ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଦୁଷ୍ଟା ଜନା ଦୁଷ୍ଟାଃ ସର୍ଵେ ପାପବଲାତ୍ତଦା। ଵୃଦ୍ଧୋ ଜ୍ଞାତା ଦ୍ଵିଜସ୍ତତ୍ର ତତ୍କାର୍ଯେ ନ ମତିଂ ଦଧୌ
ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଜଣେ ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାପର ପ୍ରଭାବରେ ଦୁଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହି କାମରେ ମନ ଦେଲେ ନାହିଁ।
ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ତଦା ସାଧ୍ଵୀ ପୁରୁଦୁଃଖେନ ସଂଯୁତା। ଭର୍ତାରଂ କୃଚ୍ଛ୍ରସନ୍ତପ୍ତା ପୁରକାର୍ଯଂ ଜଗାଦ ସା
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ସତୀ ସ୍ତ୍ରୀ ବହୁ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, କଷ୍ଟରେ ପଡ଼ିଥିବା ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସହରର ଘଟଣା କହିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯୁଵାଚ-। କଷ୍ଟଂ ମେ ଵର୍ତତେ ନାଥ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵାଂ ଦୁଃଖସଂଯୁତମ୍। ଗ୍ରାମାଚାରମିମଂ ଯଦ୍ଵାପ୍ଯଽପରଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ବ୍ରାହ୍ମଣୀ କହିଲେ—'ନାଥ, ତୁମକୁ ଦୁଃଖରେ ଦେଖି ମୋତେ ବହୁ କଷ୍ଟ ହେଉଛି; ଏହି ଗ୍ରାମର ଚଳିତ ରୀତି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି କରିବା ଉଚିତ।'
ତତସ୍ତତ୍ର ସ ଦୋଷଜ୍ଞଃ ସ୍ମିତ୍ଵା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ଯସ୍ତୁ ଜୀଵତି ପାପେନ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଧର୍ମଂ ପରଂ ହିତମ୍
ତାପରେ ଦୋଷ ଜଣା ବ୍ୟକ୍ତି ହସି କହିଲେ—'ଯିଏ ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ି ପାପରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରେ, ସେ ବଡ଼ କ୍ଷତି କରେ।'
ସ ଵୈଧେଯୋ ମହାଭାଗେ ପ୍ରଗଚ୍ଛତ୍ଯପୁନର୍ଭଵମ୍। ଏତେ ଵିପ୍ରା ଦୁରାଚାରାଃ ସଦାରାସ୍ସପରିଚ୍ଛଦାଃ
ଏମିତି ଲୋକକୁ, ମହିଳେ, ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ସେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ପାଇଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଯାଏ; ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ସହିତ।
ଅତିପାତକଯୋଗାଚ୍ଚ ମହାପାତକସଂମତାଃ। ସହ ପାପେନ ମହତା ପ୍ରଯାସ୍ଯଂତି ରସାତଲମ୍
ମହାପାପ ସହିତ ଜଡିତ ଥିବାରୁ ସେମାନେ ମହାପାପୀ ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି; ବଡ଼ ପାପ ସହିତ ସମେତେ ସେମାନେ ତଳସ୍ଥଳକୁ ଯିବେ।
ଅଂତେଽପୁନର୍ଭଵଂ ପ୍ରାପ୍ଯାପରାଧାଂତୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ଅହମେକୋତ୍ର ତିଷ୍ଠାମି ସ୍ଵପୁଣ୍ଯପରିରକ୍ଷଣାତ୍
ଶେଷରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ମିଳିଲେ, ଆଉ କୌଣସି ଦୋଷ ରହିନଥାଏ; ମୁଁ ଏଠାରେ ଏକାକି ରହିଯାଏ, ନିଜ ପୁଣ୍ୟକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରି।
ତତସ୍ସା ତମୁଵାଚେଦଂ ଲୋକହାସ୍ଯଵଚସ୍ତଵ। ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ନଶ୍ଚାଗ୍ରେ ନ ପୁରୋଽନ୍ଯସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍
ତାପରେ ସେ ତାକୁ କହିଲେ, 'ଲୋକମାନେ ଯାହାକୁ ହସନ୍ତି, ଏମିତି କଥା ତୁମେ ଆମକୁ ଗୋପନରେ କହିବା ଉଚିତ, ସମ୍ମୁଖରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାହାରାଗରେ ନୁହେଁ।'
ଦ୍ଵିଜ ଉଵାଚ-। ଯଦି ଯାସ୍ଯାମି ଚାନ୍ଯତ୍ର ଇତୋଽହଂ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ପ୍ରିଯେ। ସଵିତ୍ତୈଃ ସ୍ଵଜନୈରେଵ ପୁରୀଯାସ୍ଯତ୍ଯଥୋଗତିମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, 'ପ୍ରିୟେ, ଏହି କ୍ଷଣରେ ମୁଁ ଏଠାରୁ ଅନ୍ୟଠାକୁ ଯାଏ, ତେବେ ମୋ ଧନ ଓ ନିଜ ଲୋକମାନେ ସହିତ ସହର ମଧ୍ୟ ତାହାର ଗତିକୁ ପାଇଯିବ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପରମପ୍ରୀତଃ ସଂଗୃହ୍ଯ ଚ ଧନଂ ସ୍ଵକମ୍। କ୍ଷିପ୍ରଂ ସ ଚ ତଯା ସାର୍ଧଂ ଯଯୌ ସୀମାଂତରଂ ଦ୍ଵିଜଃ
ଏପରି କହି, ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ, ନିଜ ଧନ ନେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ସହ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ସୀମାନ୍ତରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସ୍ଥିତ୍ଵାଽପଶ୍ଯତ୍ପୁରୀ ତାଵତ୍ସ୍ଥିରା ତିଷ୍ଠତି ପୂର୍ଵଵତ୍। ସା ଚାହ ତଂ ପତିଂ ସାଧ୍ଵୀ ପୁରୀ ଚେଯଂ ନ ନଶ୍ଯତି
ସେଠାରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ଦେଖିଲେ, ସହର ପୂର୍ବବତ୍ ଅଟୁଟ ଅଛି; ତାହାପରେ ସତୀ ଜନା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି ସହର କେବେ ବିନଶ୍ଟ ହେଉନାହିଁ।'
ଵିମୃଶ୍ଯତାମୁଵାଚେଦଂ ଵିପ୍ରଵର୍ଯସ୍ସୁଵିସ୍ମିତଃ। କିଂ ନୁ ତିଷ୍ଠତି ତତ୍ରୈଵ ଦ୍ରଵ୍ଯମସ୍ମଦ୍ଗୃହାଦ୍ବହିଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ କହିଲେ, 'ଚିନ୍ତା କର, ଆମ ଘରର ବାହାରେ କୌଣସି ଆମର ସମ୍ପତ୍ତି ରହିଗଲା କି?'
ଵିଚାର୍ଯ ସା ଧଵଂ ପ୍ରାହ ମଯା ଭ୍ରାଂତ୍ଯା ଉପାନହୌ। ନାନୀତେ ତିଷ୍ଠତସ୍ତତ୍ର ଧାରଯିଷ୍ଯାମି କିଂ ନୁ ଵୈ
ସେ ଚିନ୍ତା କରି ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋର ଭୁଲରେ ମୁଁ ଚପ୍ପଲ ନେଇନାହିଁ; ସେଗୁଡ଼ିକ ଏଠାରେ ରହିଗଲା, ଏବେ ମୁଁ କଣ କରିବି?'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ପତିଂ ସାଧ୍ଵୀ ଗୃହୀତ୍ଵା ତେ ଉପାଗତା। ପତ୍ଯୁରଭ୍ଯାଶତୋ ଦୃଷ୍ଟଂ ପୁରଂ ନିର୍ଵ୍ଯଥନଂ ଗତମ୍
ଏପରି କହି, ସତୀ ଜନା ଚପ୍ପଲ ନେଇ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ନିକଟରୁ ଦେଖିଲେ, ସହର ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି।
ତତୋ ଵିପ୍ରାଦଯୋ ଵର୍ଣାଃ କଚ୍ଚରାଃ ପୁରଵାସିନଃ। ତିଷ୍ଠଂତି ନରକେ ଘୋରେ ଦୁଃଖିତାଶ୍ଚାପୁନର୍ଭଵେ
ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣମାନେ, ଏବଂ ସହରର ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ, ଭୟଙ୍କର ନରକରେ ଦୁଃଖ ପାଇ ଅପୁନର୍ଜନ୍ମରେ ରହନ୍ତି।
କୃଚ୍ଛାଦ୍ଯମପୁରଂ ଯାଂତି ନାସ୍ତି ତେଷାଂ ଚ ନିଷ୍କୃତିଃ। ପୂତିଗଂଧଂ ତତୋ ମେଧ୍ଯଂ ଵର୍ଜନୀଯଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ସେମାନେ କଷ୍ଟଦାୟକ, ଖାଦ୍ୟହୀନ ସହରକୁ ଯାନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ପରିହାର ନାହିଁ; ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଥିବାରୁ, ଏହା ଅପବିତ୍ର ଓ ବର୍ଜନୀୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପୂର୍ଵଵଦ୍ଭକ୍ଷଣେ ପ୍ରୀତୋ ହ୍ଯଦ୍ଯପାପଂ କରୋତି ଚ। ସ୍ତେଯଶୀଲୋ ନିଶାଚାରୀ ବୁଧୈର୍ଜ୍ଞେଯସ୍ସ ଵଂଚକଃ
ପୂର୍ବବତ୍ ଖାଇବାରେ ଆନନ୍ଦ ମାନି, ଆଜି ମଧ୍ୟ ପାପ କରେ; ଚୋରିରେ ଆସକ୍ତ ଓ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନେ ଠକା ଭାବେ ଚିହ୍ନିବେ।
ଅବୁଧଃ ସର୍ଵକାର୍ଯେଷୁ ଅଜ୍ଞାତଃ ସର୍ଵକର୍ମସୁ। ସମଯାଚାରହୀନସ୍ତୁ ପଶୁରେଵ ସ ବାଲିଶଃ
ସମସ୍ତ କାମରେ ମୂର୍ଖ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଜଣା, ନିୟମ ଓ ଆଚାର ନଥିବା, ସେ ଶିଶୁ ସଦୃଶ ପଶୁ।
ଏଵମୁଷ୍ଟ୍ରାଦଯସ୍ସଂତି ଭକ୍ଷାଦି ନକୁଲାଦଯଃ। ହିଂସ୍ରୋ ଜ୍ଞାତିଜନୋଦ୍ଵେଗରିତେ ଯୁଦ୍ଧେ ଚ କାତରଃ
ଏଭଳି ଉଠ, ଓଠା, ନକୁଲ ଓ ଅନ୍ୟ ଭକ୍ଷକ ପଶୁ ରହନ୍ତି; ଦୟାହୀନ, ନିଜ ଜଣଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଉଥିବା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଭୀତ।
ଵିଘସାଦିପ୍ରିଯୋ ନିତ୍ଯଂ ନରଃ ଶ୍ଵା କୀର୍ତିତୋ ବୁଧୈଃ। ଚୌର୍ଯକର୍ମରତୋ ନିତ୍ଯଂ ବହୁମିତ୍ରପ୍ରଵଂଚକଃ
ଯିଏ ସବୁବେଳେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଇବାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ, ସେକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନେ କୁକୁର ବୋଲି କହନ୍ତି; ସେ ସବୁବେଳେ ଚୋରିରେ ଲାଗିଥାଏ, ବହୁତ ମିତ୍ରଙ୍କୁ ଠକେ।
ମିଥୁନେ କଲହୋ ନିତ୍ଯଂ ମର୍ତ୍ଯସ୍ତୁ ପରିକୀର୍ତିତଃ। ପ୍ରକୃତ୍ଯା ଚପଲୋ ନିତ୍ଯଂ ସଦା ଭୋଜନଚଂଚଲଃ
ଯିଏ ସବୁବେଳେ ଜୋଡ଼ି ସହ କଲହ କରେ, ସେ ପ୍ରକୃତିରୁ ଅସ୍ଥିର, ସଦା ଖାଇବା ପାଇଁ ଚଞ୍ଚଳ।
ପ୍ଲଵଗଃ କାନନପ୍ରୀତୋ ନରଃ ଶାଖାମୃଗୋ ଭୁଵି। ସୂଚକୋ ଭାଷଯା ବୁଧ୍ଯା ସ୍ଵଜନେଽନ୍ଯଜନେଷୁ ଚ
ବନକୁ ଭଲପାଉଥିବା ବାନର, ପୃଥିବୀରେ ଶାଖାରେ ଘୁରୁଥିବା ହରିଣ ସଦୃଶ; ଯିଏ ନିଜ ଓ ଅନ୍ୟର ମଧ୍ୟରେ କଥା ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ପ୍ରକାଶ କରେ।
ଉଦ୍ଵେଗଜନକତ୍ଵାଚ୍ଚ ସ ପୁମାନୁରଗଃ ସ୍ମୃତଃ। ବଲଵାନ୍କ୍ରାଂତଶୀଲଶ୍ଚ ସତତଂ ଚାନପତ୍ରପଃ୧୦୦ 1.76.
ଯିଏ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା ଦେଉଥାଏ, ସେ ପୁରୁଷକୁ ଆସକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେ ସବୁବେଳେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସୀମା ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରେ, ଏବଂ କେବେ ଲଜ୍ଜା ମାନେନାହିଁ।
ପୂତିମାଂସପ୍ରିଯୋ ଭୋଗୀ ନୃସିଂହସ୍ସମୁଦାହୃତଃ। ତତ୍ସ୍ଵନାଦେଵ ସୀଦଂତି ଭୀତା ଅନ୍ଯେ ଵୃକାଦଯଃ
ପଚା ମାଂସ ଭଲପାଉଥିବା ଭୋଗୀକୁ ନରସିଂହ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତାଙ୍କ ଗର୍ଜନରେ, ଭୟଭୀତ ଓଲି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଭୟରେ ଲୁଚିଯାନ୍ତି।
ଦ୍ଵିରଦାଦି ନରା ଯେ ଚ ଜ୍ଞାଯଂତେ ଦୂରଦର୍ଶିନଃ। ଏଵମାଦି କ୍ରମେଣୈଵ ଵିଜାନୀଯାନ୍ନରେଷୁ ଚ
ଯେମିତି ହାତୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ଦୂରରୁ ଚିହ୍ନଟ ହେବାକୁ ସମର୍ଥ, ସେହିପରି ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହିପ୍ରକାର କ୍ରମକ୍ରମେ ଚିହ୍ନିବା ଉଚିତ୍।
ସୁରାଣାଂ ଲକ୍ଷଣଂ ବ୍ରୂମୋ ନରରୂପଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍। ଦ୍ଵିଜଦେଵାତିଥୀନାଂ ଚ ଗୁରୁସାଧୁତପସ୍ଵିନାମ୍
ଏବେ ଆମେ ଦେବତାମାନେ ମଣିଷ ରୂପେ ଥିବା ସ୍ୱଭାବ, ଦ୍ୱିଜ, ଦେବତା, ଅତିଥି, ଗୁରୁ, ସାଧୁ ଓ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା।
ପୂଜାତପୋରତୋନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ନୀତିଷୁ। କ୍ଷମାଶୀଲୋ ଜିତକ୍ରୋଧଃ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଜିତେଂଦ୍ରିଂଯଃ
ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ପୂଜା, ତପ, ଓ ବିଧିବିଧାନରେ ନିରତ, ଧର୍ମ ଓ ନୀତି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ, କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରିଥିବା, ସତ୍ୟ କଥା କହୁଥିବା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଥିବା—
ଦଯାଲୁର୍ଦଯିତୋ ଲୋକେ ରୂପଵାନ୍ମଧୁରସ୍ଵରଃ। ଵାଗୀଶଃ ସର୍ଵକାର୍ଯେଷୁ ଗୁଣୀ ଦକ୍ଷୋ ମହାବଲଃ
ସେ ଲୋକରେ ଦୟାଳୁ ଓ ସ୍ନେହଶୀଳ, ରୂପଶୀଳୀ, ମଧୁର ସ୍ୱର ଥିବା, ସମସ୍ତ କାମରେ ନିପୁଣ ଓ ଶିଳ୍ପୀ, ଗୁଣବାନ୍, ଦକ୍ଷ ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ—
ସାକ୍ଷରଶ୍ଚାପି ଵିଦ୍ଵାଂଶ୍ଚ ଗୀତନୃତ୍ଯାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍। ଆତ୍ମଵିଦ୍ଯାଦିକାର୍ଯେଷୁ ସର୍ଵତଂତ୍ରୀସ୍ଵରେଷୁ ଚ
ଅକ୍ଷରଜ୍ଞ ଓ ପଣ୍ଡିତ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଓ ଏହା ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ସ୍ୱାଧୀନ—
ହଵିଷ୍ଯେଷୁ ଚ ସର୍ଵେଷୁ ଗଵ୍ଯେଷୁ ଚ ନିରାମିଷେ। ସଦ୍ଯୋଗାସ୍ଵାଦଦ୍ରଵ୍ଯେ ଚ ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ରେ ଚାତିଶୋଭନେ
ସମସ୍ତ ହବିଷ୍ୟ ଓ ଦୁଧ ଦ୍ରବ୍ୟରେ, ମାଂସ ରହିତ ଦୁଧ ଦ୍ରବ୍ୟରେ, ଏବଂ ନୂତନ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଓ ବହୁତ ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦାର୍ଥରେ—