେ ଗୁରୁଙ୍କ ଶିଖାଯାଇଥିବା ବିଧିରେ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇବା ଉଚିତ। ଚନ୍ଦନ ପରେ ଧୂପ ଦେବା, ଧୂପ ପରେ ଦୀପ ଦେବା ଉଚିତ।
ପ୍ରଦୀପାଂତେ ଚ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ତତୋ ଵାରି ନିଵେଦଯେତ୍। ତତୋ ଜପ୍ଯଂ ସ୍ତୁତିଂ ମୁଦ୍ରାଂ ନମସ୍କାରଂ ତୁ କାରଯେତ୍
ଦୀପ ପରେ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେବା, ତାପରେ ପାଣି ଦେବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଜପ, ସ୍ତୁତି, ମୁଦ୍ରା ଓ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
ଅଂଜଲି ପ୍ରଥମା ମୁଦ୍ରା ଦ୍ଵିତୀଯା ଧେନୁକା ସ୍ମୃତା। ଏଵଂ ଯଃ ପୂଜଯେଦର୍କଂ ରଵିସାଯୁଜ୍ଯମାଵ୍ରଜେତ୍
ପ୍ରଥମ ମୁଦ୍ରା ଅଞ୍ଜଳି, ଦ୍ୱିତୀୟ ମୁଦ୍ରା ଧେନୁକା ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ଏଭଳି ଯେଉଁଠି ଆର୍କଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ରବିସାୟୁଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ମମ ବ୍ରହ୍ମଵଧଂ ଘୋରଂ କପାଲଂ କରଲଗ୍ନକମ୍। ରଵେସ୍ତସ୍ଯପ୍ରସାଦାତ୍ତୁ ମୁକ୍ତଂ ଵାରାଣସୀତଟେ
ମୋର ଭୟଙ୍କର ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ, ହାତରେ ଲଗିଥିବା କପାଳ— ରବିଙ୍କ କୃପାରେ ମୁଁ ବାରାଣସୀ ତୀରରେ ଏହାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲି।
ରଵେଃ ପରତରଂ ଦୈଵଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ତୁ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ଯସ୍ଯ ପ୍ରସାଦତୋ ଘୋରାନ୍ମୁକ୍ତୋହଂ ଗୁରୁକିଲ୍ବିଷାତ୍
ତିନି ଲୋକରେ ରବିଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ଦେବତା ନାହିଁ। ତାଙ୍କର କୃପାରେ ମୁଁ ଗୁରୁ ଉପରେ ହୋଇଥିବା ଭୟଙ୍କର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି।
ସ୍କଂଦ ଉଵାଚ-। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତ୍ଵତ୍ତୋ ଗିରଂ ନାଥ ଵିସ୍ମଯୋ ମେଽଭଵତ୍ପ୍ରଭୋ। ତ୍ଵଦନ୍ଯୋସ୍ତି ନ କୋ ଦେଵଃ କଥଂ ବ୍ରହ୍ମଵଧଂ ତ୍ଵଯି
ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ— ନାଥ, ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୋର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲା। ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତା ଅଛନ୍ତି କି? କିପରି ଆପଣଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଲାଗିଲା?
ତ୍ଵଂ ଚ ଜ୍ଞାନୀଶ୍ଵରୋ ଯୋଗୀ ଲୋକେ ଭୋକ୍ତାଽକ୍ଷରୋଽଵ୍ଯଯଃ। ଦେଵାନାଂ ଗୁରୁରେକସ୍ତ୍ଵଂ ଵ୍ଯାପ୍ତରୂପୀ ମହେଶ୍ଵରଃ
ଆପଣ ଜ୍ଞାନର ଈଶ୍ୱର, ଯୋଗୀ, ଏହି ଲୋକର ଭୋଗୀ, ଅକ୍ଷୟ ଓ ଅବିନାଶୀ। ଦେବମାନଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ଗୁରୁ, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ମହେଶ୍ୱର।
ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ଵରଦୋ ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ପ୍ରଭୁଃ। ଦୁଷ୍କୃତଂ ତେ କୁତୋ ନାଥ ତଥା କ୍ରୋଧୋ ଵିଶେଷତଃ
ତୁମେ ସବୁ କଥା ଜାଣିଛ, ସବୁବେଳେ ଦୟା କରୁଛ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଚିରକାଳ ନାଥ ଅଟୁଟ୍ ଅଛ। ନାଥ, ତୁମେ କେମିତି କୃଷ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବ, ବିଶେଷ କରି କ୍ରୋଧ କିପରି ହେବ?
ଶିଵ ଉଵାଚ- ଲୋକାନାଂ ଚ ହିତାର୍ଥାଯ ପୃଥଗ୍ଭୂତା ଯୁଗେ ଯୁଗେ। ସର୍ଵଂ କୁର୍ମୋ ଵଯଂ ପୁତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶ୍ଵରାଃ
ଶିବ କହିଲେ—ପୁଅ, ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଆମେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛୁ।
ନାସ୍ମାକଂ ବଂଧମୋକ୍ଷୌ ଚ ନାକାର୍ଯଂ କାର୍ଯମେଵ ଵା। ତଥା ଲୋକସ୍ଯ ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ଚରାମୋ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
ଆମ ପାଇଁ ବାନ୍ଧନ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି ନାହିଁ, କିଛି କରିବା କିମ୍ବା ନକରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ତଥାପି ଜଗତର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛୁ।
ସର୍ଵଂ ଚ ପରମଂ ଚୈଵ ସର୍ଵଵିଘ୍ନଵିନାଶନମ୍। ସର୍ଵରୋଗପ୍ରଶମନଂ ସର୍ଵାର୍ଥପ୍ରତିସାଧକମ୍
ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ, ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନର ନାଶକ, ସମସ୍ତ ରୋଗର ଶାନ୍ତିକାରୀ, ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ।
ଏକୋସୌ ବହୁଧା ଭୂତ୍ଵା କାଲଭେଦାଦନିଂଦିତଃ। ମାସେ ମାସେ ତୁ ତପତି ଏକୋ ଦ୍ଵାଦଶତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଏହି ଏକା ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଦେବତା କାଳର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ରୂପ ନେଇଥାନ୍ତି, ତିନି ଦୋଷ ନାହିଁ। ପ୍ରତି ମାସରେ ଏକା ଦେବତା ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶ ମାସରେ ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପ ନେଇଥାନ୍ତି।
ମିତ୍ରୋ ମାର୍ଗଶିରେ ମାସି ପୌଷେ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସନାତନଃ। ଵରୁଣୋ ମାଘମାସେ ତୁ ସୂର୍ଯୋ ଵୈ ଫାଲ୍ଗୁନେ ତଥା
ମାର୍ଗଶିର ମାସରେ ମିତ୍ର, ପୌଷରେ ଚିରଯୁବନ ବିଷ୍ଣୁ, ମାଘରେ ବରୁଣ, ଫାଲ୍ଗୁନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଅନ୍ତି।
ଚୈତ୍ରେ ମାସି ତପେଦ୍ଭାନୁର୍ଵୈଶାଖେ ତାପନଃ ସ୍ମୃତଃ। ଜ୍ଯେଷ୍ଠମାସେ ତପେଦିଂଦ୍ର ଆଷାଢେ ତପତେ ରଵିଃ
ଚୈତ୍ର ମାସରେ ଭାନୁ, ବୈଶାଖରେ ତାପନା, ଜ୍ୟେଷ୍ଠରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆଷାଢରେ ରବି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଅନ୍ତି।
ଗଭସ୍ତିଃ ଶ୍ରାଵଣେ ମାସି ଯମୋ ଭାଦ୍ରପଦେ ତଥା। ହିରଣ୍ଯରେତାଶ୍ଵଯୁଜି କାର୍ତିକେ ତୁ ଦିଵାକରଃ
ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ ଗଭସ୍ତି, ଭାଦ୍ରପଦରେ ଯମ, ଆଶ୍ୱୟୁଜରେ ହିରଣ୍ୟରେତା, କାର୍ତିକରେ ଦିବାକର ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଅନ୍ତି।
ଇତ୍ଯେତେ ଦ୍ଵାଦଶାଦିତ୍ଯା ମାସି ମାସି ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ। ଉରୁରୂପା ମହାତେଜା ଯୁଗାଂତାନଲଵର୍ଚସଃ
ଏଭଳି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ପ୍ରତି ମାସରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଶାଳ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ଯୁଗାନ୍ତ ଅଗ୍ନିର ଚମକ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଯ ଇଦଂ ପଠତେ ନିତ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ପାପଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ନ ରୋଗୋ ନ ଚ ଦାରିଦ୍ର୍ଯଂ ନାଵମାନୋ ଭଵେତ୍କ୍ଵଚିତ୍
ଯେଉଁଠି ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଦିନେ ଦିନେ ପଢିଥାଏ, ସେଠି ପାପ ନାହିଁ, ରୋଗ ନାହିଁ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ନାହିଁ, କେବେ ଅପମାନ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ।
ଅକ୍ଷଯଂ ଲଭତେ ସ୍ଵର୍ଗଂ ସୁଖଂ ରାଜ୍ଯଂ ଯଶଃ କ୍ରମାତ୍। ମହାମଂତ୍ରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସର୍ଵପ୍ରୀତିକରଂ ପରମ୍
ସେ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ, ସୁଖ, ରାଜ୍ୟ ଓ ଯଶ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ। ଏବେ ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଉତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ର କହିବି।
ଊଁ ନମଃ ସହସ୍ରବାହଵେ ଆଦିତ୍ଯାଯ ନମୋନମଃ। ନମସ୍ତେ ପଦ୍ମହସ୍ତାଯ ଵରୁଣାଯ ନମୋନମଃ
ଓଁ, ହଜାର ଭୁଜା ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ପଦ୍ମହସ୍ତ ବରୁଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ନମସ୍କାର।
ନମସ୍ତିମିରନାଶାଯ ଶ୍ରୀସୂର୍ଯାଯ ନମୋନମଃ। ନମଃ ସହସ୍ରଜିହ୍ଵାଯ ଭାନଵେ ଚ ନମୋନମଃ
ଅନ୍ଧକାର ନାଶକ ଶ୍ରୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ନମସ୍କାର। ହଜାର ଜିହ୍ୱା ଭାନୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ନମସ୍କାର।
ତ୍ଵଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମା ତ୍ଵଂ ଚ ଵିଷ୍ଣୂ ରୁଦ୍ରସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ନମୋନମଃ। ତ୍ଵମଗ୍ନିଃ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଵାଯୁସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ନମୋନମଃ
ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମା, ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମେ ରୁଦ୍ର; ନମସ୍କାର, ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ବାୟୁ; ନମସ୍କାର, ନମସ୍କାର।