ଗଂଧମାଲ୍ଯେଷୁ ଵସ୍ତ୍ରେଷୁ ଶାସ୍ତ୍ରେଷ୍ଵାଭରଣେଷୁ ଚ। ସଂପ୍ରୀତଶ୍ଚାତିଥୌ ଦାନେ ପାର୍ଵଣାଦିଷୁ କର୍ମସୁ
ସୁଗନ୍ଧି ମାଳା, ବସ୍ତ୍ର, ଶାସ୍ତ୍ର, ଆଭୂଷଣରେ, ଅତିଥି ସେବା, ଦାନ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଇତ୍ୟାଦି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି—
ସ୍ନାନଦାନାଦିଭିଃ କାର୍ଯେ ଵ୍ରତୈର୍ଯଜ୍ଞୈଃ ସୁରାର୍ଚନୈଃ। କାଲୋ ଗଚ୍ଛତି ପାଠୈଶ୍ଚ ନ କ୍ଲୀବଂ ଵାସରଂ ଭଵେତ୍
ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ, ବ୍ରତ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଦେବତା ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ଦିନ କଟେ, ପାଠ ପଢି ଦିନ କ୍ଷୟ ହୁଏ, କେବେ ମଧ୍ୟ ଦିନ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଅଯମେଵ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ସଦାଚାରୋ ନିରଂତରମ୍। ଦେଵଵନ୍ମାନଵାଚାରୋ ଗୀଯତେ ମୁନିସତ୍ତମୈଃ
ଏହି ହେଉଛି ମଣିଷମାନଙ୍କର ସଦାଚାର, ଦେବତାଙ୍କ ପରି ମଣିଷଙ୍କ ଆଚରଣକୁ ମୁନିମାନେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
କିଂତୁ ସତ୍ତ୍ଵାଧିକୋ ଦେଵୋ ମନୁଷ୍ଯୋ ଭୀତ ଏଵ ଚ। ଗଂଭୀରଃ ସର୍ଵଦା ଦେଵଃ ସଦୈଵ ମାନଵୋ ମୃଦୁଃ
ତଥାପି, ଦେବତା ସତ୍ତାରେ ଅଧିକ, ମଣିଷ ସଦା ଭୟଭିତ, ଦେବତା ସଦା ଗଭୀର, ମଣିଷ ସଦା ମୃଦୁ।
ଦ୍ଵଯୋସ୍ତୁତ୍ଯା ଚ ସଂପ୍ରୀତିର୍ନ ଦୈତ୍ଯାଦୌ ଭଵେତ୍କିଲ। ପ୍ରୀତିଭାଵଂ ପରଂ ସୌଖ୍ଯଂ ସୌହୃଦଂ ସୁକୃତଂ ଶୁଭମ୍
କିନ୍ତୁ, ଦେବତା ଓ ଦାନବ ଇତ୍ୟାଦିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପୃକ୍ତି ହୁଏ ନାହିଁ; ସ୍ନେହ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ସୁଖ, ମିତ୍ରତା, ପୁଣ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ଲାଭ ହୁଏ।
ଦୈଵମାନୁଷଯୋରେଵ ଦୈତ୍ଯରାକ୍ଷସଯୋସ୍ତଥା। ପ୍ରେତାଦୀନାଂ ଚ ପ୍ରେତେଷୁ ପଶୌ ପ୍ରୀତିଃ ପଶୋରପି
ଦେବତା ଓ ମଣିଷ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସ, ପିତୃମାନେ ପିତୃମାନଙ୍କ ସହିତ, ପଶୁମାନେ ନିଜ ପଶୁମାନଙ୍କ ସହିତ ସ୍ନେହ କରନ୍ତି।
କାକାଦଯଃ ସ୍ଵଜାତୌ ଚ ତଥାନ୍ଯେ ଚ ସ୍ଵଜାତିଷୁ। ପ୍ରୀତା ଭଵଂତି ଚାପ୍ରୀତା ଵିଦ୍ଯା ତେଷାଂ ଚ ଲକ୍ଷଣମ୍
କାଉଁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ନିଜ ଜାତିରେ ହିଁ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଜାତିରେ; ସ୍ନେହ ଓ ଅସ୍ନେହ ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ।
ଏଵଂ ପୁଣ୍ଯଵିଶେଷେଣ ସଵିଶେଷା ସୁଜାତିଷୁ। ପ୍ରିଯାପ୍ରିଯଂ ଵିଜାନୀଯାତ୍ପୁଣ୍ଯାପୁଣ୍ଯଂ ଗୁଣାଗୁଣମ୍
ଏପରି, ପୁଣ୍ୟର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମରେ କିଏ ପ୍ରିୟ ଓ କିଏ ଅପ୍ରିୟ, କିଏ ପୁଣ୍ୟ କିଏ ଅପୁଣ୍ୟ, କିଏ ଗୁଣୀ କିଏ ଦୋଷୀ ଚିହ୍ନିବା ଉଚିତ୍।
ଦଂପତ୍ଯୋର୍ନ ସୁଖଂ କିଂଚିଜ୍ଜାତିଭେଦାନ୍ନୃଣାଂ ଭୁଵି। ସ୍ଵଜାତିଷୁ ଭଵେତ୍ପ୍ରୀତିର୍ମୁକ୍ତୋ ଵା ନିରଯେପି ଵା
ପୃଥିବୀରେ ଦମ୍ପତିମାନେ ଜାତିଭିନ୍ନତାରେ କେବେ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ; ନିଜ ଜାତିରେ ହିଁ ସ୍ନେହ ହୁଏ, ମୁକ୍ତ ହେଉ କିମ୍ବା ନରକରେ ଥିବା ହେଉ।
ଅତିପୁଣ୍ଯାଲ୍ଲଭେଦାଯୁଃ ଶୋଭନାଃ ପୁଣ୍ଯକାରିଣଃ। ପାପାତ୍ମାନୋ ଲଭଂତେଽନ୍ତଂ ଯେ ଚ ଦୈତ୍ଯାଦଯୋ ନରାଃ
ଅତି ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୁଣ୍ୟ କରିଥିବା ଲୋକେ ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ ପାଆନ୍ତି; ପାପୀ ଓ ଦାନବ ଇତ୍ୟାଦି ମଣିଷମାନେ ଶେଷରେ ନଶ୍ୱର ହୁଅନ୍ତି।
କୃତେ ଜାତାଃ ସୁରା ଭୂମୌ ନ ଦୈତ୍ଯାଶ୍ଚାନ୍ଯଜାତଯଃ। ତ୍ରେତାଯାମେକପାଦଂ ଚ ଦ୍ଵିପଦଂ ଦ୍ଵାପରେ ଯୁଗେ
କୃତଯୁଗରେ ପୃଥିବୀରେ କେବଳ ଦେବତାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଦାନବ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମ ନଥିଲା; ତ୍ରେତାରେ ଏକ ପଦ, ଦ୍ୱାପରରେ ଦୁଇ ପଦ ଥିଲା—
ସଂଧ୍ଯାଯାଂ ଚ କଲେରେଵ ସର୍ଵପାଦଂ ଚ ସଂକୁଲମ୍। ଦେଵାଦୀନାଂ ଭଵେଜ୍ଜାତଂ ଭାରତଂ ଯତ୍ପ୍ରଵର୍ତିତମ୍
ସଂଧ୍ୟା ଓ କଳିଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ପଦ ଏବଂ ବିକଳତା ଦେଖାଯାଏ; ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ, ହେ ଭାରତ, ଯେପରି ନିୟମିତ, ସେପରି ଚାଲିଛି।
ଯେ ତେ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯୈଵ ଯୋଧାଃ ସୈନ୍ଯାଦଯସ୍ତଥା। ତେ ଚ ଦୈତ୍ଯାଦଯଃ ସର୍ଵେ ଯେ ଚ କର୍ଣାଦଯୋ ଭୁଵି
ଯେଉଁମାନେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ସେନା ଓ ଯୋଦ୍ଧା, ସେମାନେ ଓ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ କର୍ଣ୍ଣ ଭଳି ପୃଥିବୀରେ ଥିଲେ—
ଗାଂଗେଯୋ ଵସୁମୁଖ୍ଯଶ୍ଚ ଦ୍ରୋଣୋ ଦେଵମୁନିଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ହରଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଧରିର୍ନଂଦକୁଲୋଦ୍ଭଵଃ
ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର, ବସୁମୁଖ୍ୟ, ଦ୍ରୋଣ ଦେବମୁନି ଓ ପ୍ରଭୁ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଯିଏ ସ୍ୱୟଂ ହର, ଏବଂ ନନ୍ଦବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ହରି—
ପଂଚେଂଦ୍ରାଃ ପାଂଡଵା ଜାତା ଵିଦୁରୋ ଧର୍ମ ଏଵ ଚ। ଗାଂଧାରୀ ଦ୍ରୌପଦୀ କୁଂତୀ ଚୈତା ଦେଵ୍ଯୋ ଧରାତଲେ
ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେଉଁମାନେ ପାଣ୍ଡବ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ବିଦୁର ଯିଏ ଧର୍ମ ସ୍ୱୟଂ, ଗାନ୍ଧାରୀ, ଦ୍ରୌପଦୀ ଓ କୁନ୍ତୀ—ଏହି ସମସ୍ତେ ଧରାରେ ଦେବୀମାନେ—
ଦେଵଦୈତ୍ଯାଃ କଲେର୍ମଧ୍ଯେ ଦୈତ୍ଯାଶ୍ଶେଷେ ଚ ମାନଵାଃ। ଉତ୍ପତ୍ସ୍ଯଂତେ ସଦା ପ୍ରେତାଃ କ୍ରଵ୍ଯାଦାଃ ପଶୁପକ୍ଷିଣଃ
କଳିଯୁଗରେ ଦେବ ଓ ଦୈତ୍ୟ, ଶେଷରେ ଦୈତ୍ୟ ଓ ମଣିଷମାନେ; ସବୁବେଳେ ପୈତୃକ, ମାଂସଭୋଜୀ, ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି—
ତେଷାଂ ଚ କୁଲଟା ଦାସୀ ନିତ୍ଯକଷ୍ଟା ଯଵୀଯସୀ। ନିତ୍ଯଂ ଦ୍ଵଂଦ୍ଵେଷୁ ସଂପ୍ରୀତ୍ଯା ତେଷାମାଚାରଭାଷିଣୀ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଶୁଚି ନାରୀ, ଦାସୀ, ସଦା ଦୁଃଖିତ ଓ କମ୍ବୟସ୍କ, ସବୁବେଳେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଲିପ୍ତ, ସେମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ଓ କଥାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିବା—
କିଲ୍ବିଷେଷୁ ଚ ସର୍ଵେଷୁ କଲହେଽନ୍ଯାଯକର୍ମଣି। ରତା ଦୈତ୍ଯାଦଯୋ ଯେ ତେ ସର୍ଵେ ନିରଯଗାମିନଃ
ସମସ୍ତ ପାପ, ବିବାଦ ଓ ଅନ୍ୟାୟ କାମରେ ଯେଉଁ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଆସକ୍ତ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନରକକୁ ଯିବେ—
ଵୈଶଂପାଯନ ଉଵାଚ-। ଦୈତ୍ଯାଦୀନାଂ ମୃଷାଭାଵାତ୍ସୁରତ୍ଵଂ ନ ସୁରାଲଯମ୍। କଥଂ ଭୋଗ୍ଯଂ କଥଂ ସୌଖ୍ଯମାରୋଗ୍ଯଂ ବଲସଂଚଯମ୍
ବୈଶଂପାୟନ କହିଲେ— ଦୈତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମିଥ୍ୟା ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ଦେବତ୍ୱ ଦେବଲୋକକୁ ନେଇଯିବ ନାହିଁ; କିପରି ଭୋଗ, ସୁଖ, ଆରୋଗ୍ୟ କିମ୍ବା ଶକ୍ତି ସଂଚୟ ହେବ?
ରାଜ୍ଯମାଯୁସ୍ତଥା କୀର୍ତିରଭୀଷ୍ଟଂ ଦଯିତଂ ବଲମ୍। ନୀତିଵିଦ୍ଯାଦିକଂ ଭାଵ୍ଯଂ ଜନ୍ମଵୃଦ୍ଧଂ ସନାତନମ୍
ରାଜ୍ୟ, ଆୟୁଷ୍ୟ, କୀର୍ତ୍ତି, ଆକାଂକ୍ଷିତ ବସ୍ତୁ, ପ୍ରେମ, ଶକ୍ତି, ନୀତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ଏହିପରି, ଜନ୍ମ ଓ ବୃଦ୍ଧି, ଏବଂ ଯାହା ସନାତନ—
ଦାନାଧ୍ଯଯନକର୍ମାଣି ଯଜ୍ଞାଦି ଚ କଥଂ ପ୍ରଭୋ। ଏତଦାପ୍ତାଯ ଶିଷ୍ଯାଯ ମହ୍ଯଂ ଭୋ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ଦାନ, ଅଧ୍ୟୟନ, କର୍ମ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଏହାଦି—କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ହେ ପ୍ରଭୁ? ଏହି କଥା ମୋ ଶିଷ୍ୟକୁ ଆପଣ କହିବାଉଚିତ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ-। ଦୈତ୍ଯାନାଂ ସାହସାଦେଵ ତପୋ ଭଵତି ନିଶ୍ଚିତମ୍। ଵ୍ରତଂ ଯଜ୍ଞାଦିକଂ ଚୈଵ ସଂପ୍ରୀତିଃ ସ୍ଵଜନସ୍ଯ ଚ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ଦୈତ୍ୟମାନେ କେବଳ ସାହସ ଦ୍ୱାରା ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି; ବ୍ରତ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଏହାଦି ଏବଂ ସ୍ୱଜନଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରେମ—
ଯୋ ଦାଂତୋ ଵିଗୁଣୈର୍ମୁକ୍ତୋ ନୀତିଶାସ୍ରାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଗଃ। ଏତୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈଃ ପୂତଃ ସ ଭଵେତ୍ସୁରଲକ୍ଷଣଃ
ଯିଏ ନିୟମିତ, ଦୋଷମୁକ୍ତ ଓ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତି, ଏହି ବିଭିନ୍ନ ଗୁଣରେ ପବିତ୍ର, ସେ ଦେବତା ସ୍ୱଭାବର ହୁଏ—
ପୁରାଣାଗମକର୍ମାଣି ନାକେଷ୍ଵତ୍ର ଚ ଵୈ ଦ୍ଵିଜ। ସ୍ଵଯମାଚରତେ ପୁଣ୍ଯଂ ସ ଧରୋଦ୍ଧରଣକ୍ଷମଃ
ଯିଏ ସ୍ୱୟଂ ପୁରାଣ ଓ ଆଗମର କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗରେ କିମ୍ବା ଏଠାରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଯିଏ ପୁଣ୍ୟ କର୍ମ କରନ୍ତି, ସେ ଧରାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରନ୍ତି—
ଵିଶେଷାଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରୀଯତେ ପୂଜଯେଚ୍ଚ ଯଃ। ଵିମୁକ୍ତସ୍ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯସ୍ସ ଧରୋଦ୍ଧରଣକ୍ଷମଃ
ବିଶେଷକରି, ଯିଏ ଏକ ବୈଷ୍ଣବକୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି ଓ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ଧରାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରନ୍ତି—
ଷଟ୍କର୍ମନିରତୋ ଵିପ୍ରସ୍ସର୍ଵଯଜ୍ଞରତସ୍ସଦା। ଧର୍ମାଖ୍ଯାନପ୍ରିଯୋ ନିତ୍ଯଂ ସ ଧରୋଦ୍ଧରଣକ୍ଷମଃ
ଯିଏ ଛଅ କର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସବୁବେଳେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଲିପ୍ତ, ଧର୍ମ କଥାକୁ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି, ସେ ଧରାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରନ୍ତି—
ଵିଶ୍ଵାସଘାତିନୋ ଯେ ଚ କୃତଘ୍ନା ଵ୍ରତଲୋପିନଃ। ଦ୍ଵିଜଦେଵେଷୁ ଵିଦ୍ଵିଷ୍ଟାଃ ଶାତଯଂତି ଧରାଂ ନରାଃ
ଯେଉଁମାନେ ବିଶ୍ୱାସ ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, କୃତଘ୍ନ, ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧରାକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି—
ଯେ ଚ ମଦ୍ଯରତାଃ ପାପା ଦ୍ଯୂତକର୍ମରତାସ୍ତଥା। ପାଷଂଡପତିତାଲାପାଃ ଶାତଯଂତି ଧରାଂ ନରାଃ
ଯେଉଁମାନେ ମଦ୍ୟରେ ଆସକ୍ତ, ପାପରେ ଲିପ୍ତ, ଜୁଆ ଖେଳନ୍ତି, ପାଖଣ୍ଡୀ ଓ ପତିତଙ୍କ ସଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧରାକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି—
ସୁକର୍ମରହିତା ଯେ ଚ ନିତ୍ଯୋଦ୍ଵେଗାଶ୍ଚ ନିର୍ଭଯାଃ। ସ୍ମୃତିଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥକୋଦ୍ଵିଗ୍ନାଶ୍ଶାତଯଂତି ଧରାଂ ନରାଃ
ଯେଉଁମାନେ ସୁକର୍ମ ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି, ସଦା ଚିନ୍ତିତ ହେଉଛନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଭୟହୀନ, ସ୍ମୃତି ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ବିଚଳିତ, ସେମାନେ ଧରାକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି—
ନିଜଵୃତ୍ତିଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ କୁର୍ଵଂତି ଚାଧମାଂ ଚ ଯେ। ଗୁରୁନିଂଦାରତା ଦ୍ଵେଷାଚ୍ଛାତଯଂତି ଧରାଂ ନରାଃ
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ କର୍ମ ଛାଡ଼ି ନିଚ କାମ କରନ୍ତି, ଦ୍ୱେଷରେ ଗୁରୁନିନ୍ଦାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ଧରାକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି—