କୃତେ ଜାତାଃ ସୁରା ଭୂମୌ ନ ଦୈତ୍ଯାଶ୍ଚାନ୍ଯଜାତଯଃ। ତ୍ରେତାଯାମେକପାଦଂ ଚ ଦ୍ଵିପଦଂ ଦ୍ଵାପରେ ଯୁଗେ
କୃତଯୁଗରେ ପୃଥିବୀରେ କେବଳ ଦେବତାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଦାନବ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମ ନଥିଲା; ତ୍ରେତାରେ ଏକ ପଦ, ଦ୍ୱାପରରେ ଦୁଇ ପଦ ଥିଲା—
ସଂଧ୍ଯାଯାଂ ଚ କଲେରେଵ ସର୍ଵପାଦଂ ଚ ସଂକୁଲମ୍। ଦେଵାଦୀନାଂ ଭଵେଜ୍ଜାତଂ ଭାରତଂ ଯତ୍ପ୍ରଵର୍ତିତମ୍
ସଂଧ୍ୟା ଓ କଳିଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ପଦ ଏବଂ ବିକଳତା ଦେଖାଯାଏ; ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ, ହେ ଭାରତ, ଯେପରି ନିୟମିତ, ସେପରି ଚାଲିଛି।
ଯେ ତେ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯୈଵ ଯୋଧାଃ ସୈନ୍ଯାଦଯସ୍ତଥା। ତେ ଚ ଦୈତ୍ଯାଦଯଃ ସର୍ଵେ ଯେ ଚ କର୍ଣାଦଯୋ ଭୁଵି
ଯେଉଁମାନେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ସେନା ଓ ଯୋଦ୍ଧା, ସେମାନେ ଓ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ କର୍ଣ୍ଣ ଭଳି ପୃଥିବୀରେ ଥିଲେ—
ଗାଂଗେଯୋ ଵସୁମୁଖ୍ଯଶ୍ଚ ଦ୍ରୋଣୋ ଦେଵମୁନିଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ହରଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଧରିର୍ନଂଦକୁଲୋଦ୍ଭଵଃ
ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର, ବସୁମୁଖ୍ୟ, ଦ୍ରୋଣ ଦେବମୁନି ଓ ପ୍ରଭୁ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଯିଏ ସ୍ୱୟଂ ହର, ଏବଂ ନନ୍ଦବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ହରି—
ପଂଚେଂଦ୍ରାଃ ପାଂଡଵା ଜାତା ଵିଦୁରୋ ଧର୍ମ ଏଵ ଚ। ଗାଂଧାରୀ ଦ୍ରୌପଦୀ କୁଂତୀ ଚୈତା ଦେଵ୍ଯୋ ଧରାତଲେ
ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେଉଁମାନେ ପାଣ୍ଡବ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ବିଦୁର ଯିଏ ଧର୍ମ ସ୍ୱୟଂ, ଗାନ୍ଧାରୀ, ଦ୍ରୌପଦୀ ଓ କୁନ୍ତୀ—ଏହି ସମସ୍ତେ ଧରାରେ ଦେବୀମାନେ—
ଦେଵଦୈତ୍ଯାଃ କଲେର୍ମଧ୍ଯେ ଦୈତ୍ଯାଶ୍ଶେଷେ ଚ ମାନଵାଃ। ଉତ୍ପତ୍ସ୍ଯଂତେ ସଦା ପ୍ରେତାଃ କ୍ରଵ୍ଯାଦାଃ ପଶୁପକ୍ଷିଣଃ
କଳିଯୁଗରେ ଦେବ ଓ ଦୈତ୍ୟ, ଶେଷରେ ଦୈତ୍ୟ ଓ ମଣିଷମାନେ; ସବୁବେଳେ ପୈତୃକ, ମାଂସଭୋଜୀ, ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି—
ତେଷାଂ ଚ କୁଲଟା ଦାସୀ ନିତ୍ଯକଷ୍ଟା ଯଵୀଯସୀ। ନିତ୍ଯଂ ଦ୍ଵଂଦ୍ଵେଷୁ ସଂପ୍ରୀତ୍ଯା ତେଷାମାଚାରଭାଷିଣୀ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଶୁଚି ନାରୀ, ଦାସୀ, ସଦା ଦୁଃଖିତ ଓ କମ୍ବୟସ୍କ, ସବୁବେଳେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଲିପ୍ତ, ସେମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ଓ କଥାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିବା—
କିଲ୍ବିଷେଷୁ ଚ ସର୍ଵେଷୁ କଲହେଽନ୍ଯାଯକର୍ମଣି। ରତା ଦୈତ୍ଯାଦଯୋ ଯେ ତେ ସର୍ଵେ ନିରଯଗାମିନଃ
ସମସ୍ତ ପାପ, ବିବାଦ ଓ ଅନ୍ୟାୟ କାମରେ ଯେଉଁ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଆସକ୍ତ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନରକକୁ ଯିବେ—
ଵୈଶଂପାଯନ ଉଵାଚ-। ଦୈତ୍ଯାଦୀନାଂ ମୃଷାଭାଵାତ୍ସୁରତ୍ଵଂ ନ ସୁରାଲଯମ୍। କଥଂ ଭୋଗ୍ଯଂ କଥଂ ସୌଖ୍ଯମାରୋଗ୍ଯଂ ବଲସଂଚଯମ୍
ବୈଶଂପାୟନ କହିଲେ— ଦୈତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମିଥ୍ୟା ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ଦେବତ୍ୱ ଦେବଲୋକକୁ ନେଇଯିବ ନାହିଁ; କିପରି ଭୋଗ, ସୁଖ, ଆରୋଗ୍ୟ କିମ୍ବା ଶକ୍ତି ସଂଚୟ ହେବ?
ରାଜ୍ଯମାଯୁସ୍ତଥା କୀର୍ତିରଭୀଷ୍ଟଂ ଦଯିତଂ ବଲମ୍। ନୀତିଵିଦ୍ଯାଦିକଂ ଭାଵ୍ଯଂ ଜନ୍ମଵୃଦ୍ଧଂ ସନାତନମ୍
ରାଜ୍ୟ, ଆୟୁଷ୍ୟ, କୀର୍ତ୍ତି, ଆକାଂକ୍ଷିତ ବସ୍ତୁ, ପ୍ରେମ, ଶକ୍ତି, ନୀତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ଏହିପରି, ଜନ୍ମ ଓ ବୃଦ୍ଧି, ଏବଂ ଯାହା ସନାତନ—
ଦାନାଧ୍ଯଯନକର୍ମାଣି ଯଜ୍ଞାଦି ଚ କଥଂ ପ୍ରଭୋ। ଏତଦାପ୍ତାଯ ଶିଷ୍ଯାଯ ମହ୍ଯଂ ଭୋ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ଦାନ, ଅଧ୍ୟୟନ, କର୍ମ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଏହାଦି—କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ହେ ପ୍ରଭୁ? ଏହି କଥା ମୋ ଶିଷ୍ୟକୁ ଆପଣ କହିବାଉଚିତ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ-। ଦୈତ୍ଯାନାଂ ସାହସାଦେଵ ତପୋ ଭଵତି ନିଶ୍ଚିତମ୍। ଵ୍ରତଂ ଯଜ୍ଞାଦିକଂ ଚୈଵ ସଂପ୍ରୀତିଃ ସ୍ଵଜନସ୍ଯ ଚ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ଦୈତ୍ୟମାନେ କେବଳ ସାହସ ଦ୍ୱାରା ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି; ବ୍ରତ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଏହାଦି ଏବଂ ସ୍ୱଜନଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରେମ—
ଯୋ ଦାଂତୋ ଵିଗୁଣୈର୍ମୁକ୍ତୋ ନୀତିଶାସ୍ରାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଗଃ। ଏତୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈଃ ପୂତଃ ସ ଭଵେତ୍ସୁରଲକ୍ଷଣଃ
ଯିଏ ନିୟମିତ, ଦୋଷମୁକ୍ତ ଓ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତି, ଏହି ବିଭିନ୍ନ ଗୁଣରେ ପବିତ୍ର, ସେ ଦେବତା ସ୍ୱଭାବର ହୁଏ—
ପୁରାଣାଗମକର୍ମାଣି ନାକେଷ୍ଵତ୍ର ଚ ଵୈ ଦ୍ଵିଜ। ସ୍ଵଯମାଚରତେ ପୁଣ୍ଯଂ ସ ଧରୋଦ୍ଧରଣକ୍ଷମଃ
ଯିଏ ସ୍ୱୟଂ ପୁରାଣ ଓ ଆଗମର କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗରେ କିମ୍ବା ଏଠାରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଯିଏ ପୁଣ୍ୟ କର୍ମ କରନ୍ତି, ସେ ଧରାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରନ୍ତି—
ଵିଶେଷାଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରୀଯତେ ପୂଜଯେଚ୍ଚ ଯଃ। ଵିମୁକ୍ତସ୍ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯସ୍ସ ଧରୋଦ୍ଧରଣକ୍ଷମଃ
ବିଶେଷକରି, ଯିଏ ଏକ ବୈଷ୍ଣବକୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି ଓ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ଧରାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରନ୍ତି—
ଷଟ୍କର୍ମନିରତୋ ଵିପ୍ରସ୍ସର୍ଵଯଜ୍ଞରତସ୍ସଦା। ଧର୍ମାଖ୍ଯାନପ୍ରିଯୋ ନିତ୍ଯଂ ସ ଧରୋଦ୍ଧରଣକ୍ଷମଃ
ଯିଏ ଛଅ କର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସବୁବେଳେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଲିପ୍ତ, ଧର୍ମ କଥାକୁ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି, ସେ ଧରାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରନ୍ତି—
ଵିଶ୍ଵାସଘାତିନୋ ଯେ ଚ କୃତଘ୍ନା ଵ୍ରତଲୋପିନଃ। ଦ୍ଵିଜଦେଵେଷୁ ଵିଦ୍ଵିଷ୍ଟାଃ ଶାତଯଂତି ଧରାଂ ନରାଃ
ଯେଉଁମାନେ ବିଶ୍ୱାସ ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, କୃତଘ୍ନ, ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧରାକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି—
ଯେ ଚ ମଦ୍ଯରତାଃ ପାପା ଦ୍ଯୂତକର୍ମରତାସ୍ତଥା। ପାଷଂଡପତିତାଲାପାଃ ଶାତଯଂତି ଧରାଂ ନରାଃ
ଯେଉଁମାନେ ମଦ୍ୟରେ ଆସକ୍ତ, ପାପରେ ଲିପ୍ତ, ଜୁଆ ଖେଳନ୍ତି, ପାଖଣ୍ଡୀ ଓ ପତିତଙ୍କ ସଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧରାକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି—
ସୁକର୍ମରହିତା ଯେ ଚ ନିତ୍ଯୋଦ୍ଵେଗାଶ୍ଚ ନିର୍ଭଯାଃ। ସ୍ମୃତିଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥକୋଦ୍ଵିଗ୍ନାଶ୍ଶାତଯଂତି ଧରାଂ ନରାଃ
ଯେଉଁମାନେ ସୁକର୍ମ ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି, ସଦା ଚିନ୍ତିତ ହେଉଛନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଭୟହୀନ, ସ୍ମୃତି ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ବିଚଳିତ, ସେମାନେ ଧରାକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି—
ନିଜଵୃତ୍ତିଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ କୁର୍ଵଂତି ଚାଧମାଂ ଚ ଯେ। ଗୁରୁନିଂଦାରତା ଦ୍ଵେଷାଚ୍ଛାତଯଂତି ଧରାଂ ନରାଃ
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ କର୍ମ ଛାଡ଼ି ନିଚ କାମ କରନ୍ତି, ଦ୍ୱେଷରେ ଗୁରୁନିନ୍ଦାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ଧରାକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି—
ଦାତାରଂ ଯେ ରୋଧଯଂତି ପାତକେ ପ୍ରେରଯଂତି ଚ। ଦୀନାନାଥାନ୍ପୀଡଯଂତି ଶାତଯଂତି ଧରାଂ ନରାଃ
ଯେମାନେ ଦାତାଙ୍କୁ ରୋକନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ପାପ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରନ୍ତି, ଦୁଃଖୀ ଓ ନିରାଶ୍ରୟଙ୍କୁ ନିର୍ଯାତନା ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ପୃଥିବୀକୁ ଧ୍ୱଂସ କରନ୍ତି।
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵଃ ପାପକର୍ମକୃତୋ ନରାଃ। ପୁରୁଷାନ୍ପାତଯିତ୍ଵା ତୁ ଶାତଯଂତି ଧରାଂ ନରାଃ
ଏମିତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଅଧୋପତନ କରାଇ ପୃଥିବୀକୁ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି।
ଯ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାଦ୍ରମ୍ଯଂ ଗୁହ୍ଯାଦ୍ଗୁହ୍ଯଂ ପରଂ ହିତମ୍। ନ ତସ୍ଯ ଦୁର୍ଗତିର୍ଦୁଃଖଂ ଦୌର୍ଭାଗ୍ଯଂ ଦୀନତା ଭୁଵି
ଯିଏ ଏହି ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ଗୁପ୍ତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପକାରୀ କଥା ଶୁଣେ, ସେଠିଏ ପୃଥିବୀରେ କେବେ ଦୁଃଖ, ଅପମୃତ୍ୟୁ, ଅଭାଗ୍ୟ କିମ୍ବା ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଭୋଗିବେ ନାହିଁ।
ନ ଦୈତ୍ଯାଦୌ ଭଵେଜ୍ଜନ୍ମ ସ୍ଵର୍ଲୋକେ ଶାଶ୍ଵତଂ ସୁଖମ୍। ନାକାଲେ ମରଣଂ ତସ୍ଯ ନ ଚ ପାପୈଃ ପ୍ରଲିପ୍ଯତେ
ସେ ଦାନବ ଓ ଅନ୍ୟ କୁକର୍ମୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ସୁଖ ମିଳେନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏନାହିଁ, ଏବଂ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହେବେ ନାହିଁ।
ଇହ ସର୍ଵଜନାଧ୍ଯକ୍ଷସ୍ତ୍ରିଦିଵେ ତ୍ରିଦିଵେଶ୍ଵରଃ। କଲ୍ପଂକଲ୍ପଂ ଦିଵଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ମୋକ୍ଷମାର୍ଗଂ ଵ୍ରଜତ୍ଯସୌ
ଏଠାରେ ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଅଧିପତି ହୁଅନ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଅନ୍ତି, ଅନେକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗର ସୁଖ ଭୋଗି ମୋକ୍ଷର ପଥକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଵୈଶଂପାଯନ ଉଵାଚ- ପ୍ରଭଵତ୍ଯଯମାକାଶେ ନିତ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜଵର ପ୍ରଭୋ। କୋଽଯଂ କୋ ଵା ପ୍ରଭାଵୋସ୍ଯ କୁତ୍ର ଜାତୋ ଘୃଣୀଶ୍ଵରଃ
ୱୈଶଂପାୟନ କହିଲେ: ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ସଦା ଆକାଶରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛି। ଏହା କ'ଣ? ଏହି ପ୍ରଭା କାହାର? ଏହି କରୁଣାମୟ ପ୍ରଭୁ କେଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ?
କିଂ କରୋତି ହି କାର୍ଯଂ ଵୈ ଯତୋ ରଶ୍ମିମଯୋ ଭୃଶମ୍। ଦେଵୈର୍ମୁନିଵରୈସ୍ସିଦ୍ଧୈଶ୍ଚାରଣୈର୍ଦୈତ୍ଯରାକ୍ଷସୈଃ
ଏହି ତୀବ୍ର କିରଣମୟ ଦେହ ଥିବା ତାଙ୍କର କାହିଁକି ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ? ସେ କ'ଣ କରନ୍ତି? ଦେବତା, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ—
ନିଖିଲୈର୍ମାନୁଷୈଃ ପୂଜ୍ଯଃ ସଦୈଵ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦିଭିଃ। ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ-। ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତେଜୋ ବ୍ରହ୍ମଦେହାଦ୍ଵିନିସ୍ସୃତମ୍
ସମସ୍ତ ମାନବ, ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସଦା ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏହା ପରମ ବ୍ରହ୍ମର ତେଜ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ସାକ୍ଷାଦ୍ବ୍ରହ୍ମମଯଂ ଵିଦ୍ଧି ଧର୍ମକାମାର୍ଥମୋକ୍ଷଦମ୍। ମଯୂଖୈର୍ନିର୍ମଲୈଃ କୂଟମତିଚଂଡଂ ସୁଦୁଃସହମ୍
ଏହା ସିଧାସଳଖ ବ୍ରହ୍ମମୟ, ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ଏହାର କିରଣଗୁଡ଼ିକ ଶୁଦ୍ଧ, ତୀବ୍ର ଓ ଅତି ଅସହ୍ୟ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁର୍ଲୋକାଃ କରୈଶ୍ଚଂଡୈଃ ପ୍ରପୀଡିତାଃ। ତତଶ୍ଚ ସାଗରାଃ ସର୍ଵେ ଵରନଦ୍ଯୋ ନଦାଦଯଃ
ଏହାକୁ ଦେଖି ଲୋକମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ, ତୀବ୍ର କିରଣରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ; ତାପରେ ସମସ୍ତ ସାଗର, ବଡ଼ ନଦୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଝରାଗୁଡ଼ିକ—