ଶ୍ରୀଶିଵ ଉଵାଚ। କାର୍ତିକସ୍ଯାସିତେ ପକ୍ଷେ ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ତୁ ପାଵକେ । ଯମଦୀପଂ ବହିର୍ଦଦ୍ଯାଦପମୃତ୍ଯୁର୍ଵିନଶ୍ଯତି
ଶ୍ରୀଶିବ କହିଲେ: କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତିଥିରେ ବାହାରେ ଯମଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ ଦେବା ଉଚିତ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଅକାଳମୃତ୍ୟୁ ଦୂର ହୁଏ ।
ମୃତ୍ଯୁନା ପାଶହସ୍ତେନ କାଲେନ ଭାର୍ଯଯା ସହ । ତ୍ରଯୋଦଶୀଦୀପଦାନାତ୍ସୂର୍ଯଜଃ ପ୍ରୀଯତାମିତି
ମୃତ୍ୟୁ ଓ କାଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଶରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିବା ଏବଂ ଜଣେ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦୀପ ଦେଇଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ଯମ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ ।
କାର୍ତିକେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ଚ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ଵିଧୂଦଯେ । ଅଵଶ୍ଯମେଵ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ସ୍ନାନଂ ଚ ପାପଭୀରୁଭିଃ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ରାତିରେ, ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ ସମୟରେ, ଯେଉଁମାନେ ପାପକୁ ଭୟ କରନ୍ତି ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରିବା ଦରକାର ।
ପୂର୍ଵଵିଦ୍ଧା ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯା କାର୍ତିକସ୍ଯ ସିତେତରେ । ପକ୍ଷେ ପ୍ରତ୍ଯୂଷସମଯେ ସ୍ନାନଂ କୁର୍ଯାଦତଂଦ୍ରିତଃ
ପୂର୍ବରୁ ଆସିଥିବା ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶୁକ୍ଳ କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଯେଉଁହେଉ, ସେହି ଦିନ ସକାଳେ ଅଲସ୍ୟ ଛାଡ଼ି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ ।
ତୈଲେ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଜଲେ ଗଂଗା ଦୀପାଵଲ୍ଯାଂ ଚତୁର୍ଦଶୀମ୍ । ପ୍ରାପ୍ତଃ ସ୍ନାନଂ ହି ଯଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଯମଲୋକଂ ନ ପଶ୍ଯତି
ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ, ଦୀପାବଳିରେ ତେଲରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ପାଣିରେ ଗଙ୍ଗା ବସନ୍ତି; ଏହି ସମୟରେ ଯିଏ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଯମଲୋକ ଦେଖିବାକୁ ପଡ଼େନାହିଁ ।
ଅପାମାର୍ଗସ୍ତଥା ତୁଂବୀ ପ୍ରପୁନ୍ନାଟଂ ଚ ଵାହ୍ଵଲମ୍ । ଭ୍ରାମଯେତ୍ସ୍ନାନମଧ୍ଯେ ତୁ ନରକସ୍ଯ କ୍ଷଯାଯ ଵୈ
ଅପାମାର୍ଗ, କୁମ୍ଭା, ପ୍ରପୁନ୍ନାଟ ଓ ବାହ୍ବଳ ଏହି ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ନାନ ସମୟରେ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ ନରକର ନାଶ ହୁଏ ।
ସୀତାଲୋଷ୍ଟସମାଯୁକ୍ତ ସକଂଟକ ଦଲାନ୍ଵିତ । ହର ପାପମପାମାର୍ଗ ଭ୍ରାମ୍ଯମାଣଃ ପୁନଃ ପୁନଃ
ମୃଦା ଓ କାଂଟା ସହିତ, ଅପାମାର୍ଗ ପତ୍ର ନେଇ, ଏହାକୁ ପୁନିପୁନି ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ, ହେ ଅପାମାର୍ଗ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କର ।
ଅପାମାର୍ଗଂ ପ୍ରପୁନ୍ନାଟଂ ଭ୍ରାମଯେଚ୍ଛିରସୋପରି । ତତଶ୍ଚ ତର୍ପଣଂ କାର୍ଯଂ ଯମରାଜସ୍ଯ ନାମଭିଃ
ଅପାମାର୍ଗ ଓ ପ୍ରପୁନ୍ନାଟକୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଘୁଞ୍ଚାଇବା ଉଚିତ; ତାପରେ ଯମରାଜଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ତର୍ପଣ କରିବା ଦରକାର ।
ଯମାଯ ଧର୍ମରାଜାଯ ମୃତ୍ଯଵେ ଚାଂତକାଯ ଚ । ଵୈଵସ୍ତାଯ କାଲାଯ ସର୍ଵଭୂତକ୍ଷଯାଯ ଚ
ଯମ, ଧର୍ମରାଜ, ମୃତ୍ୟୁ, ଅନ୍ତକ, ବୈବସ୍ବତ, କାଳ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ନାଶ କରୁଥିବାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦିଅ ।
ଔଦୁଂବରାଯ ଦଧ୍ନାଯ ନୀଲାଯ ପରମେଷ୍ଠିନେ । ଵୃକୋଦରାଯ ଚିତ୍ରାଯ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତାଯ ଵୈ ନମଃ
ଔଦୁମ୍ବର, ଦଧ୍ନ, ନୀଳ, ପରମେଷ୍ଠି, ବୃକୋଦର, ଚିତ୍ରା ଓ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କର ।
ନରକାଯ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯୋ ଦୀପଃ ସଂପୂଜ୍ଯ ଦେଵତାଃ । ତତଃ ପ୍ରଦୋଷସମଯେ ଦୀପାନ୍ଦଦ୍ଯାନ୍ମନୋହରାନ୍
ନରକଙ୍କୁ ଦୀପ ଦେଇବା ଉଚିତ, ପ୍ରଥମେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରି; ତାପରେ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ମନୋହର ଦୀପ ଦେବା ଉଚିତ ।
ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାଦୀନାଂ ଭଵନେଷୁ ଵିଶେଷତଃ । କୂଟାଗାରେଷୁ ଚୈତ୍ଯେଷୁ ସଭାସୁ ଚ ନଦୀଷୁ ଚ
ବିଶେଷକରି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଘରେ, ଏହାସହ କୁଟିର, ଦେଉଳ, ସଭା ଓ ନଦୀ ପାଖରେ ।
ପ୍ରାକାରୋଦ୍ଯାନଵାପୀଷୁ ପ୍ରତୋଲୀ ନିଷ୍କୁଟେଷୁ ଚ । ମଂଦୁରାସୁ ଵିଵିକ୍ତାସୁ ହସ୍ତିଶାଲାସୁ ଚୈଵ ହି
ପକା ଦେଉଳ, ଉଦ୍ୟାନ, କୁଆଁ, ଦ୍ୱାର, ଦେଢ଼ି, ଗୋଶାଳା, ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନ ଓ ହସ୍ତିଶାଳାରେ ମଧ୍ୟ ।
ଏଵଂ ପ୍ରଭାତସମଯେ ହ୍ଯମାଵାସ୍ଯାଂ ତୁ ପାଵକଂ । ସ୍ନାତ୍ଵା ଦେଵାନ୍ପିତୄନ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ସଂପୂଜ୍ଯାଥ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ
ଏପରି ଭାବରେ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ ସକାଳେ ଅଗ୍ନିସ୍ନାନ କରି, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା ଓ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ ।
କୃତ୍ଵା ତୁ ପାର୍ଵଣଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଦଧିକ୍ଷୀରଘୃତାଦିଭିଃ । ଭୋଜ୍ଯୈର୍ନାନାଵିଧୈର୍ଵିପ୍ରାନ୍ଭୋଜଯିତ୍ଵା କ୍ଷମାପଯେତ୍
ପର୍ବପର୍ବେ ଦଧି, ଖୀର, ଘୃତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ନାନାପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ, ପରେ ତାଙ୍କୁ ଖ୍ଷମା ଚାହିଁବା ଉଚିତ ।
ତତୋପରାହ୍ଣସମଯେ ପୋଷଯେନ୍ନାଗରାନ୍ପ୍ରିଯ । ତେଷାଂ ଗୋଷ୍ଠୀଂ ଚ ମାନଂ ଚ କୃତ୍ଵା ସଂଭାଷଣଂ ନୃପଃ
ତାପରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ସହରବାସୀମାନେଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ସଭା ଓ ସମ୍ମାନ କରି, ସେମାନଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ।
ଵକ୍ତୃଣାଂ ଵତ୍ସରଂ ଯାଵତ୍ପ୍ରୀତିରୁତ୍ପଦ୍ଯତେ ଗୁହ । ଅପ୍ରବୁଦ୍ଧେ ହରୌ ପୂର୍ଵଂ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ପ୍ରବୋଧଯେତ୍
ଯେଉଁଯାଏଁଯାଏଁ ପାଠକମାନଙ୍କର ଭକ୍ତି ବର୍ଷ ଭରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ହରିଙ୍କର ଜାଗ୍ରତି ପୂର୍ବରୁ ନାରୀମାନେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଜାଗାଇବା ଉଚିତ।
ପ୍ରବୋଧସମଯେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ବୋଧଯିତ୍ଵା ତୁ ସୁସ୍ତ୍ରିଯା । ପୁମାନ୍ଵୈ ଵତ୍ସରଂ ଯାଵଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ତଂ ନୈଵ ମୁଂଚତି
ଯେତେବେଳେ ଜାଗ୍ରଣ ସମୟରେ ଏକ ସଦ୍ବ୍ରତା ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଜାଗାଯାଏ, ସେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସେଇ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ ଛାଡ଼ି ଯାଉନାହାନ୍ତି।
ଅଭଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଭୀତା ସୁରଦ୍ଵିଷଃ । ସୁପ୍ତଂ କ୍ଷୀରୋଦଧୌ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ପଦ୍ମାଶ୍ରିତାଂ ତଥା
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କଠାରୁ ନିରାପଦତା ପାଇ, ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭୟ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦୁଧ ସମୁଦ୍ରରେ ଶୁଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ଏବଂ ସେ ପଦ୍ମରେ ଅଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି।
ତ୍ଵଂ ଜ୍ଯୋତିଃ ଶ୍ରୀ ରଵିଶ୍ଚଂଦ୍ରୋ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସୌଵର୍ଣତାରକଃ । ସର୍ଵେଷାଂ ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ଦୀପଜ୍ଯୋତିଃ ସ୍ଥିତା ତୁ ଯା
ତୁମେ ଆଲୋକ, ତୁମେ ଶ୍ରୀ, ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ବିଜୁଳି, ସୁନା ଏବଂ ତାରା; ସମସ୍ତ ଆଲୋକର ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଆଲୋକ, ଦୀପର ଶିଖା ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଯା ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଦିଵସେ ପୁଣ୍ଯେ ଦୀପାଵଲ୍ଯାଂ ଚ ଭୂତଲେ । ଗଵାଂ ଗୋଷ୍ଠେ ତୁ କାର୍ତିକ୍ଯାଂ ସା ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଵରଦା ମମ
ଯେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପବିତ୍ର ଦୀପାବଳି ଦିନରେ ଭୂମିରେ ଅଛନ୍ତି, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଗୋଶାଳାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଇ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମୋତେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଶଂକରଶ୍ଚ ଭଵାନୀ ଚ କ୍ରୀଡଯା ଦ୍ଯୂତମାସ୍ଥିତୌ । ଭଵାନ୍ଯାଭ୍ଯର୍ଚିତା ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଧେନୁରୂପେଣ ସଂସ୍ଥିତା
ଶଂକର ଓ ଭବାନୀ ଖେଳରେ ଦ୍ୟୂତ ଖେଳୁଥିଲେ; ଭବାନୀଙ୍କ ଉପାସନାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଗାଈ ରୂପେ ରହିଥିଲେ।
ଗୌର୍ଯା ଜିତ୍ଵା ପୁରା ଶଂଭୁର୍ନଗ୍ନୋ ଦ୍ଯୂତେ ଵିସର୍ଜିତଃ । ଅତୋଽଯଂ ଶଂକରୋ ଦୁଃଖୀ ଗୌରୀ ନିତ୍ଯଂ ସୁଖେସ୍ଥିତା
ପୂର୍ବେ ଗୌରୀଙ୍କ ହାତରେ ହାରି, ଶଂଭୁ ଦ୍ୟୂତରେ ନଗ୍ନ ହୋଇ ବାହାରି ଯାଇଥିଲେ; ଏହିକାରଣରୁ ଶଂକର ଦୁଃଖୀ, ଯେଉଁଠାରେ ଗୌରୀ ସଦା ସୁଖରେ ଅଛନ୍ତି।
ପ୍ରଥମଂ ଵିଜଯୋ ଯସ୍ଯ ତସ୍ଯ ସଂଵତ୍ସରଂ ସୁଖମ୍ । ଏଵଂ ଗତେ ନିଶୀଥେ ତୁ ଜନେ ନିଦ୍ରାର୍ଧଲୋଚନେ
ଯାହାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଜିତ, ସେଉଁଠି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ ସୁଖ ମିଳେ; ଏଭଳି ରାତିର ମଧ୍ୟରେ, ଲୋକମାନେ ଅର୍ଧ ଘୁମେ ଥିବାବେଳେ,
ତାଵନ୍ନଗରନାରୀଭିସ୍ତୂର୍ଯ ଡିଂଡିମଵାଦନୈଃ । ନିଷ୍କାସ୍ଯତେ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଭିରଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚ ଗୃହାଂଗଣାତ୍
ସେତେବେଳେ ସହରର ନାରୀମାନେ ଢୋଲ ଓ ଢ଼ିଂଡି ବଜାଇ, ଆନନ୍ଦରେ ଅଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଘର ଅଙ୍ଗଣାରୁ ବାହାର କରନ୍ତି।
ପରାଜଯେ ଵିରୁଦ୍ଧଂ ସ୍ଯାତ୍ପ୍ରତିପଦ୍ଯୁଦିତେ ରଵୌ । ପ୍ରାତର୍ଗୋଵର୍ଦ୍ଧନଃ ପୂଜ୍ଯୋ ଦ୍ଯୂତଂ ରାତ୍ରୌ ସମାଚରେତ୍
ହାରିଲେ, ପରଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ବିରୋଧ ହୁଏ; ସକାଳେ ଗୋବର୍ଦ୍ଧନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ରାତିରେ ଦ୍ୟୂତ ଖେଳିବା ଉଚିତ।
ଭୂଷଣୀଯାସ୍ତଥା ଗାଵୋ ଵର୍ଜ୍ଯା ଵହନଦୋହନାତ୍ । ଗୋଵର୍ଦ୍ଧନଧରାଧାର ଗୋକୁଲତ୍ରାଣକାରକ
ଗାଈମାନେ ଶୁଭ୍ର ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିବେ, ତାଙ୍କୁ ଭାର ବହାଇବା ଓ ଦୁଧ ଦୋହାରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିବେ; ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ, ଯିଏ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଓ ଗୋକୁଳକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ପୂଜା ହେବା ଉଚିତ।
ଵିଷ୍ଣୁବାହୁକୃତୋଚ୍ଛ୍ରାଯ ଗଵାଂ କୋଟିପ୍ରଦୋ ଭଵ । ଯା ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଲୋକପାଲାନାଂ ଧେନୁରୂପେଣ ସଂସ୍ଥିତା
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ବାହୁବଳରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ମହିମା ଦ୍ୱାରା, ଆପଣ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ଦାନ କରନ୍ତୁ; ଯେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗାଈ ରୂପେ ଅଛନ୍ତି।
ଘୃତଂ ଵହତି ଯଜ୍ଞାର୍ଥେ ମମ ପାପଂ ଵ୍ଯପୋହତୁ । ଅଗ୍ରତଃ ସଂତୁ ମେ ଗାଵୋ ଗାଵୋ ମେ ସଂତୁ ପୃଷ୍ଠତଃ । ଗାଵୋ ମେ ହୃଦଯେ ସଂତୁ ଗଵାଂ ମଧ୍ଯେ ଵସାମ୍ଯହମ୍
ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯେ ଘୃତ ନିଆଯାଏ, ସେ ମୋର ପାପ ଦୂର କରୁ; ମୋର ସାମ୍ନାରେ ଗାଈ ରହୁ, ପଛରେ ଗାଈ ରହୁ, ମୋର ହୃଦୟରେ ଗାଈ ରହୁ, ମୁଁ ଗାଈମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥାଏ।
ଇତିଗୋଵର୍ଦ୍ଧନପୂଜା । ସଦ୍ଭାଵେନୈଵ ସଂତୋଷ୍ଯ ଦେଵାନ୍ସତ୍ପୁରୁଷାନ୍ନରାନ୍ । ଇତରେଷାମନ୍ନପାନୈର୍ଵାକ୍ଯଦାନେନ ପଂଡିତାନ୍
ଏହିପରି ହେଉଛି ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପୂଜା; ନିଷ୍ଠା ସହିତ ଦେବତା, ସଦ୍ପୁରୁଷ ଓ ଲୋକମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ କର; ଅନ୍ୟମାନେ ଖାଦ୍ୟ ପାନୀୟ ଦେଇ, ପଣ୍ଡିତମାନେ ଉପଯୁକ୍ତ କଥା ଦେଇ ପ୍ରସନ୍ନ କର।