ନିତ୍ଯକଷ୍ଟା ନରାସ୍ତତ୍ର କଲହଶ୍ଚ ଗୃହେ ଗୃହେ। ନୃପା ମ୍ଲେଚ୍ଛାଃ ସୁରାପାଶ୍ଚ ତଥା ମଂତ୍ରିପୁରୋହିତାଃ
ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ସବୁବେଳେ ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ ଝଗଡା ହୁଏ। ରାଜାମାନେ ଅସଭ୍ୟ ଓ ମଦ୍ୟପାନୀ, ସେମାନଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ମନୁଷ୍ଯୈଶ୍ଚ ବଲିସ୍ତେଷାଂ ମତ୍ସ୍ଯୈର୍ମାଂସୈର୍ନିରାମିଷଃ। ପାଷଂଡାଯାସଯୋଗେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଧାନା ଗୁଣଵାର୍ତଯୋଃ
ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଲୋକମାନେ, ମାଛ ଓ ମାଂସ ଖାଇବାରୁ, ଏବଂ ମାଂସ ନ ଖାଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଆସେ। ପ୍ରଧାନମାନେ ଅଧର୍ମୀ, ଏଠି ମୂଳ ଚିନ୍ତା ଗୁଣ ଓ ଲାଭ ଉପରେ।
ଧନିକୈଃ କୋକିଲୈର୍ମଂଦୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ତୈସ୍ତୁ ମହୀତଲମ୍। ତତୋନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପ୍ରିଯା ମୂଢା ଵନେ ଵା ନଗରେଷୁ ଚ୫୦ 1.76.
ଧରଣୀ ଧନୀ ଲୋକ, ମନ୍ଦ ବୁଦ୍ଧିର କୋଇଲି ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ। ପରେ ଯେଉଁଠି ଦେଖିଲେ ମୂର୍ଖ ପ୍ରେମୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ଜଙ୍ଗଲ କିମ୍ବା ସହର ଯେଉଁଠି ହେଉ।
ଭକ୍ଷ୍ଯାଭକ୍ଷ୍ଯଂ ସମଶ୍ନଂତି ମତ୍ସ୍ଯମାଂସାଦିକଂ ନରାଃ। ଵନେ ଦ୍ଵିଜାତଯଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଭୁଂଜତେ ଚାନୁପାପକମ୍
ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, ମାଛ ଓ ମାଂସ ସହିତ ଖାଆନ୍ତି। ଜଙ୍ଗଲରେ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହା ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ତାହା ଭୋଗନ୍ତି।
ଭକ୍ତିମଂତଂ ପଶୁଂ ଚାନ୍ଯତ୍ସର୍ଵେ ଯାଂତ୍ଯପୁନର୍ଭଵମ୍। ପାତଯଂତି ପିତୄନ୍ପାପାଃ ସର୍ଵେ ତେ ପୂର୍ଵଦେଵକାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ପଶୁକୁ ମାରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ମିଳୁଥିବା ଦୁଃଖରେ ପଡନ୍ତି। ପାପୀମାନେ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ଦେବତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଧୋପତନ କରାନ୍ତି।
ପିଶାଚା ରାକ୍ଷସା ଯେ ଚ ମୁର୍ତ୍ଯକା ଗୁହ୍ଯକା ଧ୍ରୁଵମ୍। ଏତେ ଚାଵିନଯପ୍ରୀତା ନ ଦେଵା ନ ଚ ମାନୁଷାଃ
ଯେଉଁମାନେ ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, ମୂର୍ତ୍ୟକ, ଗୁହ୍ୟକ—ଏମାନେ ସବୁ ଅଶିଷ୍ଟତାରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ନ ଦେବତା ନ ମାନବ।
ସଂଜଯ ଉଵାଚ-। କଥଂ ଚ ମର୍ତ୍ଯଭାଵେଷୁ ଲକ୍ଷଂଜାନଂତିତାତ୍ତ୍ଵିକାଃ। ଏତଂ ମେ ସଂଶଯଂ ନାଥ ଦୂରୀକୁରୁ ତତସ୍ତତଃ
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନୀ, ସେମାନେ କିପରି ଚିହ୍ନ ଚିହ୍ନିବେ? ମୋର ଏହି ସନ୍ଦେହକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୂର କରନ୍ତୁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ-। କୃତପାପାନୁରୂପାସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଜାତିଷ୍ଵନ୍ଯଜାତିଷୁ। ଅସୁରା ରାକ୍ଷସାଃ ପ୍ରେତାଃ ସ୍ଵଭାଵଂ ନ ତ୍ଯଜଂତି ତେ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ପାପ ଅନୁଯାୟୀ, ସେମାନେ ଦ୍ୱିଜ ଓ ଅନ୍ୟ ଜାତିରେ ଅସୁର, ରାକ୍ଷସ, ପ୍ରେତ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ କେବେ ଛାଡନ୍ତି ନାହିଁ।
ଜାତା ଯେ ଚାସୁରା ମର୍ତ୍ଯେ ସଦାତେ କଲହୋତ୍ସୁକାଃ। କୁହକାଃ କଚ୍ଚରାଃ କ୍ରୂରାଃ ଵିଜ୍ଞେଯା ରାକ୍ଷସାଭୁଵି
ଯେଉଁ ଅସୁରମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ଭିତରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଝଗଡାକୁ ଚାହାନ୍ତି; ଠକେଇବା, ଘୁରିବା ଓ କ୍ରୂରତାରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଭୂମିରେ ରାକ୍ଷସ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ।
ଜନୋଦ୍ଵିଗ୍ନାଦିକଂ ଦାନଂ ତଥା ଦେଵାର୍ଚନଂ ଭୁଵି। ଉଗ୍ରଭାଵାଦ୍ଧନଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ଭୁଞ୍ଜଂତି ଶାଶ୍ଵତମ୍
ଲୋକଙ୍କୁ ଅଶାନ୍ତ କରି ଦାନ ଦେଇ, ଏବଂ ଭୂମିରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜି, ସେମାନେ କଠୋରତାରେ ଧନ ଲାଭ କରନ୍ତି ଓ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଜଯଂ ଶୌର୍ଯାଦିକଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁନଃପାପକ୍ଷଯଂ ଵ୍ରଜେତ୍। ଏଵମୁର୍ଵ୍ଯାଂ ତଥା ନାକେ ନାଗଲୋକେ ଯମାଲଯେ
ଶୌର୍ୟ ଓ ଏହାଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ବିଜୟ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି, ପୁଣି ପାପ ନାଶ ହେଲେ ଆଗକୁ ବଢନ୍ତି; ଏହିପରି ଭୂମିରେ, ସ୍ୱର୍ଗରେ, ନାଗଲୋକରେ ଓ ଯମଲୋକରେ ହୁଏ।
ଉଗ୍ରେଣ ତପସା କଶ୍ଚିତ୍ସୁରତ୍ଵଂ ଲଭତେ ଦିଵି। ଵାସୁଦେଵଂ ସମାରାଧ୍ଯ ପ୍ରହ୍ଲାଦଃ ସୁରପୂଜିତଃ
କଠିନ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା କେହି ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତ୍ୱ ଲାଭ କରନ୍ତି; ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପୂଜି, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ।
ହରଂ ତଥାନ୍ଧକୋ ଦୈତ୍ଯଃ ସ୍ତୁତ୍ଵା ତତ୍ସଭ୍ଯକୋଽଭଵତ୍। ତସ୍ଯୈଵ ଗଣମୁଖ୍ଯତ୍ଵଂ ଲେଭେ ଭୃଂଗୀ ମହାବଲଃ
ଏଭଳି ଦୈତ୍ୟ ଅନ୍ଧକ ହରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ତାଙ୍କ ସଭ୍ୟ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ଗଣମାନ୍ୟ ଭୃଙ୍ଗୀ ମହାବଳୀ ମୁଖ୍ୟତ୍ୱ ଲାଭ କଲେ।
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵୋ ବଲିରିଂଦ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଗଚ୍ଛଂତି ସଦ୍ଗତିଂ ତାତ ଇହାମୁତ୍ର ଚ ସର୍ଵଦା
ଏମିତି ଅନେକ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ—ବଳି ଭବିଷ୍ୟତରେ ଇନ୍ଦ୍ର ହେବେ—ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଉତ୍ତମ ଗତି ପାଆନ୍ତି।
କେଚିଦ୍ଦୈତ୍ଯକୁଲେ ଜାତାଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସୁରସତ୍ତମାଃ। ଭାଵଯଂତି ପିତୄନ୍ସର୍ଵାନ୍ଶତଶୋଥ ସହସ୍ରଶଃ
କେତେକ ଦୈତ୍ୟ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୃଥିବୀରେ ଉତ୍ତମ ଦେବତା ହେବାକୁ ସମର୍ଥ; ସେମାନେ ଶତେ ହଜାରେ ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଏକେନାପି ସୁପୁତ୍ରେଣ କୁଲତ୍ରାଣଂ ଚ ଧୀମତା। ଏକୋପି ଵୈଷ୍ଣଵଃ ପୁତ୍ରଃ କୁଲକୋଟିଂ ସମୁଦ୍ଧରେତ୍
ଏକ ଜଣ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଭଲ ପୁଅ କୁଳକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରେ; ଏକ ଭକ୍ତିଶୀଳ ପୁଅ ଦଶ କୋଟି କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରେ।
ଜିତେଂଦ୍ରିଯୋପି ଧର୍ମାତ୍ମା ଦ୍ଵିଜଦେଵାର୍ଚନେ ରତଃ। କ୍ଷଯେ ଧର୍ମେ କଲୌ ଶେଷେ ପୁରେ ଜନପଦେଷୁ ଚ
ଏକ ନିଜେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି, ଦ୍ୱିଜ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲାଗିଥିଲେ, କଳିର ଶେଷ ଧର୍ମ ଅବସାନ ସମୟରେ, ସହର କିମ୍ବା ଗ୍ରାମରେ—
ଏକୋ ରକ୍ଷତି ଧର୍ମାତ୍ମା ପୁରେ ଗ୍ରାମଂ ଜନଂ କୁଲମ୍। ଵିଜ୍ଞାତୃମେଦୁରଂ ଚାସୀଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ପୁରଂ ମହତ୍
ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ସହର, ଗ୍ରାମ, ଲୋକ ଓ କୁଳକୁ ରକ୍ଷା କରେ; ଏମିତି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଥିବା ବଡ଼ ସହର 'ବିଜ୍ଞାତୃମେଦୁର' ନାମକ ଥିଲା।
ତତ୍ର ସର୍ଵେ ଦ୍ଵିଜାଃ ଶଶ୍ଵତ୍ସଂଧ୍ଯୋପାସନତତ୍ପରାଃ। ଵେଦପାଠରତା ଧୀରା ଦେଵାତିଥିଦ୍ଵିଜାର୍ଚକାଃ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସଦା ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳାରେ ପୂଜାରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ବେଦ ପଢିବାରେ ମନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଧୈର୍ୟ ଧରିଥାନ୍ତି, ଦେବତା, ଅତିଥି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ଯଜ୍ଞଵ୍ରତାଗ୍ନିକର୍ମାଣଃ ଷଟ୍କର୍ମପରିନିଶ୍ଚଯାଃ। ଅତିକୃଚ୍ଛ୍ରେ ଚ ତେଷାଂ ଵୈ ନ ପାପେ ଵର୍ତତେ ମନଃ
ଯଜ୍ଞ, ବ୍ରତ ଓ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିବା, ଛଅଟି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ରଖିଥିବା, ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ମନ କେବେ ମନ୍ଦ କାମରେ ଲାଗେ ନାହିଁ।
କୁର୍ଵଂତି ସତତଂ ଵୀରା ଵ୍ରତଂ ଯଜ୍ଞଂ ସନାତନମ୍। କଦାଚିଦ୍ଦୈଵଯୋଗାଚ୍ଚ ଗୃହସ୍ଥଶ୍ଚ ସ କୋଵିଦଃ
ସେ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଲୋକେ ସଦା ସନାତନ ବ୍ରତ ଓ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି; କେବେ କେବେ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଘରେ ରୁହୁଥିବା ଜଣେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଵହ୍ନୌ ଜୁହୋତି ଵିପ୍ରର୍ଷି ରାଜ୍ଯଂ ମଂତ୍ରେଣ ମଂତ୍ରଵିତ୍। ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ଚ ତସ୍ଯୈଵ ମୂତ୍ରକୃଚ୍ଛ୍ରଂ ସୁଦାରୁଣମ୍
ମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିକୁ ହବି ଦେଇଥିଲେ; ସେ ସମୟରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ମୁତ୍ର ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ।
ତତ୍ପ୍ରୋଜ୍ଝିତୁଂ ଗତଃ ସୋପି ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ସ୍ଥାପ୍ଯ ଚେଟିକାମ୍। ତସ୍ଯାସ୍ତ୍ଵନଵଧାନେନ ଶୁନା ଚାଜ୍ଯଂ ଚ ଭକ୍ଷିତମ୍
ସେ ମୁତ୍ରତ୍ୟାଗ ପାଇଁ ଯାଇଥିଲେ, ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଜଣେ ଦାସୀକୁ ରଖିଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ଦାସୀର ଅବଧାନ ନଥିବାରୁ ଏକ କୁକୁର ଘିଅ ଖାଇଦେଲା।
ଭିଯା ତଯା ତତଃ ପାତ୍ରଂ ସ୍ଵୀଯମୂତ୍ରେଣ ସଂଭୃତମ୍। ଅସଂଲକ୍ଷ୍ଯା ଜୁହୋଦଗ୍ନୌ ସ ଵିପ୍ରସ୍ତ୍ଵରଯା ତତଃ
ଭୟରେ ସେ ଦାସୀ ନିଜ ପାତ୍ରକୁ ନିଜ ମୁତ୍ରରେ ପୂରିଦେଲା; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅନ୍ଧାରେ ତାହାକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଦେଇଦେଲେ।
ଆଶ୍ଚର୍ଯଂ ଚ ତତୋ ଵହ୍ନୌ ଲକ୍ଷିତଂ ତେନ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍। କୂଟଂ ହେମମଯଂ ସାକ୍ଷାତ୍ସ୍ଵର୍ଣଂ ଜାଂବୂନଦପ୍ରଭଂ
ତାହା ପରେ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅଗ୍ନିରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଗଲା—ସେଠାରେ ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁନା ପରି ଏକ ଖଣ୍ଡ ସୁନା ସୃଷ୍ଟି ହେଲା।
ଗୃହୀତ୍ଵା ତନ୍ମୁଦା ଵିପ୍ରଃ ପାପଯୋଗଂ ଚକାର ହ। ପପ୍ରଚ୍ଛ ଵିସ୍ମଯାଦ୍ଦାସୀଂ କଥମେତଦ୍ଵଦ ପ୍ରିଯେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖୁସିରେ ତାହା ନେଇ ଅନୁଚିତ କାମ କଲେ; ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ସେ ଦାସୀକୁ ପଚାରିଲେ—'ପ୍ରିୟେ, ଏହା କିପରି ହେଲା?'
ମୁଦା ତତ୍ର ଯଥାଵୃତ୍ତଂ କଥିତଂ ତୁ ତଯା ଦ୍ଵିଜ। ତତୋ ନିତ୍ଯଂ ଯଥାକାଲଂ ତଚ୍ଚ ତସ୍ଯ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ସେ ଦାସୀ ଖୁସିରେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା କହିଦେଲା; ଏହିଠାରୁ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମୟରେ ସମୟରେ ସେହି ଘଟଣା ଦେଖିଲେ।
ସମୃଦ୍ଧିରଦ୍ଭୁତା ଗେହେ ଲୋକଵିସ୍ମଯକାରିଣୀ। ତତଃ ପରସ୍ପରାଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵୈରେଵ ଚ ତତ୍ପୁରେ
ଘରେ ଅଦ୍ଭୁତ ସମୃଦ୍ଧି ଆସିଲା, ଲୋକମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ; ପରସ୍ପରରୁ ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ସେହି ସହରରେ ଏହା ଜାଣିଗଲେ।
କୃତଂ କର୍ମ ଦୁରାଚାରଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲୋଭାଦସାଧୁଭିଃ। ଗୁରୁଲୋଭାଚ୍ଚ ସୁମହତ୍ସ୍ଵାଂତେ ପଂକଂ ଵିଶତ୍ଯପି
ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି କାମ ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଶୁଣି ଲୋଭରେ କରିଲେ; ବଡ଼ ଲୋଭରେ ଏମିତି ମହାନ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଶେଷରେ କାଦାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ପଂକାଦେଵ ଭଯାନ୍ମୋହାନ୍ମତିଭ୍ରଂଶୋଽଭଵତ୍ତତଃ। ଅଥ କିଲ୍ବିଷକୂଟେନ ଦଗ୍ଧମେଵ ପୁରଂ ଚ ତତ୍
ସେହି କାଦାରୁ ଭୟ ଓ ମୋହରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଭ୍ରମିଗଲା; ପରେ ଏହି ପାପର ଭାରରେ ସମସ୍ତ ସହର ଦହିଗଲା।