ଶୁଷ୍ଯଂତି ଜଂତଵସ୍ତତ୍ର ମ୍ରିଯଂତେ ଚାତୁରା ଜନାଃ। ଅଥ ଶକ୍ରାଦଯୋ ଦେଵା ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ସମୁପାଗତାଃ
ସେଠାରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଶୁଷ୍କ ହେଇଗଲେ, ଚତୁର ଲୋକମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଇମମର୍ଥଂ ତଦା ପ୍ରୋଚୁର୍ଦେଵାଂଶ୍ଚ ଵିଧିରବ୍ରଵୀତ୍। ଆଦିର୍ବ୍ରହ୍ମତନୋର୍ଦେଵାଃ ସତ୍ତ୍ଵଗୋ ଜନକଃ ପ୍ରଭୁଃ
ସେବେ, ଦେବତାମାନେ ଏହି କଥା କହିଲେ, ତେବେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କହିଲେ: ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେହି ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉତ୍ପାଦକ।
ଅଯଂ ରଜୋମଯଃ ସାକ୍ଷାତ୍ସୁଧାଂଶୁସ୍ତନୁମଧ୍ଯଗଃ। ଏତାଭ୍ଯାଂ ପାଲିତା ଲୋକାସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସଚରାଚରାଃ
ଏହି ତେଜ ରଜୋଗୁଣରୁ ଗଠିତ, ସିଧାସଳଖ ଅମୃତ କିରଣମୟ, ଦେହ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ; ଏହି ଦୁଇଏ ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ସୁରକ୍ଷିତ।
ଦିଵ୍ଯୋପପାଦକା ଦେଵା ଯେ ଵାତ୍ରୈଵ ଜରାଯୁଜାଃ। ଅଂଡଜାଃ ସ୍ଵେଦଜାଶ୍ଚୈଵ ଯେ ଵାତ୍ରୈଵୋଦ୍ଭିଜ୍ଜାଦଯଃ
ଦେବତାମାନେ ଦିବ୍ୟ ଉପାୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଏଠାରେ ଗର୍ଭ, ଡିମ୍ବ, ଘମ, ଓ ଅଙ୍କୁର ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ—
ସୂର୍ଯସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵଂ ତୁ ଵକ୍ତୁମେଵ ନ ଶକ୍ନୁମଃ। ଅନେନ ରକ୍ଷିତା ଲୋକା ଜନିତାଃ ପାଲିତା ଧ୍ରୁଵମ୍
ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଆମେ ସକ୍ଷମ ନୁହେଁ; ଏହିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ସୁରକ୍ଷା, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପାଳନ କରିଥାନ୍ତି।
ଅସ୍ଯୈଵ ସଦୃଶୋ ନାସ୍ତି ସର୍ଵେଷାଂ ପରିରକ୍ଷଣାତ୍। ଯଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାପ୍ଯୁଷଃକାଲେ ପାପରାଶିଃ ପ୍ରଲୀଯତେ
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବାରେ ତାଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହାନ୍ତି; ଉଷାକାଳରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ଦୂରିଯାଏ।
ତମାରାଧ୍ଯ ଜନା ମୋକ୍ଷଂ ସାଧଯଂତି ଦ୍ଵିଜାତଯଃ। ସଂଧ୍ଯୋପାସନକାଲେ ତୁ ଵିପ୍ରା ବ୍ରହ୍ମଵିଦଃ କିଲ
ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି ଲୋକମାନେ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରନ୍ତି; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ସଂଧ୍ୟା ବେଳେ ଉପାସନା କରନ୍ତି।
ଉଦ୍ବାହଵୋ ଭଵଂତ୍ଯେଵ ତେ ଚ ଦେଵପ୍ରପୂଜିତାଃ। ଅସ୍ଯୈଵ ମଂଡଲସ୍ଥାଂ ଚ ଦେଵୀଂ ସଂଧ୍ଯାସ୍ଵରୂପିଣୀଂ
ସେମାନେ ହାତ ଉଠାଇ ପୂଜା କରନ୍ତି ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି; ସେହି ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରେ ସଂଧ୍ୟା ଦେବୀ ବିରାଜିତା।
ସମୁପାସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜାସ୍ସର୍ଵେ ଲଭଂତେ ସ୍ଵର୍ଗମୋକ୍ଷକୌ। ଧରାଯାଂ ପତିତୋଚ୍ଛିଷ୍ଟାଃ ପୂତାସ୍ତେ ଚାସ୍ଯ ରଶ୍ମିଭିଃ
ସମସ୍ତ ଦ୍ବିଜମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହେଁ ପାଆନ୍ତି; ଏହି ପୃଥିବୀରେ ପତିତ କିମ୍ବା ଅପବିତ୍ର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର କିରଣରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି।
ସଂଧ୍ଯୋପାସନମାତ୍ରେଣ କଲ୍ମଷାତ୍ପୂତତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାଂଡାଲକଂ ଗୋଘ୍ନଂ ପତିତଂ କୁଷ୍ଠସଂଗତମ୍
କେବଳ ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ଉପାସନା କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ଚାଣ୍ଡାଳ, ଗୋହତ୍ୟାକାରୀ, ପତିତ କିମ୍ବା କୁଷ୍ଟରୋଗୀକୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ପାପରୁ ପବିତ୍ରତା ମିଳିଯାଏ।
ମହାପାତକସଂକୀର୍ଣମୁପପାତକସଂଵୃତମ୍। ପଶ୍ଯଂତି ଯେ ନରାସ୍ସୂରଂ ତେ ପୂତା ଗୁରୁକିଲ୍ବିଷାତ୍
ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ବଡ଼ କିମ୍ବା ଛୋଟ ପାପରେ ଘେରାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗୁରୁତର ଅପରାଧରୁ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଅସ୍ଯୋପାସନମାତ୍ରେଣ ସର୍ଵରୋଗାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ। ନାଂଧତ୍ଵଂ ନ ଚ ଦାରିଦ୍ର୍ଯଂ ଦୁଃଖଂ ନ ଚ ଶୋଚ୍ଯତାମ୍
କେବଳ ତାଙ୍କର ଉପାସନା କରିଲେ, ସମସ୍ତ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିଯାଏ; ନ ଅନ୍ଧତ୍ୱ, ନ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ନ ଦୁଃଖ, ଏବଂ ଶୋକର କାରଣ ରହିଥାଏ।
ଲଭତେ ଚ ଇହାମୁତ୍ର ସମୁପାସ୍ଯ ଵିରୋଚନମ୍। ଅଦୃଷ୍ଟା ନୈଵ ଲୋକୈଶ୍ଚ ଦେଵା ହରିହରାଦଯଃ
ଏଠାରେ ବିରୋଚନଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି, ଏହି ଜଗତ ଓ ପରଲୋକର ଉପକାର ମିଳିଯାଏ; ହରି, ହରାଦି ଦେବମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦେଖାଯାନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାରୁ ବଞ୍ଚିତ।
ଧ୍ଯାନରୂପପ୍ରଗମ୍ଯାସ୍ତେ ଦୃଷ୍ଟୋ ଦେଵୋ ହ୍ଯଯଂ ସ୍ମୃତଃ। ଦେଵା ଊଚୁଃ। ଅସ୍ତୁ ପ୍ରସାଦନାରାଧ୍ଯଶ୍ଚାସ୍ତୂପାସନପୂଜନମ୍
ତିନି ଧ୍ୟାନରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ ଦେବତା ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ; ଦେବମାନେ କହିଲେ: 'ତାଙ୍କର କୃପା ପାଇଁ ଉପାସନା ଓ ପୂଜା ହେଉ।'
ଅସ୍ଯୈଵ ଦର୍ଶନଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପ୍ରଲଯାନଲସଂମିତମ୍। ସର୍ଵେ ନରାଦଯସ୍ସତ୍ଵା ମୃତାଵସ୍ଥାଂ ଗତା ଭୁଵି
ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ମାତ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରଳୟ ଅଗ୍ନି ପରି; ପୃଥିବୀରେ ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ
ଅସ୍ଯ ତେଜଃପ୍ରଭାଵେଣ ପ୍ରଣଷ୍ଟାସ୍ସାଗରାଦଯଃ। ନ ସମର୍ଥା ଵଯଂ ସୋଢୁଂ କଥମନ୍ଯେ ପୃଥଗ୍ଜନାଃ
ତାଙ୍କର ତେଜ ଶକ୍ତିରେ ସାଗର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି; ଆମେ ଏହାକୁ ସହିପାରିବା ନୁହେଁ—ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ କିପରି ସହିପାରିବେ?
ତସ୍ମାତ୍ତଵପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ପୂଜଯାମୋ ଯଥା ରଵିମ୍। ଯଜଂତି ଚ ନରା ଭକ୍ତ୍ଯା ତଦୁପାଯୋ ଵିଧୀଯତାମ୍
ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ, ଆମେ ରବିଙ୍କୁ ଯେପରି ପୂଜା କରୁ, ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରୁ; ଲୋକମାନେ ଭକ୍ତିରେ କିପରି ପୂଜା କରିପାରିବେ, ତାହାର ଉପାୟ ଦିଅ।
ଦେଵାନାଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗତୋ ବ୍ରହ୍ମଖଗେଶ୍ଵରମ୍। ଗତ୍ଵା ସ୍ତୋତୁଂ ସମାରେଭେ ସର୍ଵଲୋକହିତାଯ ଵୈ
ଦେବମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଖଗେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଗଲେ; ସମସ୍ତ ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସ୍ତୁତି କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଦେଵତ୍ଵଂ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ଚକ୍ଷୁର୍ଭୂତୋ ନିରାମଯଃ। ବ୍ରହ୍ମରୂପଧରଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯଃ ପ୍ରଲଯାନଲଃ
ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଦେବତ୍ୱ, ଚକ୍ଷୁ, ନିରାମୟ; ବ୍ରହ୍ମାର ରୂପ ଧରି, ସାକ୍ଷାତ୍, ଦୁର୍ଦ୍ରୁଷ୍ୟ, ପ୍ରଳୟ ଅଗ୍ନି ପରି।
ସର୍ଵଦେଵସ୍ଥିତସ୍ତ୍ଵଂ ହି ସଦା ଵାଯୁସଖସ୍ତନୌ। ଅନ୍ନାଦିପାଚନଂ ତ୍ଵତ୍ତୋ ଜୀଵନଂ ଚ ଭଵେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍
ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା, ସଦା ବାୟୁଙ୍କ ସଖା ଭାବରେ ଦେହରେ; ତୁମଠାରୁ ଖାଦ୍ୟ ରନ୍ଧା ଓ ଜୀବନ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମିଳେ।
ଉତ୍ପତ୍ତିପ୍ରଲଯୌ ଦେଵ ତ୍ଵମେକୋ ଭୁଵନେଶ୍ଵରଃ। ତ୍ଵଦୃତେ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ଦିନୈକଂ ନାସ୍ତି ଜୀଵନମ୍
ହେ ଦେବ, ତୁମେ ଏକା ଜଗତର ମାଳିକ, ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ପ୍ରଳୟ; ତୁମ ବିନା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଦିନ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ନାହିଁ।
ପ୍ରଭୁସ୍ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ତ୍ରାତା ଗୋପ୍ତା ପିତା ପ୍ରସୂଃ। ଚରାଚରାଣାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଦ୍ଧୃତଂ ଜଗତ୍
ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରଭୁ, ରକ୍ଷକ, ପିତା ଓ ଉତ୍ପାଦକ; ତୁମ କୃପାରେ ଚରାଚର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଜଗତ ଧାରିତ।
ଦେଵେଷୁ ତ୍ଵତ୍ସମୋ ନାସ୍ତି ଭଗଵଂସ୍ତ୍ଵଖିଲେଷୁ ଚ। ସର୍ଵତ୍ର ତେଽସ୍ତି ସଦ୍ଭାଵସ୍ତ୍ଵଯୈଵ ଧାରିତଂ ଜଗତ୍
ହେ ଭଗବନ୍, ଦେବମାନେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସିଠାରେ ତୁମ ସମାନ କେହି ନାହିଁ; ସମସ୍ତଠାରେ ତୁମ ଏକା ଏକା ସତ୍ତା ରହିଛି, ତୁମେ ଏକା ଜଗତକୁ ଧାରିଛ।
ରୂପଗଂଧାଦିକାରୀ ତ୍ଵଂ ରସାନାଂ ସ୍ଵାଦୁତା ତ୍ଵଯା। ଏଵଂ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରଃ ସୂରୋ ନିଖିଲସ୍ଥିତିକାରକଃ
ତୁମେ ରୂପ, ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟର ମାଳିକ; ରସର ମଧୁରତା ତୁମଠାରୁ; ଏଭଳି, ହେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତିତ୍ୱର କାରଣ।
ତୀର୍ଥାନାଂ ପୁଣ୍ଯକ୍ଷେତ୍ରାଣାଂ ମଖାନାଂ ଜଗତଃ ପ୍ରଭୋ। ତ୍ଵମେକଃ ପ୍ରଯତୋ ହେତୁସ୍ସର୍ଵସାକ୍ଷୀ ଗୁଣାକରଃ
ପବିତ୍ର ଜଳ, ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଯଜ୍ଞମାନେ, ହେ ଜଗତର ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଏକା ପ୍ରଧାନ କାରଣ, ସମସ୍ତର ସାକ୍ଷୀ ଓ ଗୁଣର ଭଣ୍ଡାର।
ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵକର୍ତା ଚ ହର୍ତା ପାତା ସଦୋତ୍ସୁକଃ। ଧ୍ଵାଂତପଂକାମଯଘ୍ନଶ୍ଚ ଦାରିଦ୍ର୍ଯଦୁଃଖନାଶନଃ
ତୁମେ ସବୁଜଣା, ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତା, ନାଶକ, ରକ୍ଷକ, ସଦା ଉତ୍ସୁକ; ଅନ୍ଧାର ଦୁଃଖର ନାଶକ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଦୁଃଖର ଦୂରକର୍ତା।
ପ୍ରେତ୍ଯେହ ଚ ପରୋ ବଂଧୁଃ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଲୋଚନଃ। ତ୍ଵଦୃତେ ସର୍ଵଲୋକାନାମୁପକାରୀ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏବଂ ଏହି ଜଗତରେ, ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବନ୍ଧୁ ହେଉଛନ୍ତି ସବୁକୁ ଜଣାଇଥିବା, ସବୁକୁ ଦେଖିପାରିଥିବା ଜଣେ; ତୁମକୁ ଛଡ଼ି, ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କୁ ଉପକାର କରିଥିବା କେହି ନାହିଁ।
ଆଦିତ୍ଯ ଉଵାଚ-। ପିତାମହ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଵିଶ୍ଵେଂଦ୍ର ଵିଶ୍ଵଭାଵକ। ବ୍ରୂହି ଶୀଘ୍ରଂ ପରଂ ଯତ୍ତେ କରିଷ୍ଯାମି ମତଂ ଵିଧେ
ଆଦିତ୍ୟ କହିଲେ— ହେ ପିତାମହ, ହେ ମହାଜ୍ଞାନୀ, ହେ ବିଶ୍ୱର ନାୟକ, ହେ ସମସ୍ତର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରଣ, ତୁମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇଚ୍ଛା କୁ ଶୀଘ୍ର କହ, ମୁଁ ତାହା କରିବି।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ-। ମଯୂଖସ୍ତ୍ଵତିଚଂଡଶ୍ଚ ଲୋକାନାମତିଦୁଃସହଃ। ଯଥୈଵ ମୃଦୁତାମେତି ତଥା କୁରୁ ସୁରେଶ୍ଵର
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ତୁମର କିରଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀବ୍ର ଏବଂ ଜଗତ ପାଇଁ ଅସହ୍ୟ; ହେ ଦେବତାଙ୍କର ନାୟକ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ମୃଦୁ ଥିଲା, ସେପରି କର।
ଆଦିତ୍ଯ ଉଵାଚ-। କିରଣାଃ କୋଟିକୋଟିର୍ମେ ଲୋକନାଶକରାଃ ପରାଃ। ନ ଚାଭୀଷ୍ଟକରା ଲୋକେ ପ୍ରଯୋଗାଚ୍ଛିନ୍ଧି ତାନ୍ପ୍ରଭୋ
ଆଦିତ୍ୟ କହିଲେ— ମୋର କିରଣ ଅଗଣିତ କୋଟି, ଏହି ଜଗତକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥାଏ; ଏହିଠାରେ ଉପକାର ନାହିଁ— ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦୂର କର।