ନ ମଂତ୍ରେଷୁ ନ ଦେଵେଷୁ କଲ୍ପଂତେ ତେ ସୁରଦ୍ଵିଷଃ। ଅଗ୍ରଜଃ ସହଜସ୍ତେଷାଂ ସଦୃଙ୍ନୋ ଗ୍ରାମ୍ଯଵୃତ୍ତଯଃ
ସେମାନେ ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କ ସହ କିଛି ସମ୍ପର୍କ ରଖନ୍ତି ନାହିଁ, ଦେବଦ୍ୱେଷୀ; ସେମାନଙ୍କ ଭାଇ ଓ ନିଜ ମାନେ ସମାନ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଚଳାଚଳ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ପରି।
ଲୋମକେଶପ୍ରଣେତାରଃ କ୍ରଵ୍ଯଭକ୍ଷରତା ଭୁଵି। ସାହସଂ ଚ ଵ୍ରତଂ ଦାନଂ ସ୍ନାନଂ ଯଜ୍ଞାଦିକଂ ଚ ଯତ୍
ସେମାନେ ଲୋମ ଓ କେଶରେ ଢାକା, ମାଂସ ଭୋଜନରେ ଆନନ୍ଦିତ, ଏଠି ପୃଥିବୀରେ ସେମାନେ ବ୍ରତ, ଦାନ, ସ୍ନାନ, ଯଜ୍ଞ ଆଦିକୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତି।
ମତ୍ସ୍ଯମାଂସାଦିଷୁ ପ୍ରୀତା ମୃଷାଵଚନଭାଷିଣଃ। ସଦାକାମାସ୍ସଦା ଲୋଭାସ୍ସଦା କ୍ରୋଧମଦାନ୍ଵିତାଃ
ସେମାନେ ମାଛ ଓ ମାଂସ ଭୋଜନରେ ପ୍ରୀତି ରଖନ୍ତି, ମିଥ୍ୟା କଥା କହନ୍ତି, ସଦା କାମନା, ଲୋଭ ଓ କ୍ରୋଧ ମଦରେ ଭରିଥାନ୍ତି।
ଵଧବଂଧରତୋଦ୍ଵେଗା ଦ୍ଯୂତସଂଗୀତସଂପ୍ରିଯାଃ। କୁଭୃତ୍ଯାଃ କୁଜନପ୍ରୀତାଃ ପୂତିଗଂଧରତା ନରାଃ
ବଧ, ବନ୍ଧନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦୁଃଖ ପାଇଁ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ଜୁଆ ଓ ଗୀତରେ ଆସକ୍ତ; ଖରାପ ଚାକର, ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି, ଦୁର୍ଗନ୍ଧରେ ଆସକ୍ତ।
ନ ଦେଵେଷୁ ନ ଵିଜ୍ଞେଷୁ ନ ଧର୍ମଶ୍ରଵଣେଷୁ ଚ। ସ୍ତୋତ୍ରମଂତ୍ରାଦିକେ ପୁଣ୍ଯେ ଯଥାକାର୍ଯେଷ୍ଵନିଶ୍ଚଯାଃ
ସେମାନେ ଦେବତା, ଜ୍ଞାନୀ କିମ୍ବା ଧର୍ମ କଥା ଶୁଣିବାରେ ଭକ୍ତି ରଖନ୍ତି ନାହିଁ; ସ୍ତୁତି, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଶୁଭ କାମରେ ନିଜେ ଅନିଶ୍ଚିତ।
ବହୁରୋଗାଧିରୋଷାଶ୍ଚ ବହୁରୂପପରିଚ୍ଛଦାଃ। ନରଜାତିଷୁ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଚିହ୍ନାନ୍ଯେତାନି ଭୂତଲେ
ସେମାନେ ବହୁ ରୋଗ ଓ ଅଧିକ କ୍ରୋଧରେ ପୀଡିତ, ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ସଜିଥାନ୍ତି; ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ଏହି ଲକ୍ଷଣ ପୃଥିବୀରେ ଦେଖାଯାଏ।
ନ ଜାନଂତି ପରଂ ଲୋକଂ ନ ଗୁରୁଂ ସ୍ଵଂ ନ ଚାପରଂ। ଗର୍ଭପୂରଣମିଚ୍ଛଂତି ନାତିଥିଂ ନ ଗୁରୂନ୍ଦ୍ଵିଜାନ୍
ସେମାନେ ପରଲୋକ, ନିଜ ଗୁରୁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ; ଗର୍ଭ ଭରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ, ଅତିଥି, ଗୁରୁ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ନ ଦେଵଂ ନ ସୁତଂ ଗୋତ୍ରଂ ନ ମିତ୍ରଂ ନ ଚ ବାନ୍ଧଵଂ। ସ୍ଵପ୍ନେ ଦାନଂ ନ ଜାନଂତି ଭକ୍ଷଣାନ୍ନ ପରିଚ୍ଛଦଂ
ସେମାନେ ଦେବତା, ପୁଅ, ଗୋତ୍ର, ବନ୍ଧୁ କିମ୍ବା ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ଚିହ୍ନନ୍ତି ନାହିଁ; ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଦାନ କିମ୍ବା ଭୋଜନ ଓ ଜିନିଷର ମୂଲ୍ୟ ବୁଝନ୍ତି ନାହିଁ।
ଗୋପାଯଂତି ଧନଂ ଯସ୍ମାତ୍ତେ ଯକ୍ଷା ନରରୂପିଣଃ। ପ୍ରାଣାଂତେପି ଧନଂ କିଚିନ୍ନ ଦିଶଂତି ଚ ରାଜନି
ସେମାନେ ନିଜ ଧନକୁ ଗୁପ୍ତ ରଖନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନେ ମଣିଷ ଆକୃତିରେ ଯକ୍ଷ; ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଦେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ, ରାଜାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ତେ ଯକ୍ଷା ଦୁର୍ଗତିସ୍ଥାଶ୍ଚ ପରାର୍ଥେ ଭାରଵାହକାଃ। ପ୍ରେତାନାଂ ଲକ୍ଷଣଂ ଯଦ୍ଵା ସର୍ଵଲୋକଵିଗର୍ହିତଂ
ଏହି ଯକ୍ଷମାନେ ସଦା ଦୁଃଖରେ ରହନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଭାର ବହନ କରନ୍ତି; ପ୍ରେତମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ଲକ୍ଷଣ, ସେଗୁଡିକୁ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଘୃଣା କରନ୍ତି।
ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଚ ପୁରୁଷାଣାଂ ଚ ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକମନା ମମ। ମଲପଂକଧରା ନିତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଶୌଚଵିଵର୍ଜିତାଃ
ଏବେ ମୋ କଥା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ, ଯେଉଁ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୁଷମାନେ ସଦା ମଳ ଓ କାଦିରେ ଢାକା, ସତ୍ୟ ଓ ଶୁଚିତା ରହିତ।
ଦଂତକୁଂତଲଵସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଵପୁଷୋ ମଲସଂଚଯାଃ। ଗୃହପୀଠାଦିପାତ୍ରାଣାଂ ସକୃଚ୍ଛୌଚଂ ନ ରୋଚତେ
ସେମାନଙ୍କ ଦାନ୍ତ, କେଶ ଓ ବସ୍ତ୍ର ମଳରେ ଭରିଥାଏ; ଘର, ଚକି ବା ଭାଣ୍ଡା ଏକଥର ମଧ୍ୟ ସଫା କରିବାକୁ ଭଲପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
ନ ପଶ୍ଯଂତି ସୁଖଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଵିଶଂତି କାନନେ ଦ୍ରୁତଂ। ଵିଘସୋଚ୍ଛିଷ୍ଟପୂତୀନାଂ ଭକ୍ଷଣେଭିରତା ଭୁଵି
ସେମାନେ କେବେ ଖୁସି ଦେଖିନାହାନ୍ତି; ଜଣେ ଜଣେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଭୂମିରେ ଅପବିତ୍ର ଓ ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାରେ ଲାଗି ରହନ୍ତି।
ଅନ୍ନପାନଂ ଚ ଶଯନମନ୍ଧକାରେଷୁ ରୋଚତେ। କଦାଚିତ୍ସ୍ଵସ୍ଥତା ନାସ୍ତି କ୍ଵଚିଦ୍ଵା ଶୁଚିତାତନୌ
ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ ଓ ଅନ୍ଧାରରେ ଶୋଇବାକୁ ଭଲପାଆନ୍ତି; କେବେ କେବେ ଶରୀର ଭଲ ନଥାଏ, କେବେ କେବେ ପବିତ୍ର ଦେହ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱସ୍ଥତା ନଥାଏ।
ଲକ୍ଷଣଂ ନରଲୋକେଷୁ ପ୍ରେତାନାମୀଦୃଶଂ କିଲ। ହିତାହିତଂ ନ ଜାନଂତି ମିତ୍ରାମିତ୍ରଂ ଗୁଣାଗୁଣମ୍
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୂର୍ବଜମାନେ ଏଭଳି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ; ସେମାନେ କଣ ଭଲ କଣ ଖରାପ, କିଏ ମିତ୍ର କିଏ ଶତ୍ରୁ, କଣ ଗୁଣ କଣ ଦୋଷ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।
ପାପପୁଣ୍ଯାଦିକଂ ସ୍ଥାନଂ ସ୍ନାନଂ ଦେଵଦ୍ଵିଜାର୍ଚନଂ। ଅରିମିତ୍ରମୁଦାସୀନଂ ନ ଵିଂଦଂତି ସ୍ଵଭାଵତଃ
ପାପ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଥିବା ସ୍ଥାନ, ସ୍ନାନ, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୂଜା, ଶତ୍ରୁ, ମିତ୍ର କିମ୍ବା ଉଦାସୀନ—ଏହା ସ୍ୱଭାବକ୍ରମେ ସେମାନେ ଚିହ୍ନଟ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ମର୍ତ୍ଯସ୍ଥାଃ ପଶଵସ୍ତେ ଚ ଜ୍ଞାଯଂତେ ବୁଦ୍ଧିସଂମତୈଃ। ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ନାନାତ୍ଵଭାଵାଶ୍ଚ ଭ୍ରମଂତି ଚ ମୃଷା ଭୁଵି
ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପଶୁମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି; ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଭୂମିରେ ମିଥ୍ୟା ଭାବେ ଘୁରୁଛନ୍ତି।
ଯକ୍ଷରୂପା ନରାସ୍ତେ ଚ ସର୍ଵକର୍ମବହିଷ୍କୃତାଃ। ଏଷାଂ ଭେଦଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଲକ୍ଷଣଂ ଧରଣୀତଲେ
ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ଯକ୍ଷ ଆକାର ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ବାହାରି ରହନ୍ତି; ଏହି ଭୂମିରେ ସେମାନଙ୍କ ଭିନ୍ନତା ଓ ଲକ୍ଷଣ ମୁଁ କହିବି।
ଵିଜାତା ମର୍ତ୍ଯଲୋକେଷୁ ପାପସ୍ଯୈଵାନୁରୂପତଃ। ମଲୀମସ ଭୁଵିପ୍ରସ୍ଥଂ ନାଗରଂ ଛଦ୍ମରୂପିଣଂ
ପାପ ଅନୁଯାୟୀ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଅପବିତ୍ର, ଭୂମିରେ ରହୁଥିବା, ନଗରରେ ଠକା ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିବା।
ଵିଘସାଦିପ୍ରଭୋକ୍ତାରଂ କାକମାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ। ଅଭକ୍ଷ୍ଯେ ନିରତଃ ପାପଃ କୁକୁରଃ ପୂତିସଂପ୍ରିଯଃ
ଅବଶିଷ୍ଟ ଓ ଅପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ଭୋଗ କରୁଥିବାକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ କାଉ କୁହନ୍ତି; ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଭୋଗରେ ଲାଗିଥିବା ପାପୀ କୁକୁର ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ପ୍ରିୟ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତସ୍ସର୍ଵଗୃହ୍ଯେଷୁ ଭକ୍ଷ୍ଯାଭକ୍ଷ୍ଯସଜୀଵନଃ। ଭୂମ୍ଯାଂ ପଶ୍ଵାଦିଯୋନୀନାଂ କୁଲେଷୁ ପ୍ରାପ୍ତସଂଭଵାଃ
ସମସ୍ତ ପରିବାରରେ ଲାଗିଥିବା, ଭକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଉପରେ ଜୀବନ ଚାଲାଇଥିବା, ଭୂମିରେ ପଶୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମର କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା।
ଶୁନୋ ଵିଗୃହ୍ଯ ହସ୍ତେନ ମ୍ଲେଚ୍ଛାନାଂ ଭକ୍ଷଣପ୍ରିଯାଃ। ଵିଶେଷାତ୍ସୂକରାଣାଂ ଚ ତଥା ଚ ରଣଯୋଧିନାଂ
ହାତରେ ଧରାଯାଇଥିବା କୁକୁର ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖାଇବାକୁ ଭଲପାଏ, ବିଶେଷ କରି ଶୂକର ଓ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।
ପୋଷଣେ ଭକ୍ଷଣେ ପ୍ରୀତାଃ ପୂତିଗର୍ହ୍ଯେଷ୍ଵସାଧୁଷୁ। ପର୍ଵତେକରଣାଦ୍ଵହ୍ନେଃ କାଷ୍ଠସଂଚଯସଂଗ୍ରହେ
ପୋଷଣ ଓ ଭୋଜନରେ ଆନନ୍ଦିତ, ଅପବିତ୍ର ଓ ଘୃଣିତ ଜିନିଷରେ ଲାଗିଥିବା, ପାହାଡ଼ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ କାଠ ଜମା କରିବାରେ ରୁଚି ରଖନ୍ତି।
ଵିଜ୍ଞେଯାସ୍ତେ ସଦା ମ୍ଲେଚ୍ଛାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଭଯାକୁଲାଃ। ଲୋକାନାଂ ନଷ୍ଟଧର୍ମେ ଚ ସଦା ଶୌଚଵିଵର୍ଜିତେ
ସେମାନେ ସଦା ମ୍ଲେଚ୍ଛ ବୋଲି ଚିହ୍ନିବା ଉଚିତ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ଭୟ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି ଓ ସଦା ପବିତ୍ରତା ନାହିଁ।
କୁଲୀନାନାଂ ତଦା ମ୍ଲେଚ୍ଛା ଭଵିଷ୍ଯଂତି ଚ ଦସ୍ଯଵଃ। ତେଷାଂ ସଂସର୍ଗତୋନ୍ଯେ ଚ ସଂବଂଧାଦନ୍ନଭୋଜନାତ୍
ସେଇ ସମୟରେ, ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନେ ଦସ୍ୟୁ ହେବେ; ସେମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ, ଆତ୍ମୀୟତା ଓ ଏକାସାଥି ଖାଇବା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଭଳି ହେବେ।
ମୈଥୁନାତ୍ତସ୍ଯ ଯୋଷାସୁ ତଦ୍ଭାଵଂ ତୁ ଵ୍ରଜଂତି ତେ। ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ଜନାସ୍ସର୍ଵେ ଦୁଃଖରୋଗପ୍ରତାପିତାଃ
ସେମାନଙ୍କ ମହିଳାମାନଙ୍କ ସହ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭାବ ଆସିଯିବ; ସେଇ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦୁଃଖ ଓ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହେବେ।
ଦୁର୍ଭିକ୍ଷାନ୍ନ ପରାମୂଢାଃ ସଦା ରାଜପ୍ରପୀଡିତାଃ। ତତ୍ରାସତ୍ଯେରତା ମର୍ତ୍ଯାଃ ସର୍ଵଶୌଚଵିଵର୍ଜିତାଃ
ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ, ସଦା ରାଜାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ; ସେଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଅସତ୍ୟରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ରତା ରହିନଥାଏ।
ନ ଶ୍ରୂଯଂତେ ଜନୈରେଵ ପୁରାଣାଗମସଂହିତାଃ। ମଦ୍ଯମାଂସପ୍ରିଯାଃ ପାପାସ୍ସର୍ଵଭକ୍ଷାସ୍ସୁଦାରୁଣାଃ
ଲୋକମାନେ ପୁରାଣ ଓ ଆଗମ ସଂହିତା କେବେ ଶୁଣନ୍ତି ନାହିଁ; ପାପୀ, ମଦ ଓ ମାଂସ ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତ କିଛି ଖାଉଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁର।
ଦାରୁଣାଚାରନିରତା ନିତ୍ଯଂ ଛଲପରାଯଣାଃ। ନ ପୁଷ୍ଣଂତି ସୁତାସ୍ତାତଂ ପ୍ରସୁଵଂ ଚ ଗୁରୂନପି
ସେମାନେ ସଦା କ୍ରୁର ଆଚରଣରେ ଲାଗିଥିବା, ଛଳରେ ଲିନ; ସେମାନେ ପୁଅ, ବାପା, ମାଁ କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୋଷଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ନ ଶୁଶ୍ରୂଷଂତି ଵୈ ଭୃତ୍ଯାଃ ସ୍ଵାମିନଂ ଗୁଣଶାଲିନମ୍। ଭର୍ତାରଂ ନ ସ୍ତ୍ରିଯଃ କାଶ୍ଚିଚ୍ଛ୍ଵଶୁରୌ ଚ ସ୍ଵମାତରଃ
ଦାସମାନେ ନିଜ ଗୁଣବାନ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଶୁଶ୍ରୂଷା କରନ୍ତି ନାହିଁ; କିଛି ମହିଳା ନିଜ ସ୍ୱାମୀ, ଶ୍ୱଶୁର କିମ୍ବା ନିଜ ମାଆଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଇନାହାନ୍ତି।