ପ୍ରଵୃତ୍ତସ୍ସର୍ଵଗୃହ୍ଯେଷୁ ଭକ୍ଷ୍ଯାଭକ୍ଷ୍ଯସଜୀଵନଃ। ଭୂମ୍ଯାଂ ପଶ୍ଵାଦିଯୋନୀନାଂ କୁଲେଷୁ ପ୍ରାପ୍ତସଂଭଵାଃ
ସମସ୍ତ ପରିବାରରେ ଲାଗିଥିବା, ଭକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଉପରେ ଜୀବନ ଚାଲାଇଥିବା, ଭୂମିରେ ପଶୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମର କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା।
ଶୁନୋ ଵିଗୃହ୍ଯ ହସ୍ତେନ ମ୍ଲେଚ୍ଛାନାଂ ଭକ୍ଷଣପ୍ରିଯାଃ। ଵିଶେଷାତ୍ସୂକରାଣାଂ ଚ ତଥା ଚ ରଣଯୋଧିନାଂ
ହାତରେ ଧରାଯାଇଥିବା କୁକୁର ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖାଇବାକୁ ଭଲପାଏ, ବିଶେଷ କରି ଶୂକର ଓ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।
ପୋଷଣେ ଭକ୍ଷଣେ ପ୍ରୀତାଃ ପୂତିଗର୍ହ୍ଯେଷ୍ଵସାଧୁଷୁ। ପର୍ଵତେକରଣାଦ୍ଵହ୍ନେଃ କାଷ୍ଠସଂଚଯସଂଗ୍ରହେ
ପୋଷଣ ଓ ଭୋଜନରେ ଆନନ୍ଦିତ, ଅପବିତ୍ର ଓ ଘୃଣିତ ଜିନିଷରେ ଲାଗିଥିବା, ପାହାଡ଼ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ କାଠ ଜମା କରିବାରେ ରୁଚି ରଖନ୍ତି।
ଵିଜ୍ଞେଯାସ୍ତେ ସଦା ମ୍ଲେଚ୍ଛାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଭଯାକୁଲାଃ। ଲୋକାନାଂ ନଷ୍ଟଧର୍ମେ ଚ ସଦା ଶୌଚଵିଵର୍ଜିତେ
ସେମାନେ ସଦା ମ୍ଲେଚ୍ଛ ବୋଲି ଚିହ୍ନିବା ଉଚିତ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ଭୟ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି ଓ ସଦା ପବିତ୍ରତା ନାହିଁ।
କୁଲୀନାନାଂ ତଦା ମ୍ଲେଚ୍ଛା ଭଵିଷ୍ଯଂତି ଚ ଦସ୍ଯଵଃ। ତେଷାଂ ସଂସର୍ଗତୋନ୍ଯେ ଚ ସଂବଂଧାଦନ୍ନଭୋଜନାତ୍
ସେଇ ସମୟରେ, ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନେ ଦସ୍ୟୁ ହେବେ; ସେମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ, ଆତ୍ମୀୟତା ଓ ଏକାସାଥି ଖାଇବା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଭଳି ହେବେ।
ମୈଥୁନାତ୍ତସ୍ଯ ଯୋଷାସୁ ତଦ୍ଭାଵଂ ତୁ ଵ୍ରଜଂତି ତେ। ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ଜନାସ୍ସର୍ଵେ ଦୁଃଖରୋଗପ୍ରତାପିତାଃ
ସେମାନଙ୍କ ମହିଳାମାନଙ୍କ ସହ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭାବ ଆସିଯିବ; ସେଇ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦୁଃଖ ଓ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହେବେ।
ଦୁର୍ଭିକ୍ଷାନ୍ନ ପରାମୂଢାଃ ସଦା ରାଜପ୍ରପୀଡିତାଃ। ତତ୍ରାସତ୍ଯେରତା ମର୍ତ୍ଯାଃ ସର୍ଵଶୌଚଵିଵର୍ଜିତାଃ
ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ, ସଦା ରାଜାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ; ସେଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଅସତ୍ୟରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ରତା ରହିନଥାଏ।
ନ ଶ୍ରୂଯଂତେ ଜନୈରେଵ ପୁରାଣାଗମସଂହିତାଃ। ମଦ୍ଯମାଂସପ୍ରିଯାଃ ପାପାସ୍ସର୍ଵଭକ୍ଷାସ୍ସୁଦାରୁଣାଃ
ଲୋକମାନେ ପୁରାଣ ଓ ଆଗମ ସଂହିତା କେବେ ଶୁଣନ୍ତି ନାହିଁ; ପାପୀ, ମଦ ଓ ମାଂସ ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତ କିଛି ଖାଉଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁର।
ଦାରୁଣାଚାରନିରତା ନିତ୍ଯଂ ଛଲପରାଯଣାଃ। ନ ପୁଷ୍ଣଂତି ସୁତାସ୍ତାତଂ ପ୍ରସୁଵଂ ଚ ଗୁରୂନପି
ସେମାନେ ସଦା କ୍ରୁର ଆଚରଣରେ ଲାଗିଥିବା, ଛଳରେ ଲିନ; ସେମାନେ ପୁଅ, ବାପା, ମାଁ କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୋଷଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ନ ଶୁଶ୍ରୂଷଂତି ଵୈ ଭୃତ୍ଯାଃ ସ୍ଵାମିନଂ ଗୁଣଶାଲିନମ୍। ଭର୍ତାରଂ ନ ସ୍ତ୍ରିଯଃ କାଶ୍ଚିଚ୍ଛ୍ଵଶୁରୌ ଚ ସ୍ଵମାତରଃ
ଦାସମାନେ ନିଜ ଗୁଣବାନ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଶୁଶ୍ରୂଷା କରନ୍ତି ନାହିଁ; କିଛି ମହିଳା ନିଜ ସ୍ୱାମୀ, ଶ୍ୱଶୁର କିମ୍ବା ନିଜ ମାଆଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଇନାହାନ୍ତି।
ନିତ୍ଯକଷ୍ଟା ନରାସ୍ତତ୍ର କଲହଶ୍ଚ ଗୃହେ ଗୃହେ। ନୃପା ମ୍ଲେଚ୍ଛାଃ ସୁରାପାଶ୍ଚ ତଥା ମଂତ୍ରିପୁରୋହିତାଃ
ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ସବୁବେଳେ ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ ଝଗଡା ହୁଏ। ରାଜାମାନେ ଅସଭ୍ୟ ଓ ମଦ୍ୟପାନୀ, ସେମାନଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ମନୁଷ୍ଯୈଶ୍ଚ ବଲିସ୍ତେଷାଂ ମତ୍ସ୍ଯୈର୍ମାଂସୈର୍ନିରାମିଷଃ। ପାଷଂଡାଯାସଯୋଗେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଧାନା ଗୁଣଵାର୍ତଯୋଃ
ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଲୋକମାନେ, ମାଛ ଓ ମାଂସ ଖାଇବାରୁ, ଏବଂ ମାଂସ ନ ଖାଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଆସେ। ପ୍ରଧାନମାନେ ଅଧର୍ମୀ, ଏଠି ମୂଳ ଚିନ୍ତା ଗୁଣ ଓ ଲାଭ ଉପରେ।
ଧନିକୈଃ କୋକିଲୈର୍ମଂଦୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ତୈସ୍ତୁ ମହୀତଲମ୍। ତତୋନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପ୍ରିଯା ମୂଢା ଵନେ ଵା ନଗରେଷୁ ଚ୫୦ 1.76.
ଧରଣୀ ଧନୀ ଲୋକ, ମନ୍ଦ ବୁଦ୍ଧିର କୋଇଲି ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ। ପରେ ଯେଉଁଠି ଦେଖିଲେ ମୂର୍ଖ ପ୍ରେମୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ଜଙ୍ଗଲ କିମ୍ବା ସହର ଯେଉଁଠି ହେଉ।
ଭକ୍ଷ୍ଯାଭକ୍ଷ୍ଯଂ ସମଶ୍ନଂତି ମତ୍ସ୍ଯମାଂସାଦିକଂ ନରାଃ। ଵନେ ଦ୍ଵିଜାତଯଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଭୁଂଜତେ ଚାନୁପାପକମ୍
ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, ମାଛ ଓ ମାଂସ ସହିତ ଖାଆନ୍ତି। ଜଙ୍ଗଲରେ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହା ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ତାହା ଭୋଗନ୍ତି।
ଭକ୍ତିମଂତଂ ପଶୁଂ ଚାନ୍ଯତ୍ସର୍ଵେ ଯାଂତ୍ଯପୁନର୍ଭଵମ୍। ପାତଯଂତି ପିତୄନ୍ପାପାଃ ସର୍ଵେ ତେ ପୂର୍ଵଦେଵକାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ପଶୁକୁ ମାରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ମିଳୁଥିବା ଦୁଃଖରେ ପଡନ୍ତି। ପାପୀମାନେ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ଦେବତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଧୋପତନ କରାନ୍ତି।
ପିଶାଚା ରାକ୍ଷସା ଯେ ଚ ମୁର୍ତ୍ଯକା ଗୁହ୍ଯକା ଧ୍ରୁଵମ୍। ଏତେ ଚାଵିନଯପ୍ରୀତା ନ ଦେଵା ନ ଚ ମାନୁଷାଃ
ଯେଉଁମାନେ ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, ମୂର୍ତ୍ୟକ, ଗୁହ୍ୟକ—ଏମାନେ ସବୁ ଅଶିଷ୍ଟତାରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ନ ଦେବତା ନ ମାନବ।
ସଂଜଯ ଉଵାଚ-। କଥଂ ଚ ମର୍ତ୍ଯଭାଵେଷୁ ଲକ୍ଷଂଜାନଂତିତାତ୍ତ୍ଵିକାଃ। ଏତଂ ମେ ସଂଶଯଂ ନାଥ ଦୂରୀକୁରୁ ତତସ୍ତତଃ
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନୀ, ସେମାନେ କିପରି ଚିହ୍ନ ଚିହ୍ନିବେ? ମୋର ଏହି ସନ୍ଦେହକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୂର କରନ୍ତୁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ-। କୃତପାପାନୁରୂପାସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଜାତିଷ୍ଵନ୍ଯଜାତିଷୁ। ଅସୁରା ରାକ୍ଷସାଃ ପ୍ରେତାଃ ସ୍ଵଭାଵଂ ନ ତ୍ଯଜଂତି ତେ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ପାପ ଅନୁଯାୟୀ, ସେମାନେ ଦ୍ୱିଜ ଓ ଅନ୍ୟ ଜାତିରେ ଅସୁର, ରାକ୍ଷସ, ପ୍ରେତ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ କେବେ ଛାଡନ୍ତି ନାହିଁ।
ଜାତା ଯେ ଚାସୁରା ମର୍ତ୍ଯେ ସଦାତେ କଲହୋତ୍ସୁକାଃ। କୁହକାଃ କଚ୍ଚରାଃ କ୍ରୂରାଃ ଵିଜ୍ଞେଯା ରାକ୍ଷସାଭୁଵି
ଯେଉଁ ଅସୁରମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ଭିତରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଝଗଡାକୁ ଚାହାନ୍ତି; ଠକେଇବା, ଘୁରିବା ଓ କ୍ରୂରତାରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଭୂମିରେ ରାକ୍ଷସ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ।
ଜନୋଦ୍ଵିଗ୍ନାଦିକଂ ଦାନଂ ତଥା ଦେଵାର୍ଚନଂ ଭୁଵି। ଉଗ୍ରଭାଵାଦ୍ଧନଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ଭୁଞ୍ଜଂତି ଶାଶ୍ଵତମ୍
ଲୋକଙ୍କୁ ଅଶାନ୍ତ କରି ଦାନ ଦେଇ, ଏବଂ ଭୂମିରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜି, ସେମାନେ କଠୋରତାରେ ଧନ ଲାଭ କରନ୍ତି ଓ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଜଯଂ ଶୌର୍ଯାଦିକଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁନଃପାପକ୍ଷଯଂ ଵ୍ରଜେତ୍। ଏଵମୁର୍ଵ୍ଯାଂ ତଥା ନାକେ ନାଗଲୋକେ ଯମାଲଯେ
ଶୌର୍ୟ ଓ ଏହାଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ବିଜୟ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି, ପୁଣି ପାପ ନାଶ ହେଲେ ଆଗକୁ ବଢନ୍ତି; ଏହିପରି ଭୂମିରେ, ସ୍ୱର୍ଗରେ, ନାଗଲୋକରେ ଓ ଯମଲୋକରେ ହୁଏ।
ଉଗ୍ରେଣ ତପସା କଶ୍ଚିତ୍ସୁରତ୍ଵଂ ଲଭତେ ଦିଵି। ଵାସୁଦେଵଂ ସମାରାଧ୍ଯ ପ୍ରହ୍ଲାଦଃ ସୁରପୂଜିତଃ
କଠିନ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା କେହି ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତ୍ୱ ଲାଭ କରନ୍ତି; ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପୂଜି, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ।
ହରଂ ତଥାନ୍ଧକୋ ଦୈତ୍ଯଃ ସ୍ତୁତ୍ଵା ତତ୍ସଭ୍ଯକୋଽଭଵତ୍। ତସ୍ଯୈଵ ଗଣମୁଖ୍ଯତ୍ଵଂ ଲେଭେ ଭୃଂଗୀ ମହାବଲଃ
ଏଭଳି ଦୈତ୍ୟ ଅନ୍ଧକ ହରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ତାଙ୍କ ସଭ୍ୟ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ଗଣମାନ୍ୟ ଭୃଙ୍ଗୀ ମହାବଳୀ ମୁଖ୍ୟତ୍ୱ ଲାଭ କଲେ।
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵୋ ବଲିରିଂଦ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଗଚ୍ଛଂତି ସଦ୍ଗତିଂ ତାତ ଇହାମୁତ୍ର ଚ ସର୍ଵଦା
ଏମିତି ଅନେକ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ—ବଳି ଭବିଷ୍ୟତରେ ଇନ୍ଦ୍ର ହେବେ—ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଉତ୍ତମ ଗତି ପାଆନ୍ତି।
କେଚିଦ୍ଦୈତ୍ଯକୁଲେ ଜାତାଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସୁରସତ୍ତମାଃ। ଭାଵଯଂତି ପିତୄନ୍ସର୍ଵାନ୍ଶତଶୋଥ ସହସ୍ରଶଃ
କେତେକ ଦୈତ୍ୟ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୃଥିବୀରେ ଉତ୍ତମ ଦେବତା ହେବାକୁ ସମର୍ଥ; ସେମାନେ ଶତେ ହଜାରେ ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଏକେନାପି ସୁପୁତ୍ରେଣ କୁଲତ୍ରାଣଂ ଚ ଧୀମତା। ଏକୋପି ଵୈଷ୍ଣଵଃ ପୁତ୍ରଃ କୁଲକୋଟିଂ ସମୁଦ୍ଧରେତ୍
ଏକ ଜଣ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଭଲ ପୁଅ କୁଳକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରେ; ଏକ ଭକ୍ତିଶୀଳ ପୁଅ ଦଶ କୋଟି କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରେ।
ଜିତେଂଦ୍ରିଯୋପି ଧର୍ମାତ୍ମା ଦ୍ଵିଜଦେଵାର୍ଚନେ ରତଃ। କ୍ଷଯେ ଧର୍ମେ କଲୌ ଶେଷେ ପୁରେ ଜନପଦେଷୁ ଚ
ଏକ ନିଜେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି, ଦ୍ୱିଜ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲାଗିଥିଲେ, କଳିର ଶେଷ ଧର୍ମ ଅବସାନ ସମୟରେ, ସହର କିମ୍ବା ଗ୍ରାମରେ—
ଏକୋ ରକ୍ଷତି ଧର୍ମାତ୍ମା ପୁରେ ଗ୍ରାମଂ ଜନଂ କୁଲମ୍। ଵିଜ୍ଞାତୃମେଦୁରଂ ଚାସୀଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ପୁରଂ ମହତ୍
ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ସହର, ଗ୍ରାମ, ଲୋକ ଓ କୁଳକୁ ରକ୍ଷା କରେ; ଏମିତି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଥିବା ବଡ଼ ସହର 'ବିଜ୍ଞାତୃମେଦୁର' ନାମକ ଥିଲା।
ତତ୍ର ସର୍ଵେ ଦ୍ଵିଜାଃ ଶଶ୍ଵତ୍ସଂଧ୍ଯୋପାସନତତ୍ପରାଃ। ଵେଦପାଠରତା ଧୀରା ଦେଵାତିଥିଦ୍ଵିଜାର୍ଚକାଃ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସଦା ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳାରେ ପୂଜାରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ବେଦ ପଢିବାରେ ମନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଧୈର୍ୟ ଧରିଥାନ୍ତି, ଦେବତା, ଅତିଥି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ଯଜ୍ଞଵ୍ରତାଗ୍ନିକର୍ମାଣଃ ଷଟ୍କର୍ମପରିନିଶ୍ଚଯାଃ। ଅତିକୃଚ୍ଛ୍ରେ ଚ ତେଷାଂ ଵୈ ନ ପାପେ ଵର୍ତତେ ମନଃ
ଯଜ୍ଞ, ବ୍ରତ ଓ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିବା, ଛଅଟି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ରଖିଥିବା, ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ମନ କେବେ ମନ୍ଦ କାମରେ ଲାଗେ ନାହିଁ।